Orta Asya’da yıkıcı deprem korkusu arttı

Kazakistan’ın başkenti Astana’da oldukça yoğun bir nüfusa ev sahipliği yapıyor. (Sosyal Paylaşım Siteleri)

Almatı’da iki milyon kişi 27 tektonik fay üzerinde yaşıyor. Türkiye ve Suriye’yi vuran yıkıcı deprem, bir gün Kazakistan’ın en büyük şehrinin çökebileceği korkusunu yeniden canlandırdı. Bu korkuları, perşembe sabahı Tacikistan’ın doğusunda Afganistan ve Çin sınırında meydana gelen 6,8 büyüklüğünde depremle iyice arttı.
Etrafı Tien-Şan (Tanrı Dağları) ile kaplı olan Almatı şehir merkezindeki bir binanın yedinci katında yaşayan 40 yaşındaki kadın açıklamasında “Biz tehlikedeyiz. Yeni bir ev arıyorum. En azından deprem anında hayatta kalma şansımı artıracak tek katlı bir eve taşınmak istiyorum” dedi.
Almatı, 19’uncu yüzyılın sonu ve 20’inci yüzyılın başında meydana gelen üç büyük depremle yıkıldı. Şehrin büyük bir kısmının Sovyetler Birliği (SSCB) sınırları içindeyken inşa edildiği biliniyor. Ülkenin en ünlü mimarlarından olan şehir plancısı Almas Ordabayev, şu açıklamada bulundu:
“Depremlerle ilgili standartlar 1930’lu yılların sonundan bu yana epey gelişti. Şu an inşa edilen binalar en yıkıcı depremlere dayanacak şekilde tasarlanmış olsa bile durum eski binalar için tamamen farklı.”
Ordabayev, 1950’li yılların sonlarına kadar inşa edilen ve desteklenmeyen tüm binaların Türkiye’yi vuran depremi aratmayacağına dikkat çekiyor. Tahminlere göre Almatı’daki binaların yüzde 10’u bu kategoriye dahil.
Ancak Ordabayev, Sovyetler Birliği’nin yıkılmasından sonraki ekonomik ve politik kaos sırasında inşa edilen binalara ne olacağını gerçekten kimsenin bilmediğini belirttiği açıklamasını şöyle sürdürdü:
 “Sadece güçlü bir deprem, 1990’lı yıllarda yolsuzluk ve suç şirketleri tarafından inşa edilen binalara ne olacağını ortaya çıkaracak. Umarım Türkiye’deki deprem yetkililerimiz ve inşaat şirketlerimiz için bir ders olur.”
Tehlike gerçek. Almatı Sismoloji Enstitüsü yetkilisi olan Nursarn Özbekov, AFP’ye verdiği demeçte, Kazakistan’ın güneydoğusunda ve güneyinde yerin sürekli sallandığını söyledi. Özbekov “Kazakistan’da son beş yılda yaklaşık 40 bin deprem kaydedildi ve ortalama her yıl 9 ila 15 deprem halk tarafından hissediliyor” ifadesini kullandı.
Enstitü, dünyanın her hareketini, hatta yılanların, kuşların, tavşanların ve balıkların davranışlarını kapsamlı bir şekilde inceliyor.
Özbekov’un meslektaşı Grigory Koçkarov, Almatı’ya bakan dağlarda bulunan sismik bir izleme istasyonunda çalışıyor. Önünde, dünyanın hareketlerini gerçek zamanlı izleyebildiği ekranlar var. Koçkarov, “Bir deprem olursa hemen ekranda görüyor ve sesli sinyal alıyoruz. Maksimum 10 dakika içinde bilgiyi iletiyoruz” açıklamasında bulundu.
Koçkarov’un çalıştığı bu istasyonda, genellikle kimsenin girmediği 300 metrelik tünele açılan ağır bir kapı bulunuyor. Bu istasyon, dünyanın hareketlerini izleyen çok hassas dev stetoskop ölçüm cihazlarına da ev sahipliği yapıyor.
Koçkarov, cihazların çalışmayı asla bırakmadığını, etraflarında üç bin kilometreye kadar olan titreşimleri algıladığını söyledi. Bazıları 1930’lara kadar uzanan kilometrelerce arşiv kağıtları buna tanıklık ediyor.
Ancak sismografların çoğunun tarihi SSCB dönemine kadar uzanıyor ve yetersiz. Kazak hükümeti konuyu ele almak istediğini duyurdu.
Bir zamanlar SSCB’nin bir parçası olan Orta Asya ülkelerindeki birçok şehrin sakini de yıkıcı bir depremden korkuyor. Topraklarının çoğunda dağların hakim olduğu Kırgızistan’da yetkililer binaların direncini değerlendirme sözü verdi.
Özbekistan’da başkent Taşkent'in büyük bir kısmı 1966’da yıkıldı. Emekli Nureddin İbrahimov, “Yaklaşık 13 yaşındaydım, yıkım Taşkent’in tamamını kapladı. SSCB yetkilileri ölü sayısını gizledi” dedi.
Türkmenistan’ın başkenti Aşkabat, tahminlere göre 100 bin kişinin ölümüne neden olan bir felaketle, 1948’de yıkıldı. Bir hükümet kaynağı, dünyanın en izole ülkelerinden biri olan Türkmenistan’ın bina yapılarının bütünlüğünü korumak için gerekli önlemleri aldığını bildirdi.
Perşembe günü deprem yaşayan Tacikistan’da, 1911’deki deprem sonucu oluşan Sarez Gölü’nün doğal barajının çökmesi durumunda ülke alanının dörtte birinin tehdit altında olacağı kaydediliyor.