Uluslararası Ceza Mahkemesi yirminci yılını kutluyor

Uluslararası Ceza Mahkemesi üyeleri geçen ay düzenlediği basın toplantısında (AFP)

Merkezi Lahey'de bulunan Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), kuruluşunun 2O. yıl dönümü vesilesiyle önümüzdeki Cuma günü bir konferansa ev sahipliği yapacağını duyurdu.
UCM, 2. Dünya Savaşı'ndan sonra yeni uluslararası düzene ideal bir küresel adalet modeli aramasının yanı sıra Nazi suçlarını inceleyen "Nürnberg Mahkemesi’nin” halefi olarak kabul ediliyor.
UCM, 90’lı yıllarda Yugoslavya savaşı, 1994’teki Ruanda soykırımı ve Sierre Leone’deki çatışmalarla ilgilenen yargılamalarla Lahey’de kalıcı bir mahkemenin temellerini attı. UCM'nin dayandığı Roma Statüsü 1998'de imzalandı, 1 Temmuz 2002'de yürürlüğe girdi.
Bununla birlikte UCM’nin varlığına dair eleştiri ve tartışmalar kurumun itibarını zedelerken, yalnızca Afrika’daki suçlara odaklanıldığı ithamlarının yanı sıra beş mahkumiyetten oluşan yetersiz sicil de kuruma zarar verdi. UCM, hepsi Afrikalı isyancılara karşı olan 5 mahkumiyet yayınladı, ancak mahkumiyet kararı hükümet bakanlarına yönelik değil. Mahkeme, eski Fildişi Sahili Devlet Başkanı Laurent Gbagbo ile eski Demokratik Kongo Cumhuriyeti Başkan Yardımcısı Jean-Pierre Bemba'yı temyizde beraat ettirirken, Kenya Devlet Başkanı Uhuru Kenyatta'ya yönelik suçlamaları düşürdü. ABD, Rusya ve Çin gibi büyük dünya güçlerinin mahkemeye katılmayı reddetmesi de kurumu engelleyen gelişmelerden.
Ancak soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları gibi ciddi suçlamalara bakan dünyanın tek daimi mahkemesi olarak birçok ülke için son çare olmaya devam ediyor. Mahkeme Savcısı Karim Khan, Rusya'nın Şubat ayı sonlarında Ukrayna'yı işgal etmesinin uluslararası toplumu hukukun üstünlüğünün önemi konusunda bilinçlendirdiğini söyledi. AFP’ye konuşan Khan, bugün yasalara uyulmaması halinde, yarın için umudun çok az olacağını ifade etti.
Savaş Soykırım ve Soykırım Araştırmaları NIOD Enstitüsü Thijs Bouwknegt UCM’nin amaçları düşünüldüğünde sonuçların göz ardı edilebileceğini söyledi. Birçok ülke mahkemeden uzak dururken, eski ABD Başkanı Donald Trump, Afganistan'daki soruşturması nedeniyle UCM yetkililerine yaptırımlar uygularken, Rusya da mahkemeye casus göndermeye çalıştı.
Lahey merkezli Asser Uluslararası ve Avrupa Hukuku Enstitüsü’nden Victoria Kerr, UCM’ye yönelik “haklı” eleştiri olsa da, mahkemenin “önemli bir katkı” yaptığını söyledi. Kerr, AFP’ye verdiği demeçte, “UCM her derde deva değildir ve etkinliği yalnızca mahkumiyetleriyle ölçülmemelidir” ifadelerini kullandı. İsrail-Filistin çatışması, Afganistan, Myanmar ve Filipinler’e yönelik yeni soruşturmalar, UCM’yi dünyanın en tartışmalı çatışmalarından bazılarına dahil etti.
Şarku’l Avsat’ın AFP’den aktardığı habere göre 2021’de göreve gelen Khan, UCM’nin sicilini onarmak istediğini vurguladı. Ancak Bouwknegt, BAD’nin Afganistan’daki ABD suçlarını soruşturmamama kararını “mahkemenin hala en güçlülere boyun eğmeye devam ettiğini” söyledi. Uzun süredir yetersiz finanse edilen ve personel sayısı az olan UCM, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana, onlarca  yabancı araştırmacının da yardımıyla Batı desteğinde bir artış yaşadı. Kerr, “Temel zorluk, üst düzey failleri mahkemeye çıkarmak olacak” dedi.