Zaviye’deki “Islah Hareketi” şehirde "kaybedilen güvenliği" geri getirmesi için Dibeybe hükümetine 24 saat süre tanıdı

Libya'nın başkenti Trablus'ta iki milis mensubu (arşiv -AP)
Libya'nın başkenti Trablus'ta iki milis mensubu (arşiv -AP)
TT

Zaviye’deki “Islah Hareketi” şehirde "kaybedilen güvenliği" geri getirmesi için Dibeybe hükümetine 24 saat süre tanıdı

Libya'nın başkenti Trablus'ta iki milis mensubu (arşiv -AP)
Libya'nın başkenti Trablus'ta iki milis mensubu (arşiv -AP)

Libya’da başkent Trablus'un batısında yer alan Zaviye kentinde öfkeli protestocular, şehirlerinde "kaybedilen güvenliği" yeniden sağlaması için Abdülhamid ed-Dibeybe liderliğindeki geçici "birlik" hükümetine 24 saat süre verdi. Libya Ulusal Ordusu (LUO) Komutanı Mareşal Halife Hafter, dün (Pazartesi) yaptığı açıklamada, doğuda Bingazi kentindeki karargahında İsveç'in Libya büyükelçisi Anna Block Mazver ve İsveç konsolos yardımcısı Anders Nilsson ile iki ülke arasındaki ortak iş birliği yollarını görüştüğünü bildirdi.

Zaviye’deki “Islah Hareketi” pazar akşamı "şehrin giriş ve çıkışlarını kapatmak ve Dibeybe hükümetini gayri meşru ilan etmek" tehdidinde bulundu.

Zaviye kıyılarında bir ceset bulunmasının ardından büyüyen öfke, bir kamuoyu sorunu olarak ortaya çıktı. Hareket, Zaviye'de "gençlerin kaçırılması ve öldürülmesini" kınadı.

Kenti koruduğunu iddia eden tüm silahlı oluşumları kınayan hareket, Dibeybe hükümetinin olup biten her şeye sessiz kalması ve güvenlik görevlerini yerine getirmek için gerekli mekanizmalardan oluşan komiteyi desteklemeyi reddetmesini de eleştirdi.

Hareket ayrıca, “kâğıt üzerinde mürekkep olarak kalan yazılı kararların uygulanmaması, suçların işlenmeye devam etmesi ve olumsuzlukların sahil yolu boyunca tezahür etmesi” konularında tamamen Emniyet Müdürlüğü ve ona bağlı birimleri sorumlu tuttu.

Öte yandan Zaviye'deki "Birinci Destek Gücü" komutanı "Fare" lakaplı Muhammed Bahron, yakın zamanda kentte kurulan Güvenlik Tehdit Kontrol Teşkilatı'nın ilk mezunları için düzenlenen mezuniyet törenine katıldı.

Trablus'ta önceki çatışmaların izleri (AFP)
Trablus'ta önceki çatışmaların izleri (AFP)

Dibeybe hükümeti son gelişmelerde sessiz kalırken, yerel kaynaklar Zaviye'nin batısındaki sahil yolunun üç günden fazla kapalı kalmasının ardından yeniden açıldığını duyurdu.

Başkanlık Konseyi başkanı Muhammed el-Menfi, Zaviye şehrinde olup bitenler hakkında yorum yapmaktan kaçındı.

Menfi, pazar akşamı ordunun başkomutanı sıfatıyla hükümete bağlı güçlerin genelkurmay başkanı Muhammed el-Haddad ile yaptığı görüşmede, "özellikle bazı komşu ülkelerin içinden geçmekte olduğu koşullar çerçevesinde askeri çabaları yoğunlaştırma ihtiyacına" vurgu yaptı.

Menfi’nin ofisi tarafından açıklanan bildiride görüşmeye ilişkin şu ifadelere yer verildi: “Askeri kurumun, özellikle sınır geçişlerinde güvenliği sağlama ve devlet kontrolünü genişletme rolünü güçlendirmenin önemi ele alındı. Tüm askeri birimlerin durumu ve ordu arasındaki mevcut koordinasyonu geliştirmek için askeri eylem geliştirme mekanizmaları masaya yatırıldı.”

Hafter'in ofisi tarafından İsveç büyükelçisi ile görüşmesi hakkında ayrıntı bilgi verilmedi. Hafter önceki gün (Pazar) akşam saatlerinde Fransa'nın Libya Büyükelçisi Mustafa Maharaj ile görüşmüş ve onunla Libya sahnesindeki son gelişmeleri müzakere etmişti.

İngiltere Orta Doğu ve Kuzey Afrika Kıdemli Savunma Danışmanı Martin Sampson. Libya Başkanlık Konseyi Yardımcısı Abdullah el-Lafi ile görüşmesi sonrası açıklamalarda bulundu. Sampson açıklamasında: “Libya Başkanlık Konseyi Yardımcısı Abdullah el-Lafi dün Londra'da iki ülke arasındaki savunma iş birliği ortaklığını güçlendirmeyi görüştük. Libya'da sürdürülebilir güvenlik ve istikrarın geliştirilmesi hepimizi ilgilendiren bir konudur.” ifadelerini kullandı.

Diğer yandan Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu (UNSMIL) Başkanı Abdullah Bathili, pazar akşamı ülkenin batısındaki Mısrata kentinde gençlik ve sivil toplum temsilcileri ile bir araya geldi. Söz konusu temsilciler bazı endişelerini dile getirerek, seçimlerin ertelenmesinden duydukları hayal kırıklığını ve mevcut kurumlara olan güvensizliklerini vurguladılar.

Bathıli yaptığı açıklamada, "Gençlerin, kadınların ve sivil toplum temsilcilerinin sesleri gerekli ve önemlidir. Libya'nın geleceğini şekillendirmek için duyulmalı ve kararlı çıkmalıdır" dedi.

wef

Bathıli, Misrata Belediye Meclisi üyeleri, akademisyenler ve Temsilciler Meclisi üyeleriyle yaptığı görüşmede “Libyalıların yönettiği ve sahiplendiği bir siyasi süreç” için çağrıda bulundu. Bathıli, "Libyalıların iradesi ve bol doğal kaynaklara sahip olmaları, mevcut krizin üstesinden gelmelerini ve Libya'nın ekonomik bir güç ve önde gelen bir bölgesel aktör olarak konumunu temin etmelerini sağlayacak. Ulusal uzlaşma sürecinde Libya-Libya çözümü için Birleşmiş Milletler tam destek veriyor." dedi

İstikrar Hükümetinin Başkanı Usame Hammad ise hak ve özgürlükleri garanti altına alacak ve ülke içinde ve dışında yerinden edilmiş kişilerin acılarını hafifletecek "kapsamlı bir ulusal diyalog" başlatma sözü verdi. Hammad önceki gün (Pazar) Fethi Başağa'nın halefi olarak meclis tarafından hükümetin başına geçmekle görevlendirilmesinin ardından televizyonda yaptığı ilk açıklamada, “Hükümetimiz tüm Libyalılar içindir ve herkese eli uzanır" ifadelerini kullandı.



Türkiye, geçen hafta Libya’yı birleştirmeye yönelik görüşmelere ev sahipliği yaptı

Trablus’taki Ulusal Birlik Hükümeti’ne bağlı güçler (AFP)
Trablus’taki Ulusal Birlik Hükümeti’ne bağlı güçler (AFP)
TT

Türkiye, geçen hafta Libya’yı birleştirmeye yönelik görüşmelere ev sahipliği yaptı

Trablus’taki Ulusal Birlik Hükümeti’ne bağlı güçler (AFP)
Trablus’taki Ulusal Birlik Hükümeti’ne bağlı güçler (AFP)

Türkiye, geçen hafta Libya’nın doğusu ve batısındaki yönetimler arasında birliği sağlamak amacıyla görüşmelere ev sahipliği yaptı. Ancak görüşmelerden herhangi bir anlaşma çıkmadı.

xcdvfgbhj
Trablus’ta Abdülhamid Dibeybe hükümetine bağlı güçler arasında yer alan silahlı kişiler (AP)

Görüşmeler hakkında bilgi sahibi üst düzey bir Türk yetkili, çarşamba günü AFP’ye yaptığı açıklamada, müzakerelerin henüz bir sonuç vermediğini belirtti.

Yetkili, “Görüşmeler şimdiye kadar ağırlıklı olarak iki tarafın askerî açıdan birleştirilmesine odaklandı. Siyasi birliğin sağlanması konusunun ise ilerleyen aşamada ele alınması bekleniyor” dedi.


Libya deniz sınırlarında Ankara-Atina arasında denge arıyor

Libyalı ve Yunan parlamenterlerin geçen perşembe Atina’daki görüşmelerinden bir kare (Libya Temsilciler Meclisi)
Libyalı ve Yunan parlamenterlerin geçen perşembe Atina’daki görüşmelerinden bir kare (Libya Temsilciler Meclisi)
TT

Libya deniz sınırlarında Ankara-Atina arasında denge arıyor

Libyalı ve Yunan parlamenterlerin geçen perşembe Atina’daki görüşmelerinden bir kare (Libya Temsilciler Meclisi)
Libyalı ve Yunan parlamenterlerin geçen perşembe Atina’daki görüşmelerinden bir kare (Libya Temsilciler Meclisi)

Libya Temsilciler Meclisi, Doğu Akdeniz’de deniz sınırlarının belirlenmesine ilişkin dosyayı, ülkedeki siyasi ve kurumsal bölünmüşlüğün yanı sıra 2011’den bu yana devam eden geçiş süreci nedeniyle “incelemede” tutmaya devam etti. Bu durum, deniz anlaşmalarının sonuçlandırılmasını ertelerken dosyanın hukuki ve teknik boyutların ötesine geçen iç uzlaşılar ve bölgesel hesaplamalara bağlı kalmasına yol açıyor.

Deniz sınırlarının belirlenmesi konusu, Libya parlamentosunun Dışişleri Komisyonu üyelerinin geçen hafta sonu Atina’da Yunan parlamenterlerle yaptığı görüşmeler sırasında yeniden gündeme geldi. Libya tarafı, deniz sınırlarının belirlenmesine ilişkin anlaşmaların Bingazi’deki Temsilciler Meclisi bünyesinde hâlâ incelendiğini ve sınırları ilgilendiren tüm ülkelerin çıkarlarının ilgili hukuki çerçeveler doğrultusunda dikkate alındığını vurguladı.

Bu tutum, Libya’nın içinde bulunduğu geçiş sürecinin yanı sıra komşu ve Akdeniz ülkeleriyle sınırların belirlenmesine ilişkin meselelerin karmaşıklığı karşısında deniz sınırları dosyasının kurumsal bir süreç içinde tutulmasına yönelik parlamenter yaklaşımı yansıtıyor.

Temsilciler Meclisi Dışişleri Komisyonu Başkan Yardımcısı Hasan el-Bergusi, meclisin yayımladığı açıklamada bu yaklaşımı şöyle ifade etti: “Bu dosyaların ele alınması, ülkenin bunları sonuçlandırmaya imkân verecek daha istikrarlı bir aşamaya ulaşmasına kadar diyalog ve sükûnet gerektiriyor.”

Çıkarların kesişmesi

Konu, Libya’nın Türkiye, Yunanistan ve Mısır’la kesişen çıkarları nedeniyle özel bir hassasiyet taşıyor. Dosya aynı zamanda Doğu Akdeniz’deki petrol ve doğal gaz rezervleri ile yatırım güzergâhlarıyla da bağlantılı.

Ülke içindeki bölünmüşlük, Libya’nın ortak bir tutum oluşturmasını daha da zorlaştırıyor. Libya’da yetki, Trablus’ta Abdülhamid ed-Dibeybe başkanlığındaki geçici Ulusal Birlik Hükümeti ile doğuda Temsilciler Meclisi tarafından görevlendirilen Usame Hammad hükümeti arasında bölünmüş durumda.

Bu çerçevede Temsilciler Meclisi üyesi Abdüsselam Nasıye, deniz sınırları dosyasının sonuçlandırılması ve Libya’nın kaynaklarının korunmasının “öncelikle iç bölünmüşlüğün giderilmesi, devlet kurumlarının ve egemenlik kararının birleştirilmesiyle” başlayacağı görüşünü savunuyor.

rgty
Libya Temsilciler Meclisi’nin önceki oturumundan (Meclis Başkanı Akile Salih’in Basın Merkezi)

Nasıye, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada “Uzun süren geçiş döneminde siyasi, güvenlik ve ekonomik koşulların kırılganlığı, Libya’yı bölgesel güçlerin çıkarlarının kesiştiği bir sahaya dönüştürdü” dedi.

Nasıye, Libya’nın Doğu Akdeniz konusundaki tutumunun Türkiye veya Yunanistan safında yer almaktan ziyade “Libya’nın yüksek ulusal çıkarları” temelinde şekillenmesi gerektiğini vurguladı.

Nasıye’ye göre devlet kurumlarının birleştirilmesi ve sınırları koruyup kaynakları yönetebilecek ulusal kapasitenin oluşturulması, Libya’nın denizcilik alanındaki çıkarlarını uluslararası hukuk çerçevesinde savunmasını ve bölgesel gelişmelerle kendi kararını verebilen bir devlet olarak ilgilenmesini sağlayacak.

Hukuki ve siyasi karmaşıklıklar

Anlaşmazlığın kökeni, Trablus’taki savaşın sürdüğü 2019 yılında Libya’nın eski Ulusal Mutabakat Hükümeti ile Türkiye arasında imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin mutabakat zaptına dayanıyor. Anlaşmaya o dönemde Libya’nın doğusundaki yönetim karşı çıkarken Yunanistan da özellikle Girit olmak üzere Yunan adalarının haklarını etkilediğini savunarak mutabakatı reddetti. Ankara ise anlaşmanın hukuki sonuçlarının geçerli olduğunu savunuyor.

Son iki yılda doğu Libya ile Türkiye arasındaki ilişkilerin iyileşmesine paralel olarak deniz sınırlarının nasıl hesaplanacağı konusunda anlaşmazlıklar daha karmaşık bir boyut kazandı. Özellikle Sirte Körfezi ve adaların hukuki statüsünün deniz yetki alanlarına etkisi tartışmaların merkezinde yer aldı.

Bu durum, Yunanistan’ın Girit’in güneyinde arama sahaları ilan etmesinin ardından Haziran 2025’te gerilimin yükselmesiyle daha belirgin hale geldi. Bu gelişme üzerine Hammad hükümeti itiraz ederek diyalog çağrısında bulundu ve anlaşmaların gözden geçirilmesini talep etti.

Dibeybe hükümeti ise daha önce deniz sınırları dosyasındaki anlaşmazlık noktalarını çözmek amacıyla Yunanistan tarafıyla bir dizi görüşmeye katılmıştı. Libya ve Yunanistan medyasında yer alan haberlerde bu görüşmelerin, müzakerelerin hızlı ilerlemesini engelleyen hukuki ve siyasi karmaşıklıklarla karşı karşıya olduğu belirtilmişti.

Hukuki açıdan deniz sınırlarının belirlenmesi, Temsilciler Meclisi’nin Türkiye ile imzalanan anlaşmaya ilişkin nihai bir tutum almadan önce kapsamlı bir hukuki, teknik ve siyasi inceleme yapmasını gerektiren karmaşık dosyalardan biri olarak değerlendiriliyor. Diplomat ve uluslararası hukuk uzmanı Muhammed ez-Zübeydi de bu görüşü destekliyor.

Zübeydi, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada bu karmaşıklıkların çözümünde temel adımın deniz alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin düzenlemelerin uluslararası deniz hukuku kurallarıyla, özellikle de 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’yle uyumunun incelenmesi olduğunu söyledi.

Zübeydi ayrıca anlaşmada yer alan koordinatların ve sınır çizgilerinin gözden geçirilmesi ve uluslararası hukuk ile deniz hukuku alanlarında uzmanlardan yararlanılması gerektiğini belirtti.

Zübeydi, deniz anlaşmalarının parlamentodan geçirilmesi senaryosunun “ülkeyi deniz anlaşmazlıklarına sürükleyebileceği ve bir ülkenin zarar görmesi halinde bu anlaşmazlıkların özellikle Uluslararası Adalet Divanı olmak üzere uluslararası yargı veya tahkim mercilerine taşınabileceği” uyarısında bulundu.

Jeopolitik boyutlar

Meselenin yalnızca hukuki boyutla sınırlı olmadığı görülüyor. Zübeydi’ye göre konu, Libya’nın Akdeniz’in merkezindeki konumu ve denizcilik alanındaki çıkarlarının bölge ülkeleriyle iç içe geçmesi nedeniyle siyasi ve jeopolitik boyutlar da taşıyor.

Özellikle Mısır, Yunanistan, Malta ve Türkiye ile denizcilik alanındaki çıkarların kesiştiğine dikkat çeken Zübeydi, “Libya ile Türkiye arasında yapılacak herhangi bir deniz düzenlemesi, diğer ülkelerin çıkarları üzerinde de etkiler yaratabilir” dedi.

Zübeydi, Türkiye’nin Libya’nın batısındaki askeri nüfuzu nedeniyle deniz mutabakatının parlamentodan geçirilmesi yönünde sürekli baskı bulunduğunu belirtti. Ancak kararın ertelenmesinin dosyanın kapatılması anlamına gelmediğini, aksine Libya’nın ortak bir tutum oluşturmasına imkân verecek daha istikrarlı siyasi koşullar oluşana kadar dosyanın inceleme ve değerlendirme aşamasında tutulması anlamına geldiğini ifade etti.

Zübeydi ve Libyalı diplomatların değerlendirmelerine göre Libya’nın çıkarları, meselenin “günübirlik siyasi hesaplara indirgenmemesini”, hukuki ve teknik unsurların Libya’nın komşu ve Akdeniz ülkeleriyle ilişkileriyle birlikte dengelenmesini gerektiriyor.


Libya'da özel jeti alkollü kullandıkları şüphesiyle iki pilot gözaltına alındı

Libya’nın başkenti Trablus’taki Misrata Havalimanı’nda uçaklar (Reuters-Arşiv)
Libya’nın başkenti Trablus’taki Misrata Havalimanı’nda uçaklar (Reuters-Arşiv)
TT

Libya'da özel jeti alkollü kullandıkları şüphesiyle iki pilot gözaltına alındı

Libya’nın başkenti Trablus’taki Misrata Havalimanı’nda uçaklar (Reuters-Arşiv)
Libya’nın başkenti Trablus’taki Misrata Havalimanı’nda uçaklar (Reuters-Arşiv)

İstanbul'dan Libya'ya giden özel jet Misrata Havalimanı’nda iniş sırasında pistten çıkarak alev almıştı. Libya Başsavcılığı, kazadan yara almadan kurtulan pilot ve yardımcı pilotun olay sırasında alkollü olduğunu açıkladı. İki pilotun gözaltına alınmasına karar verildiğini duyuran başsavcılık olayda can kaybının yaşanmadığı bildirildi.

Başsavcılık pilotların kimliklerini açıklamazken, özel Libya el-Ahrar televizyonu, uçağın kaptanının Alman, yardımcısının ise Türk olduğunu bildirdi.

Türkiye merkezli bir şirket tarafından işletilen özel uçağın, pazartesi günü Misrata Havalimanı’na iniş sırasında pistten çıktığı ve ardından alev aldığı bildirildi.

Televizyon kanalı, Türk vatandaşı bir kabin görevlisinin uçaktaki tek yolcu olduğunu aktardı.

Başsavcılık, soruşturmayı yürüten savcının iki pilotun uçağı “alkollü halde kullandıkları” yönündeki tespitiyle şüphelilerin tutuklu yargılanmasına karar verildiğini bildirdi.

gthyju
İtfaiye ekipleri, 14 Eylül 2026'da Misrata Uluslararası Havalimanı’nda düşen uçağın ardından çıkan yangını söndürmeye çalışıyor. Görüntü sosyal medyadan alınmıştır (Reuters)

Başsavcılık, iki pilotun “kendi can güvenlikleri ve uçağın güvenliği açısından kesin bir tehlike, havalimanı ve kullanıcıları açısından potansiyel bir tehlike oluşturduğunu” ve ayrıca “uçağın geçtiği hava sahasının güvenliğini tehdit ettiğini” kaydetti.

Açıklamada, soruşturmayı yürüten savcının, olayla ilgili incelemeleri “ulusal ve uluslararası ilgili kurallar doğrultusunda” sürdürdüğü belirtildi.

İnternette yayılan görüntülerde, uçağın kokpit bölümü dışında tamamının alevler içinde kaldığı görüldü.