Batı Sahra sorunu: Ayrılıkçı hükümetin Afrika Birliği üyeliği iptali gündemde

Marakeş'te Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti’nin AfB üyeliğinin iptali üzerine konuşuldu

Afrika Birliği (AfB) toplatılarından bir kare (AA_Arşiv)

4 Kasım 2022'de sözde “Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti” yapılanmasının Afrika Birliği'nden (AfB) üyeliğinin iptaline yönelik çağrıyı (Tanca çağrısı) imzalayan eski Afrika başbakanları ve bakanları, bu çağrının takibi için ilk görüşmelerini Cumartesi günü Fas’ın Marakeş kentinde gerçekleştirdi.
Toplantı sırasında Afrikalı bakanlar, Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti’ni AfB’den çıkarmak için birlikte çalışmaya ve birlikte koordine olmaya tam bağlılıklarını teyit etti. Ayrıca “Her bakımdan yasal olan bu dışlama, ulaşılamaz bir hedef olarak görülmemelidir. Zirâ realizm ve pragmatizmin hakim olduğu kıtasal ve uluslararası dinamiğin parçasıdır. Afrika Birliği Örgütü'nün Batı Sahra sorunundaki tarafsızlığının ve güvenilirliğinin geri dönüşü için temel bir önkoşulu temsil etmektedir” ifadelerine başvurdular.
Novakşot, Dakar, Akra, Darüsselam ve Kinşasa’da düzenlenen beş bölgesel toplantıda tartışılan Batı Sahra sorunu ışığında AfB’nin karşılaştığı zorluklara ilişkin çeşitli Afrikalı tavsiyelere binaen, söz konusu başbakanlar ve bakanlar Tanca çağrısını ve Beyaz Bildirge’yi tartıştı. “Afrika Birliği ve Sahra Sorunu - Kapsamlı ve Entegre Düşünme Üzerine Analitik Bir Belge” başlıklı Beyaz Bildirge, gerçekçi ve yasal argümanlar sunuyor. Ayrıca birkaç Afrika ülkesini kapsayan bir turun ve gerçekleşen tartışmaların doruk noktası sayılıyor.
Kaydedilen tartışmaların bir parçası sayılan Beyaz Bildirge, ayrıca soruna yönelik ortak bir Afrika vizyonunun ve ideolojilerden uzak yeni bir AfB vizyonunun somut hali niteliğinde. Çok boyutlu bir yaklaşımı benimseyen Beyaz Bildirge’de Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti’nin AfB içindeki varlığından ve kıtanın bütünlüğü üzerindeki siyasi, hukuki, ekonomik, güvenlik ve kurumsal yansımalarından objektif bir şekilde bahsediliyor.
Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgilere göre bildirge, bilhassa AfB’nin Batı Sahra meselesini ele alırken açık önyargılarıyla ilgili geçmişten gelen çelişkilere dayalı yasal argümanları sunuyor. Beyaz Bildirge, Tanca'daki beş bölgesel seminerin ve yuvarlak masa toplantılarının ardından, AfB’nin Batı Sahra sorununun çözümünde kesin olarak yeniden denge kurmak için kullanabilecek somut önerilere odaklanıyor.
Batı Sahra sorunu
1884’e kadar Fas'ın bir parçası olan Batı Sahra bu tarihte önce Fransa sonrasında İspanya işgaline uğradı. 1975'te İspanya’nın sömürgeleştirdiği Batı Sahra'dan çekilmesinin ardından Fas, tarihi olarak kendisinden kopartılan parçası olarak gördüğü Batı Sahra ile birleşti. Ayrılıkçı Polisario Cephesi örgütü 1976’da Cezayir’de Sahrâ Arap Demokratik Cumhuriyeti adıyla sürgünde bir hükümet kurdu.
Cezayir'in destek verdiği bağımsızlık yanlısı Polisario Cephesi ile Rabat yönetimi arasında başlayan gerginlik ise devam ediyor.
Fas, bölgenin kendi egemenliğinde kalması gerektiğini savunurken Polisario Cephesi, Batı Sahra'nın bağımsız devlet olduğunu ileri sürüyor ve halkın kendi kaderini tayin için referandum yapılmasını talep ediyor.
Polisario Cephesi, 1991'de BM'nin ara buluculuğunda varılan ateşkes anlaşmasına kadar Fas güvenlik güçlerine karşı silahlı mücadele yürütüyordu. Ateşkes anlaşmasından bu yana Batı Sahra'nın statüsüyle ilgili görüşmeler başarıya ulaşamadı. Rabat soruna çözüm önerisi olarak özerklik vaat ediyor.