عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
DÜNYA

Çad’da Debi'nin geçiş dönemi devam edecek mi?

Çad Cumhurbaşkanı Muhammed İdris Debi. (AFP)
Çad Cumhurbaşkanı Muhammed İdris Debi. (AFP)
TT
TT

Çad’da Debi'nin geçiş dönemi devam edecek mi?

Çad Cumhurbaşkanı Muhammed İdris Debi. (AFP)
Çad Cumhurbaşkanı Muhammed İdris Debi. (AFP)

Orta Afrika ülkesi Çad'daki geçiş hükümeti, gittikçe büyüyen bir askeri ve siyasi isyanla karşı karşıya. Askeri Geçiş Konseyi Başkanı Muhammed İdris Debi'nin önümüzdeki iki yıl boyunca ve seçimler yapılana kadar iktidarda kalma ihtimali ülkede uzlaşmazlık konusu.
38 yaşındaki General Muhammed Debi, babası Mareşal İdris Debi'nin isyancılar tarafından öldürülmesinin ardından 20 Nisan 2021'de bir askeri konseyin başına geçerek ülkenin liderliğini üstlendi. Geçiş döneminin 20 Ekim'de sona ermesi planlanıyordu ancak ulusal diyalog kararlarına göre Muhammed İdris Debi’nin iki yıl sonra yapılacak seçimlere kadar cumhurbaşkanı olarak görevinde kalacağı açıklandı. İki yıl sonra yapılacak seçimlere Debi de katılabilecek.
Çad hükümeti perşembe günü aralarında bir insan hakları aktivisti ve bazı subayların da yer aldığı darbe girişiminin başarısızlığa uğratıldığını duyurdu.
Enformasyon Bakanlığından yapılan açıklamada, Çad İnsan Hakları Örgütü (OTDH) Başkanı Bahreddin Berdei Targuio liderliğindeki 11 subayın söz konusu kalkışmanın arkasında olduğu belirtildi.
Darbe girişimine adı karışanların 8 Aralık’tan bu yana gözaltında tutulduğu ifade edilen açıklamada, olayın bir grup subayın ülkeyi istikrarsızlaştırma girişimi olduğu bilgisi paylaşıldı.
Açıklamada, güvenlik birimlerinin ‘komployla’ bağlantılı kişilerin askeri teçhizatlarına da el koyduğu bildirildi.
Ulaştırma Bakanı ve hükümet sözcüsü Aziz Muhammed Salih konuya ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
“Söz konusu kişiler hakkında ‘suç ortaklığı, anayasal düzeni ihlal, suç çetesi oluşturmak ve yasa dışı silah bulundurmak’ suçlarından adli soruşturma başlatıldı. Davayı soruşturmakla görevlendirilen yargıç hapsedilmeleri talimatını verdi."
Bahreddin Berdei Targuio, cumhurbaşkanının ‘çok hasta’ olduğunu ve ‘hastaneye kaldırıldığını’ açıklamasının ardından ‘anayasal düzeni ihlal’ suçundan üç yıl hapis cezasına çarptırıldı.
N'Djamena Genel Yayın Yönetmeni Ebubekir Abdusselam, Baba Debi'nin akrabalarının yanı sıra ordu ve orduya yakın çevrelerin, Askeri Geçiş Konseyi'ne yönelik darbe yapılması ihtimalini sıkça dillendirdiklerini aktardı. 
Çadlı gazeteci Abdusselam, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada medyada duyulan çok sayıda başarısız darbe girişimi olduğunu ve bunların bir kısmının güvenlik güçleri tarafından gizlendiğini bildirdi. 
Babasının ölümünün ardından 20 Nisan 2021'de iktidarı devralan General Muhammed İdris Debi İtno'nun 18 aylık geçiş süreci sonrası yönetimi sivillere devretme sözünü tutmaması ve iki yıllık yeni geçiş dönemi için cumhurbaşkanlığına getirilmesi tepkiye yol açtı. Derhal demokratik yönetime geçilmesi talebiyle muhalefetin sokağa çıkması ülkedeki krizi derinleştirdi.
Ekim 2022’deki askeri yönetim karşıtı protestolarda yaklaşık 50 kişi yaşamını kaybetti, 300’den fazla kişi de yaralandı. Hükümet gösterileri ‘silahlı isyan’ olarak nitelerken insan hakları grupları ise ‘demokrasi yanlısı gösteriler’ olduğunu vurguladı.
Debi geçtiğimiz ekim ayında, geçiş dönemi için bir yol haritası ile ulusal diyaloğu tamamladı. Siyasi muhalefet ve sivil toplumun büyük bir kesimi tarafından ise söz konusu diyalog boykot edildi.  Ulusal diyaloğun ardından alınan kararların en dikkat çekeni, geçiş döneminin iki yıl uzatılması oldu. Söz konusu kararlara göre Debi bir sonraki seçimlerde aday olabilecek, yasama konseyi genişleyecek ve Çad'da Doha Barış Anlaşması'nı imzalayan silahlı hareketlere 45 sandalye tahsis edilecek.
Abdusselam, ordunun baba Debi'den sonra benimsediği politikaların birçoğunun başarısızlığına dikkat çektiği açıklamasında şunları syledi:
“Bütün veriler bize acı gerçekleri gösteriyor ki bu güç ya da iktidar mücadelesinde devlet tüm potansiyellerini heba etti. Ne denilebilir ki! Vatandaşın yararına ve ülkenin yeniden inşası için hiçbir şeyi başaramadı.”
Diğer yandan Vatan için Barış Partisi’nin eski lideri Çadlı siyasi aktivist Dr. El-Abid Mustafa el-Beşir, geçiş döneminin devam edebilmesi için Fransız desteğinin sürmesinin şart olduğunu savundu. Beşi,r Şarku'l-Avsat'a verdiği demeçte “Başkan Debi'yi iktidara getirenler, Doha müzakerelerine öncülük edenler ve diyalogun sonuçlarını belirleyenler Fransızlar. Dolayısıyla Fransız kontrolü devam ettiği sürece mevcut durum devam edecektir” dedi.
Darbe girişimlerinin tekrarlanma olasılığının sadece Debi’ye yakın isimlere bağlı olduğunu belirten Beşir, bir Fransız generalin, iktidardaki aileye mensup bir grup generalle görüştüğünü ve onları geçici başkana zarar vermeye yönelik herhangi bir girişimin sonuçları konusunda uyardığını aktardı.
Rusya'nın geçiş hükümetini devirmek için askeri muhalefeti destekleme olasılığı bulunduğunu söyleyen Beşir, Fransa'nın bazı eski kolonilerinden ayrılmasının bu seçeneğin gerçekleşme ihtimalini güçlendirdiğini ifade etti.

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA

ABD Enerji Bakanı: Suudi Arabistan’a desteğimiz sarsılmaz… Krallığı hedef alan ‘korkakça’ saldırıları kınıyoruz

(foto altı) ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Riyad’da düzenlenen 25. Dünya Enerji Kongresi’ne video konferans yoluyla katılarak bir konuşma yaptı. (Şarku’l Avsat)
(foto altı) ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Riyad’da düzenlenen 25. Dünya Enerji Kongresi’ne video konferans yoluyla katılarak bir konuşma yaptı. (Şarku’l Avsat)
TT
TT

ABD Enerji Bakanı: Suudi Arabistan’a desteğimiz sarsılmaz… Krallığı hedef alan ‘korkakça’ saldırıları kınıyoruz

(foto altı) ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Riyad’da düzenlenen 25. Dünya Enerji Kongresi’ne video konferans yoluyla katılarak bir konuşma yaptı. (Şarku’l Avsat)
(foto altı) ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Riyad’da düzenlenen 25. Dünya Enerji Kongresi’ne video konferans yoluyla katılarak bir konuşma yaptı. (Şarku’l Avsat)

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, ülkesinin Suudi Arabistan’a yönelik ‘sarsılmaz’ desteğini yineleyerek, Krallığı, altyapısını ve vatandaşlarını hedef alan ‘korkakça’ saldırıları kınadı. Wright, ABD’nin Körfez bölgesindeki müttefiklerinin ve ortaklarının yanında olduğunu vurguladı.

Riyad’da düzenlenen 25. Dünya Enerji Kongresi’ne video konferans yoluyla katılarak konuşan Wright, enerji güvenliği açısından benzeri görülmemiş zorlukların yaşandığı bir dönemde bölge liderleriyle birlikte çalışmaktan duyduğu memnuniyeti dile getirdi.

Wright, küresel piyasalarda enerji arzının istikrarını sağlamak ve Körfez’deki üretici ülkelerin ekonomilerini desteklemeyi ve vatandaşlarını korumayı sürdürmelerine imkân tanımak için uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesinin önemine dikkat çekti.

İran’ı bölge ekonomilerine ve enerji güvenliğine zarar vermeye çalışmakla suçlayan Wright, arz güvenliğini ve küresel enerji piyasalarının istikrarını tehdit eden zorluklarla mücadele etmek amacıyla ABD ile ortakları arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Wright, ABD’nin foruma katılımının, enerji konusundaki tartışmaları siyasallaşma ve ideolojiden uzak, ‘sakin ve gerçeklere dayalı bir zemine’ yeniden taşıma isteğini yansıttığını söyledi. Enerji sistemlerinin farklı teknolojilere ve kaynaklara dayanacağını belirten Wright, tek bir kaynağa bağımlı kalınmaması gerektiğini ifade etti.

Enerji güvenliğinin teknoloji güvenliği ve uluslararası güvenlikle bağlantılı olduğunu kaydeden Wright, mevcut gelişmelerin enerji akışlarının izlenmesinin ve enerji taşımacılığı için gerekli altyapının korunmasının önemini ortaya koyduğunu dile getirdi.

Wright, enerjinin yaşamın ve kalkınmanın temelini oluşturduğunu belirterek daha fazla enerjiye uygun fiyatlarla erişimin bireyler için fırsatları artırabileceğini ve yaşam standartlarını iyileştirebileceğini vurguladı.

DÜNYA

Husi terörüne son verme zamanı geldi

Suudi Arabistan hükümeti, Husi saldırısını BM Güvenlik Konseyi’ne bildirmeli ve Konsey üyelerine, diğer diplomatik girişimlerinde sunduğu bilgilerin aynısını sağlamalıdır. (Independent Arabia)
Suudi Arabistan hükümeti, Husi saldırısını BM Güvenlik Konseyi’ne bildirmeli ve Konsey üyelerine, diğer diplomatik girişimlerinde sunduğu bilgilerin aynısını sağlamalıdır. (Independent Arabia)
TT
TT

Husi terörüne son verme zamanı geldi

Suudi Arabistan hükümeti, Husi saldırısını BM Güvenlik Konseyi’ne bildirmeli ve Konsey üyelerine, diğer diplomatik girişimlerinde sunduğu bilgilerin aynısını sağlamalıdır. (Independent Arabia)
Suudi Arabistan hükümeti, Husi saldırısını BM Güvenlik Konseyi’ne bildirmeli ve Konsey üyelerine, diğer diplomatik girişimlerinde sunduğu bilgilerin aynısını sağlamalıdır. (Independent Arabia)

John Bolton

Ortadoğu’da barış ve güvenliğe yönelik Husi tehdidinden kimsenin en ufak bir şüphe duymaması gerekir. Nitekim Husilerin cumartesi günü Riyad’daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı’na düzenlediği saldırı, açık bir savaş eylemi ve 12 kişinin hayatını kaybetmesine, 309 kişinin ise yaralanmasına yol açan kanlı bir terör saldırısıdır.

Yıllar içinde Husilerin Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve İsrail’deki sivil hedeflere yönelik şiddetinin dozu artarken, bu saldırıların faillerine karşı uluslararası toplum adeta utanç verici bir sessizliğe büründü.

Husilerin bugüne kadarki en kanlı eylemi olan bu son vahşet, aslında bundan on yıl önce yapılması gereken adımların atılması için tam bir gerekçe sunmakta. Yemen’in karmaşık yakın tarihi, uzun vadeli tek çözümün ülkenin yeniden birleşmesi olduğunu gösteriyor. Bu da tüm rakip grupların meşru tek bir hükümetin otoritesini kabul etmesini ve ardından ülkenin geleceğini barışçıl yollarla belirlemesini gerektiriyor. İstikrarlı bir Yemen olmaksızın, Arap Yarımadası’ndaki barış ve güvenlik defalarca tehdit altında kalmaya devam edecektir.

Kuşkusuz İran’ın sağladığı silahlar, mühimmat, finansman ve istihbarat desteği olmasaydı Husiler, komşu ülkeler bir yana, kendi halkı için bile ciddi bir tehdit oluşturamazdı. Tahran bugün dahi Husilerin askeri kapasitesini, Körfez’deki Arap ülkelerini kuşatmanın ve onları doğrudan yanı başlarından tehdit etmenin bir aracı olarak görüyor.

Ayrıca, artık net bir şekilde görüldüğü üzere İran, Husileri uluslararası deniz seyrüseferini engellemek ve seyrüsefer serbestisini ihlal etmek için de kullandı. İran’ın ve bünyesindeki Hamas, Hizbullah ile Iraklı silahlı grupların da yer aldığı terör uzantılarının nüfuz alanı oldukça genişti; ancak hepsinin durumu ciddi şekilde geriledi. İran’ın bir diğer müttefiki olan Suriye’deki Esed rejimi düştü, Hamas ve Hizbullah ağır darbeler alarak zayıflatıldı, İran’ın üst düzey liderliği ile askeri-endüstriyel kompleksi ise büyük bir yıkıma uğradı.

Dolayısıyla Husilerin temsil ettiği askeri ve terörist tehdide nihai bir son vermenin tam zamanı. Başta ABD olmak üzere Suudi Arabistan’ın müttefikleri, bu hedefe ulaşılmasına yardımcı olmak için ellerinden gelen her şeyi yapmalıdır. Avrupa ülkeleri ve diğer devletler; Süveyş Kanalı, Kızıldeniz ve Babu’l Mendeb üzerinden uzanan deniz yolunda hayati çıkarları olduğuna ve bu çıkarların korunması için barış içinde, birleşmiş bir Yemen’in kritik önem taşıdığına ikna edilmelidir.

İlk adım olarak Suudi Arabistan, kendi tutumunu açıkça ortaya koymak adına kapsamlı ve küresel bir diplomatik girişim başlatmalıdır. Bu doğrultuda Arap Birliği, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) ve Körfez İşbirliği Konseyi’ni (KİK) toplantıya çağırmalıdır. Tüm Suudi büyükelçileri, görev yaptıkları ülkelerde en azından dışişleri bakanı düzeyinde resmi diplomatik girişimlerde bulunmakla görevlendirilmelidir. Her durumda Suudi diplomatlar, yaşananları olabildiğince ayrıntılı bir şekilde anlatmalı; insani kayıpları, maddi hasarı ve Husi saldırılarının diğer tüm sonuçlarını eksiksiz bir biçimde açıklamalıdır.

Suudi Arabistan hükümeti hiç şüphesiz, BM Güvenlik Konseyi’ni Husi saldırısı hakkında bilgilendirmeli ve diğer diplomatik temaslarında sunduğu bilgilerin aynısını Konsey üyelerine de sağlamalıdır. Aynı şekilde Konsey’e hitap ederken, BM Şartı’nın 51. Maddesi’nde düzenlenen ‘bireysel ve toplu meşru müdafaa hakkına’ dayanmalı; Suudi Arabistan’ın Husi tehdidine karşı askeri güç kullanmasının tamamen meşru olacağını kanıtlayan gerekçeleri ortaya koymalıdır. Nitekim 1990 yılında Saddam Hüseyin kuvvetleri ülkeyi işgal edip tüm Arap Yarımadası’nı işgal tehdidi altına soktuğunda Kuveyt de tam olarak bunu yapmıştı.

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Suudi Arabistan bu doğrultuda adım atmaya karar verirse; BM Güvenlik Konseyi üyelerinden Konsey’in Husilere ve onlara yardım eden herkese karşı harekete geçmesini talep edebilir. Müttefikler, örneğin 1990’da Kuveyt ve dostlarının 660, 661 ve 665 sayılı kararlarla yaptığı gibi, Husi saldırılarını kınayan, Husilere ve destekçilerine yaptırım uygulayan karar tasarıları sunabilirler.

665 sayılı karar yaptırımların uygulanma mekanizmasını sağlamış; Kuveyt ile iş birliği yapan ve ‘bölgede deniz kuvvetleri bulunduran BM üyelerini, temel yaptırım kararının katı bir şekilde uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almaya’ çağırmıştı.

Riyad daha da ileri giderek, tıpkı Kuveyt’in yaptığı gibi, BM Güvenlik Konseyi’nden Husi saldırganlığına son vermek adına ‘gerekli tüm yolların kullanılması’ hususunda yetki talep edebilir. Nitekim Konsey, 1990 yılında Kuveyt’e ve onunla iş birliği yapan BM üyesi ülkelere işgalci Irak güçlerini püskürtmek için bu yetkiyi veren 678 sayılı kararı kabul ederek yanıt vermişti.

Şüphesiz mevcut uluslararası konjonktürde benzer bir girişimin başarıya ulaşacağının garantisi yok. Husiler fiilen İran’ın bir vekili konumunda olduğundan Tahran, Moskova ve Pekin’deki müttefiklerinden ‘gerekli tüm yolların kullanılmasına’ izin veren bir karar tasarısını veto etmelerini isteyebilir. Rusya veya Çin’in ‘veto’ hakkını kullanması halinde ise bu durum, her iki ülkenin Ortadoğu’da barış ve güvenlik konusundaki duruşunu ve kimleri gerçek dost olarak gördüğünü açıkça gözler önüne serecektir.

Diplomatik kulvar bir yana, nihai hedef Yemen devletinin meşru tek bir hükümetin otoritesi altında yeniden birleştirilmesi olmaya devam etmektedir. Husilerin askeri kapasitesinin ortadan kaldırılması, Yemen içinde kalıcı bir barış ve istikrarın sağlanmasının ön şartı, uluslararası düzeyde ise barış ve güvenliğin temelidir. Vakit kaybetmeye tahammülümüz yok; Kral Halid Uluslararası Havalimanı’nda yaşananların hafızalardan silinmesine izin vermeden hemen harekete geçmeliyiz.

DÜNYA

Savaş ve enflasyon İran piyasalarını darboğaza sürüklüyor: Esnaf ayakta kalma mücadelesi veriyor

Satın alma gücünün zayıflaması nedeniyle alışveriş yapanların sayısı azalıyor (AP)
Satın alma gücünün zayıflaması nedeniyle alışveriş yapanların sayısı azalıyor (AP)
TT
TT

Savaş ve enflasyon İran piyasalarını darboğaza sürüklüyor: Esnaf ayakta kalma mücadelesi veriyor

Satın alma gücünün zayıflaması nedeniyle alışveriş yapanların sayısı azalıyor (AP)
Satın alma gücünün zayıflaması nedeniyle alışveriş yapanların sayısı azalıyor (AP)

Baharat ve ot kokularının yayıldığı İran’daki bir çarşıda, 61 yaşındaki esnaf Nasır, ABD-İran savaşının ticari hayatı nasıl değiştirdiğini gözlemliyor. Müşteriler eskiden kuruyemişi kilogramlarla satın alırken, fiyatlardaki sert artışlar birçok kişiyi alışveriş miktarını azaltmaya itti. Bu durum, mağaza ve işletmelerin faaliyetlerini sürdürmesini giderek zorlaştırıyor.

Tahran’ın kuzeyindeki çarşı, geçmişte alışveriş yapanlarla dolup taşarken, bugün dükkânların neredeyse tamamı boş. Dar ve tarihi koridorlarda yalnızca az sayıda müşteri dolaşıyor. Bu manzara, esnafın yüksek sesle mallarını tanıttığı ve alışverişin canlı olduğu bir pazarda yaşanan çarpıcı değişimi gözler önüne seriyor.

Nasır, “Eskiden iki ila beş kilogram arasında kuruyemiş alan müşterilerimiz vardı. Şimdi yalnızca bir kilogram, hatta yarım kilogram almakla yetiniyorlar” diyor.

Fiyat artışlarına değinen Nasır, “Fiyatlar gerçekten yüksek. Bunu hepimiz biliyoruz. Aksini söylemek yalan olur” ifadelerini kullandı.

Esnaf, işletmelerin geleceğe yönelik plan yapabilmesi için yetkililere döviz kurunu istikrara kavuşturma çağrısında bulundu. Nasır, “Hepimiz yolumuzu kaybetmiş durumdayız” diye konuştu.

Yılların birikmiş yaptırım yükü

Yıllardır uygulanan yaptırımlar İran ekonomisini ağır biçimde zorlarken, şubat ayında ABD ve İsrail’in saldırılarıyla başlayan savaş ve ABD’nin İran limanlarına uyguladığı abluka, ekonomik faaliyetler ve halkın günlük yaşamı üzerindeki baskıyı daha da artırdı.

Resmî verilere göre enflasyonun eylül ayında yıllık bazda yaklaşık yüzde 90’a ulaşmasıyla koşullar daha da ağırlaştı. Döviz kurundaki sert dalgalanmalar temel tüketim mallarının maliyetini yükseltirken, gıda fiyatları bir yıl önceki seviyelerinin iki katını aştı.

zx
Tahran Büyük Çarşısı’nda dükkânlar arasında dolaşan müşteriler (AFP)

Tahran’daki tarihi Tecriş Meydanı Çarşısı’nda halk, kötüleşen ekonomik koşullara uyum sağlamaya çalışıyor. İran bayrakları ve Farsça yazılmış tabelalar arasında dolaşan vatandaşlar, hafta sonu tatili öncesinde şekerlemeleri, mücevherleri, geleneksel kıyafetleri ve et ürünlerini inceliyor.

Ara sokaklardan birinde bir müzisyen gitar çalarken, bir başkası tahta bir kutuya elleriyle vurarak yoldan geçenlerden bahşiş almaya çalışıyor.

İstikrara ihtiyacımız var

Ancak bu görüntülerin ardında, talebin azalması ve işletme maliyetlerinin yükselmesi nedeniyle ticari faaliyetlerin geleceğine ilişkin kaygılar giderek artıyor.

Çarşıda spor giyim mağazası işleten 36 yaşındaki Ali Nevrûzi, esnafın “hayatta kalmak için son ve umutsuz bir mücadele” verdiğini söyledi. Nevrûzi, üreticilerin iflas ettiğini, çalışanlarını işten çıkardığını ve mağazalarını kapattığını belirterek, bu durumun ticari faaliyetlerin diğer halkalarını da olumsuz etkilediğini ifade etti.

Nevrûzi, rafların boş görünmesini önlemek amacıyla mağazası için artık sınırlı miktarda ürün sipariş ettiğini söyledi. Zayıf talep nedeniyle deposunun da neredeyse tamamen boşaldığını belirtti.

xscdfgth
Tahran Büyük Çarşısı çevresinde alışveriş yapan bir İranlı (AP)

“Geleceğe yönelik hiçbir planımız yok. İnsanlar alışveriş yapmayı bıraktığında, bu fiilen işletmenin iflas etmesi anlamına geliyor” diyen Nevrûzi, özellikle kira ve fatura giderlerindeki artışa dikkat çekti. Sözlerini, “Tek ihtiyacımız olan biraz istikrar” diyerek tamamladı.

Şu anda işsiz olan 45 yaşındaki Azade ise artık pazara yalnızca “mağazalara bakmak” için gittiğini söyledi. Bu durum, bazı vatandaşların satın alma gücünün ne ölçüde gerilediğini ortaya koyuyor.

Satın alma gücü geriliyor

Resmî veriler, savaşın yol açtığı baskılar altında İran’ın gayrisafi yurt içi hasılasının mart sonundan haziran sonuna kadar yıllık bazda yüzde 10,1 daraldığını gösteriyor.

Resmî olmayan döviz piyasasında İran para birimi geçen hafta dolar başına yaklaşık 2,7 milyon riyalden işlem gördü. Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre savaş başlamadan önce bu rakam yaklaşık 1,7 milyon riyaldi.

Aylık asgari ücretin dolar karşılığı da bir yıl önce yaklaşık 120 dolar iken, bugün 65 dolar seviyesine geriledi. Bu tablo, yaşam maliyetleri yükselirken halkın satın alma gücünün nasıl aşındığını gösteriyor.

Buna karşılık İran Ekonomi Bakanı, ülkenin yakın zamanda ekonomik çöküş yaşayacağı yönündeki öngörüleri reddetti. Bakan, ülkenin karşıtlarını vatandaşlar arasında endişe yaratmaya ve döviz kurunu daha da yükseltmeye çalışmakla suçladı.

Fiyatlar uçtu, alışveriş miktarları küçüldü

Azade, fiyatlardaki artışın boyutlarını bir örnekle anlattı. Birkaç ay önce 22 sente satın aldığı bir mutfak bezinin fiyatının bugün 1,10 dolara çıktığını belirten Azade, ürünün fiyatının beş katına ulaştığını söyledi.

“Bu, fiyatların yalnızca artmadığını, gerçekten akıl almaz seviyelere fırladığını gösteriyor” dedi.

Azade, bazı meyveleri satın almaktan vazgeçmek zorunda kaldığını, tatil yapmanın maliyetini de artık karşılayamadığını ifade etti.

“Var olmamızın tek anlamı hayatta kalmak olmamalı. Gerçekten yaşamamız gerekiyor, öyle değil mi?” diye sordu.

x
Tahran’ın kuzeyindeki Tecriş Çarşısı’nda alışveriş yapan İranlılar (AP)

Krizin etkileri yalnızca mağazalar ve gıda pazarlarıyla sınırlı kalmıyor. Hane halkının harcamalarına bağlı hizmet sektörünü ve zanaatları da etkiliyor.

57 yaşındaki oto tamircisi Mücteba Rızai, müşteri sayısının geçmişteki seviyesinin onda birine gerilediğini, buna karşılık ürün fiyatlarının iki ila üç kat arttığını söyledi.

Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre Rızai, “Müşterilere fiyatları söylerken gerçekten utanıyorum. İnsanlar yalnızca fiyatı sormak için geliyor, sonra da gidiyor” ifadelerini kullandı.

Rızai, İranlıların günlük yaşamının bir parçası olan kıyafet alışverişi yapmak, eğlenmek için dışarı çıkmak ve restoranlarda yemek yemek gibi faaliyetlerin artık birçok kişi için karşılanamaz hâle geldiğini ifade etti.

Satışları düşen mağazalar, değer kaybeden ücretler ve alışverişlerini asgari düzeye indiren aileler, giderek ağırlaşan ekonomik baskılarla karşı karşıya. Yaptırımların, savaşın ve enflasyonun yıprattığı İran piyasasında ekonomik istikrar, acil bir ihtiyaç olmaya devam ediyor.