Taliban, kız çocuklarının eğitimini teşvik eden aktivisti tutukladı

Mobil okul kurucusu, kırsal alanlarda kitap dağıtıyordu

Mutillah Vaysa, Kabil dışında öğrencilerinin karşısında (AFP)

Birleşmiş Milletler Afganistan Yardım Misyonu’nu (UNAMA), 28 Mart’ta iktidardaki Taliban yetkililerinin, Kabil’de kız çocuklarının eğitimini teşvik eden Afgan sivil toplum örgütü ‘Pen Path’ın kurucusu Matiullah Wesa’yı tutukladığını duyurdu.
Afganistan’da iktidarı ele geçirdiğinden beri Taliban liderleri, küçük kızların altıncı sınıftan sonra okula ve kadınların üniversitelere gitmelerini engellemek de dahil olmak üzere kadın haklarına ciddi kısıtlamalar getirdi. Bu, Afganistan’ı dünyada eğitim yasağı uygulayan tek ülke yaptı. Wesa, ülkenin güneyindeki Kandehar ilinden geliyor ve eğitim hizmetlerinin kırsal kesimde yaşayan pek çok kız çocuğuna ulaşmadığının açıklandığı önceki Batı destekli hükümet dönemi de dahil, özellikle muhafazakâr kırsal bölgelerde yıllarca kız çocuklarının eğitimini savundu.
BM misyonu, 30 yaşındaki Wesa’nın bir mobil okul ve kütüphaneyle Afganistan’ı baştan başa dolaşan bir örgüt kuran insan hakları aktivisti olduğunu bildirirken, yetkililerin kendisini pazartesi günü başkent Kabil’de tutukladığını belirtti. Yerel haberler, Wesa’nın Avrupa gezisinden döndükten sonra Taliban tarafından gözaltına alındığını belirtirken, Taliban yönetiminden nerede olduğunu, tutuklanma nedenlerini, yasal desteğe erişimini ve ailesiyle iletişim kurmasını sağlama çağrısı yaptı.
Taliban, tutuklama hakkında hemen yorum yapmadı. Taliban’a bağlı Enformasyon Bakanlığı ve istihbarat teşkilatı sözcüleri, dün aktivistin tutukluluğuna ilişkin yorum veya teyit taleplerine yanıt vermedi.
Samayallah Wesa, abisi Matiullah’ın pazartesi akşam namazının ardından bir caminin önünde gözaltına alındığını açıkladı. Samayallah Wesa, “Matiullah, namaz kılıp camiden ayrılmıştı ki iki araçtaki birkaç adam tarafından durduruldu Matiullah, adamlardan kimliklerini göstermelerini istediğinde darp edildi ve zorla götürüldü” dedi. Abisinin eğitim sektöründeki faaliyetlerinden dolayı tutuklandığını dile getiren Samayallah Wesa, “Başka bir tarafla ya da önceki hükümetle çalışmadı. Sadece Pen Path için çalıştı” şeklinde konuştu.
Pen Path kuruluşu, kabile büyükleriyle toplantılar yapıyor, toplulukları ve yetkilileri okulları açmaya teşvik ediyor. Aynı şekilde kitaplar dağıtıyor ve mobil kütüphaneler sağlıyor. Matiullah, şu ana kadar 18 kütüphane kurdu ve ülkenin kırsal ve ücra bölgelerinde kapatılan okulların yeniden açılmasına katkıda bulundu. Geçen yıl, yaptığı işin siyasetten uzak olduğunu vurgulayarak, odak noktasının toplulukları kızları eğitmeye teşvik etmek olduğunu açıkladı.
Kızlara orta öğretim yasağına rağmen Wesa, ebeveynlerin desteğini almak için kırsal bölgeleri ziyaret etmeye devam etti. Tutuklanmasından birkaç saat önce Twitter üzerinden ‘ülkenin tüm bölgelerinden yaşlı ve genç erkek ve kadınların kızlarını eğitmek için İslami haklar talep ettiğini’ yazdı. Geçen hafta genç kızların yokluğunda yeni eğitim yılının başlamasıyla birlikte kampanyasına devam etme sözü verdi. Twitter üzerinden “Okulların kapatılmasının verdiği zarar geri döndürülemez ve inkâr edilemez” diyen Matiullah, “Velilerle toplantılar yaptık ve okullar kapalı kalırsa eylemimize devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.
BM Afganistan İnsan Hakları Özel Raportörü Richard Bennett, Cenevre’de yakın zamanda yaptığı bir konuşmada, Taliban’ın politikalarının ülkedeki ‘kadınların ve kız çocuklarının insan haklarını ihlal ettiğini’ söyledi. Bu politikaların, yetkililerin sorumlu tutulabileceği cinsiyete dayalı bir baskı suçu anlamına gelebileceğini dile getiren Bennett, Matiullah’ın tutuklanmasından duyduğu endişeyi dile getirerek, ‘güvenliğinin son derece önemli olduğunu ve tüm yasal haklarına saygı gösterilmesi gerektiğini’ söyledi.
Kız çocuklarının eğitimini yasaklayan kararın, özellikle kadınlar için modern eğitime derinden şüphe duyan Afganistan’ın Dini Lideri Hibetullah Ahundzade ve onun radikal muhafazakâr yardımcıları tarafından verildiğine inanılıyor.
Karar, uluslararası öfke uyandırmasının yanı sıra hareket içinde eleştirilere neden oldu ve Kabil hükümetindeki bazı üst düzey yetkililer ve birçok sıradan üye, buna karşı olduklarını ifade ettiler.
Matiullah, kız çocuklarının eğitimi için yürüttüğü kampanya nedeniyle son aylarda tutuklanan ikinci eğitimci oldu. Geçen şubat ayında da yetkililer, gazeteci İsmail Meşal’i yerel medyada Kabil’de bir araba dolusu kitabı yoldan geçenlere dağıtırken görüntülenmesi sonrasında tutukladı.