Orka uzmanından Cebelitarık'taki katil balina saldırılarına çözüm

Cebelitarık Boğazı'ndaki saldırıların ilk kez 2020'de bildirilmesinden bu yana 250'den fazla tekne hasar gördü, üçü de battı

Bir dizi saldırıda 250'den fazla tekne hasar gördü (Unsplash)
Bir dizi saldırıda 250'den fazla tekne hasar gördü (Unsplash)
TT

Orka uzmanından Cebelitarık'taki katil balina saldırılarına çözüm

Bir dizi saldırıda 250'den fazla tekne hasar gördü (Unsplash)
Bir dizi saldırıda 250'den fazla tekne hasar gördü (Unsplash)

Denizcilere, Cebelitarık Boğazı'nda sayıları giderek artan katil balina saldırılarına karşı kendilerini korumaları için basit bir numara kullanmaları çağrısı yapıldı.

İspanya ve Portekiz kıyılarındaki saldırıların ilk kez 2020'de bildirilmesinden bu yana 250'den fazla tekne hasar görürken üçü de battı.

Bundan bölgedeki 35 katil balinadan 15'inin sorumlu olduğu söyleniyor. Ancak bir tekneyle çarpışmasının ardından Beyaz Gladis adlı bir dişi orkanın, geçen gemilere saldırmayı diğerlerine "öğrettiği" düşünülüyor.

Mayısta İspanya'nın güney kıyılarında katil balinaların hasar bıraktığı bir yelkenli tekne (April Boyes//Reuters)
Mayısta İspanya'nın güney kıyılarında katil balinaların hasar bıraktığı bir yelkenli tekne (April Boyes//Reuters)

Bir saatten fazla sürebilen saldırılarda genellikle orkalar, parçalanana kadar geminin dümenine kafa atıyor.

Öte yandan dümenin etrafındaki suya 5 ila 8 kilogram kum serpmenin hayvanın sonarını şaşırttığını belirten Seyir Derneği (Cruising Association), mürettebatın bu sırada güvertede tencere ve tavalara vurması gerektiğini de ekliyor.

Seyir Derneği'nin Orka Projesi'nin (Orca Project) ekip lideri John Burbeck, The Telegraph'a "Çok fazla kuma gerek yok" dedi.

Birkaç kilogram. Orkalar sonarla geliyor, görerek değil. Bunu biliyoruz. Dümenin etrafındaki kum da aldıkları sonar görüntüsünü bozuyor.

Bir kaptan bu yöntemin başarılı olduğunu nisanda bildirmişti. Bugüne kadar saldırılarda kimse ciddi şekilde yaralanmasa da Burbeck halen endişe duyduğunu söyledi.

Burbeck "Bizi endişelendiren şey bir katil balinanın, kontrol yerindeki birinin düşüp de kafatasının çatlamasına yol açacak kadar sert çarpması. Nesli tükenmekte olan bu popülasyonla ilişkimizin tüm dinamiği değişir" dedi.

Araştırmacılar arasında orkaların Beyaz Gladis adına "intikam" peşinde koştuğuna dair iddialar bile dolaşıyor fakat diğerleri bu davranışın oyundan ibaret olduğunu düşünüyor.

Yaz mevsiminde binlerce teknenin Cebelitarık Boğazı'na gelmesiyle katil balinalarla karşılaşma sayısında artış görülüyor. Bu karşılaşmalar, orkalar dümene çarptığında tekne gövdesi yarıldığı için bazen teknelerin batmasıyla sonuçlanıyor.

Bu yılki toplam 26 etkileşimde bir tekne batarken, geçen yıl iki tanesi batmıştı.



Kanye West'ten tam sayfa özrüyle ilgili iddialara yanıt

Kanye West, The Wall Street Journal'daki özür mektubunu yeni albümünün tanıtımı için yayımladığı iddialarını yalanladı (AP)
Kanye West, The Wall Street Journal'daki özür mektubunu yeni albümünün tanıtımı için yayımladığı iddialarını yalanladı (AP)
TT

Kanye West'ten tam sayfa özrüyle ilgili iddialara yanıt

Kanye West, The Wall Street Journal'daki özür mektubunu yeni albümünün tanıtımı için yayımladığı iddialarını yalanladı (AP)
Kanye West, The Wall Street Journal'daki özür mektubunu yeni albümünün tanıtımı için yayımladığı iddialarını yalanladı (AP)

Kanye West, Wall Street Journal'ın pazartesi günkü sayısında yayımlanan son özür mektubu hakkındaki iddialara yanıt verdi.

Artık Ye adını kullanan rapçi özür mektubunda, kamuoyu önündeki antisemitik çıkışları da dahil son birkaç yıldır sergilediği dengesiz davranışlara, 2002'de geçirdiği neredeyse ölümcül bir trafik kazası sonucu meydana gelen beyin hasarının yol açtığını söylemişti.

Mektubun zamanlaması da dikkat çekti: Birçok kişi, metnin Ye'nin yeni albümü Bully'nin çıkışından yalnızca 4 gün önce yayımlanmasını tesadüf olarak görmedi.

Ancak rapçi, Vanity Fair'a gönderdiği bir e-postada bu iddialara yanıt verdi.

Ye'nin açıklaması "Anladığım kadarıyla Spotify'da ABD genelinde 2025'te en çok dinlenen 10 sanatçı arasındaydım; geçen hafta da çoğu gün de bu listedeydim. Yakında çıkacak albümüm Bully, şu anda Spotify'da en çok beklenen ve önceden kaydedilen albümlerden biri" diye başladı.

2007 tarihli albümüm Graduation da 2025'te en çok dinlenen ve en çok çalınan hip-hop albümüydü. Mektupta da belirttiğim gibi, benim için bu ticari popülaritemi yeniden canlandırmakla ilgili değil. Bunu yapmamın nedeni, pişmanlık duygularının kalbimde çok ağırlaşması ve ruhuma yük olmasıydı.

Hem Yahudi hem de Siyah topluluğuna bir özür borçlu olduğunu hissettiğini açıklayarak sözlerine devam etti.

Yayın kuruluşuna yaptığı açıklamada "Geçirdiğim atağın ardından geriye kalan yıkıma bakıyorum ve bunun benim gerçek benliğim olmadığını anlıyorum. Kamusal bir figür olarak pek çok kişi beni takip ediyor ve her sözümü dinliyor" ifadelerini kullandı.

Tarihin hangi tarafında durmak istediğimi görmeleri ve anlamaları önemli. Ve bu da sevgi ve pozitifliğin tarafı.

Ye mektupta beyin hasarının, Kim Kardashian'la evli olduğu 2016'da teşhis edilen bipolar bozuklukla mücadelesini daha da zorlaştırdığına inandığını da belirtmişti. 4 çocuk sahibi çiftin boşanması 2022'de tamamlanmıştı.

Özür mektubunda şöyle yazmıştı:

Bipolar bozukluğun kendine özgü bir savunma sistemi var. İnkar. İnsan manik dönemde hasta olduğunu düşünmüyor. Herkesin aşırı tepki verdiğini düşünüyor. Dünyayı her zamankinden daha net gördüğünü hissediyor, oysa gerçekte kontrolünü tamamen kaybetmiş oluyor.

Vanity Fair'a bu konuda daha fazla konuşan Ye, tedavi görmeye karar verme sürecini anlattı.

Yayın kuruluşuna "4 ay süren manik dönemimin sonuna doğru ilaçlarım değiştirildi. Bu değişiklikle birlikte, antipsikotik ilaç beni gerçekten derin bir depresif döneme soktu" dedi. 

Eşim bunu fark etti ve İsviçre'deki bir rehabilitasyon merkezinden benim durumum için etkili ve dengeleyici bir tedavi yöntemi aradık.

Rapçi "Bipolar bozukluğun bir hastalık olduğunu anlamalısınız. Bu, en ölümcül olmayan ölümcül hastalıklardan biri" diye ekledi.

Independent Türkçe


Çin'de bulunan 160 bin yıllık aletler mevcut teorileri sarsıyor

Xigou alet yapımının rekonstrüksiyonu (Hulk Yuan)
Xigou alet yapımının rekonstrüksiyonu (Hulk Yuan)
TT

Çin'de bulunan 160 bin yıllık aletler mevcut teorileri sarsıyor

Xigou alet yapımının rekonstrüksiyonu (Hulk Yuan)
Xigou alet yapımının rekonstrüksiyonu (Hulk Yuan)

Bilim insanları yeni bir çalışmada, Çin'in orta kesimindeki bir arkeolojik alanda ortaya çıkarılan karmaşık tarih öncesi aletlerin, insan evrimi hakkındaki uzun zamandır süregelen varsayımları altüst ettiğini öne sürüyor.

Çin'in orta kesimindeki Danjiangkou Rezervuar Bölgesi'ndeki Xigou alanında yapılan kazılar, 160 bin ila 72 bin yıl öncesine tarihlenen erken insan atalarının gelişmiş taş aletler kullandığını gösteren kanıtlar ortaya çıkardı.

Bu dönemde Homo longi, Homo juluensis ve muhtemelen bizim türümüz Homo sapiens gibi büyük beyinli birden fazla hominin Çin'de yaşıyordu.

Bu bölgedeki insan atalarının çok daha yaratıcı olduğunu ortaya koyan araştırma, Çin'deki erken dönem insanların uzun süre muhafazakar ve daha az gelişmiş olduğuna dair uzun zamandır süregelen görüşe meydan okuyor.

Hakemli dergi Nature Communications'ta yayımlanan çalışmanın yazarlarından, keşif ekibinin lideri Shixia Yang, "Araştırmacılar, Afrika ve Batı Avrupa'daki homininler önemli teknolojik ilerlemeler sergilerken, Doğu Asya'dakilerin daha basit ve muhafazakar taş alet geleneklerine bağlı kaldığını onlarca yıldır savunuyordu" diyor.

Bu bölgede yapılan en çarpıcı keşiflerden biri, Doğu Asya’da çok bileşenli alet kullanımına dair şimdiye kadarki en eski kanıtı temsil eden saplı taş aletti.

Taş bileşenlerin sap veya millerle birleştirildiği bu aletler, karmaşık planlama, ustalık gerektiren işçilik ve aletlerin performansını artırmaya yönelik kavrayışı yansıtıyor.

Omurgalı Paleontoloji ve Paleoantropoloji Enstitüsü'nden (IVPP) çalışmanın bir diğer yazarı Jian-Ping Yue şöyle diyor: 

Bu aletlerin varlığı, Xigou homininlerinin yüksek derecede davranışsal esneklik ve yaratıcılığa sahip olduğuna işaret ediyor.

Bulgular, Çin’deki eski insan atalarının 90 bin yıllık bir dönem boyunca giderek çeşitlendiğini de gösteriyor.

Bilim insanları, Xujiayao ve Lingjing'de tespit edilen bu ataların bazılarının büyük beyinli olmasının, son keşifte gözlenen davranışsal karmaşıklığa biyolojik bir bağlam sağladığını söylüyor.

Griffith Üniversitesi Avustralya İnsan Evrimi Araştırma Merkezi Direktörü Michael Petraglia, "Kazı alanından elde edilen ayrıntılı analizler, burada yaşayan homininlerin gelişmiş taş alet yapım yöntemleri kullanarak küçük yongalar ve aletler ürettiğini ve bunları çok çeşitli faaliyetlerde kullandığını ortaya koyuyor" diyor.

Dr. Petraglia, "Taş aletlerde kendini gösteren teknolojik stratejiler, hominin nüfusunun Doğu Asya'da 90 bin yıllık döneme damgasını vuran değişken ortamlara uyum sağlamasında muhtemelen kritik rol oynadı" ifadelerini kullanıyor.

Çalışma, bu erken dönem insan topluluklarının Afrika ve Avrupa'daki gruplara yakın seviyede bilişsel ve teknik yeteneklere sahip olduğuna işaret ediyor.

Dr. Yang şöyle ekliyor:

Xigou ve diğer bölgelerden elde edilen yeni kanıtlar, Çin'deki erken dönem teknolojilerin çekirdek hazırlama yöntemleri, rötuşlanan yenilikçi aletler ve hatta büyük kesici aletleri içerdiğini gösteriyor. Bu da daha önce düşünülenden daha zengin ve karmaşık bir teknolojik tabloya işaret ediyor.

Independent Türkçe


Uzmanlara göre özgüveninizi artıracak 9 keyifli hobi

Düzenli yoga uygulaması zihinsel farkındalığı geliştiriyor (Stanford Üniversitesi)
Düzenli yoga uygulaması zihinsel farkındalığı geliştiriyor (Stanford Üniversitesi)
TT

Uzmanlara göre özgüveninizi artıracak 9 keyifli hobi

Düzenli yoga uygulaması zihinsel farkındalığı geliştiriyor (Stanford Üniversitesi)
Düzenli yoga uygulaması zihinsel farkındalığı geliştiriyor (Stanford Üniversitesi)

Özgüveninizi güçlendirmek mi istiyorsunuz? Uzmanlar, aşağıdaki hobilerin zaman içinde özgüven inşa etmede etkili olduğunu belirtiyor.

Şarku’l Avsat’ın Good Housekeeping’ten aktardığı değerlendirmeye göre yeni bir şeye başlamaktan korkmanıza gerek yok. Aslında, yeni bir hobiyi düzenli olarak yapmak, hayatınızın her alanında kendinizi daha cesur ve kendinden emin hissetmenize yardımcı olabilir.

Travma bilinciyle beden odaklı terapi uzmanı Psikoterapist Chloe Benn, Birçok kadın değerini üretkenlikle ilişkilendiriyor, bu nedenle hobiler lüks, gereksiz veya sadece yapılacaklar listesindeki başka bir madde gibi görünebilir.

Sinir sistemi perspektifinden bakıldığında, hobiler sadece bir ek değil, aynı zamanda enerji verici ve uzun vadeli sağlık için gereklidir. Sürekli performans halinden çıkıp eğlence, merak ve duygusal düzenleme durumuna geri dönmemize yardımcı olurlar.

Bu değişimi hissetmek için saatlerce boş zamana da ihtiyacınız yok. Sadece kendiniz için bir şey yapmak için birkaç dakika ayırmak sağlığınız üzerinde olumlu bir etki yaratabilir.

Benn, "Üretkenlikle bağlantılı olmayan aktivitelere zaman ayırdığınızda, kendinize alan açıyorsunuz ve bu genellikle özgüven artışı, kaygıda azalma, daha iyi sınırlar koyma ve benlik duygusunun güçlenmesine yol açar. Bu şekilde hobiler, yönetmeye çalıştığınız her şeyi destekler" dedi.

'Mothers for Mental Health' kuruluşunun kurucusu Jillian Amodio ise hobilerin, genellikle gözden kaçırdığımız bir sağlık boyutu olan boş zamanı besleyerek hayatınızda denge kurmanızı sağlayabileceğini söylüyor. Yaşam kalitesini artırmak ve stresi azaltmanın bir yolu olarak müşterilerine sıklıkla yeni hobiler denemelerini tavsiye ettiğini belirten Amodio "Hobiler, çevremizdeki dünyayla bağ kurma, anlamlı ilişkiler oluşturma ve öz-değerimizi artırma kapasitemiz üzerinde büyük bir etkiye sahiptir" dedi.

Herhangi bir hobi özgüveni artırabilse de uzmanlardan ilham alan fikirleri derledik.

Yoga

Yoganın faydaları sadece kaslarla sınırlı değil. Düzenli pratik, zihni sakinleştirdiği ve konsantrasyonu artırdığı kanıtlanmış olan farkındalığı geliştirirken, özgüveni doğal olarak destekleyen bir sakinlik duygusu yaratır. Ayrıca zihin ve beden arasındaki bağı güçlendirerek kendinizi daha köklü ve uyum içinde hissetmenize yardımcı olur.

Beklemeyebileceğiniz bir başka özgüven artırıcı faydası daha var: Duruşun düzelmesi. Araştırmalar, iyi bir duruşun düşüncelerinize ve kararlarınıza olan güveni artırdığını gösteriyor. Bu nedenle kısa bir seans bile kendinizi daha dengeli ve merkezlenmiş hissetmenizi sağlayabilir.

El sanatları

Her türlü sanat eseri yapmak, genellikle "akış" olarak adlandırılan derin bir odaklanma haline ulaşmanıza yardımcı olarak sinir sistemini sakinleştirir. Psikoterapist Alison McLeroy, sakinliğin özgüveni artırmak için harika bir giriş noktası olduğunu, çünkü zihninizi berraklaştırdığını ve anda kalmanıza izin verdiğini söylüyor.

McLeroy, "Yaratıcılığa daldığınızda nefesiniz yavaşlar, kaslarınız gevşer ve stres hormonları azalır. Örgü veya nakış gibi tekrarlayan hareketler rahatlık ve sakinlik hissi verirken, resim ve boyama gibi dışavurumcu biçimler duyguların vücutta hapsolması yerine akmasına yardımcı olur" diye ekliyor.

Dans

Basit bir ev partisi olsa bile, dans size canlılık ve özgüven hissi verir. Bedeni hareket ettirmek, ruh halini iyileştiren beyin kimyasalları olan endorfin salgılanmasını tetikler. Bu nedenle utangaç başlasanız bile bedeniniz buna hızla uyum sağlar. Aslında araştırmalar, dans eden kişilerin bedenleriyle ilgili daha az kaygı yaşadığını ve dans etmeyenlere göre daha yüksek özgüvene sahip olduğunu gösteriyor. Bu özgüven faydaları özellikle kadınlarda daha güçlü oluyor.

Fotoğraf ve anı biriktirme

Beyinlerimizin geçmiş başarısızlıklara odaklanmakta usta, mutlu anları hatırlamakta ise daha az iyi olduğu belki de şaşırtıcı değil. Fotoğraf ve anı biriktirme, bu kalıbı değiştirmenin eğlenceli ve somut bir yoludur. En sevdiğiniz anıları geri kazanmanıza ve kendinize neler başardığınızı hatırlatmanıza olanak tanıyarak özgüveninizi önemli ölçüde artırabilir.

Fotoğraf ve anı biriktirme göz korkutucu görünüyorsa, McLeroy kolaj sanatını kolay bir başlangıç olarak öneriyor. McLeroy, "Fotoğraflara göz atmak, malzemelerle oynamak ve dikkatinizi çeken şeyi takip etmek, sıfırdan başlama baskısını hafifletir. Aynı şey fotoğrafçılık için de geçerlidir; çevrenizdeki güzelliği fark etmeniz ve kendi vizyonunuza güvenmeniz için sizi eğitir" diyor.

Yürüyüş

Araştırmalar, açık havada beş dakikalık bir yürüyüşün ruh halinizi ve özgüveninizi iyileştirmek için yeterli olduğunu gösteriyor. Yürüyüş, zihninizi berraklaştırmanın ve kendinizle bağlantı kurmanın basit bir yoludur.

Yürüyüşün keyfini çıkarın veya ruh sağlığınız için harika olan bir arkadaşınızla iletişim kurun. Doğa yürüyüşü yapmak veya yeni parkurlar keşfetmek, engebeli arazileri veya alışılmadık yolları geçerken size ekstra bir eğlence ve başarı duygusu verir.

Mesafe veya hız önemli değil, önemli olan yürüyüşün size hissettirdikleridir. Benn, "Hız, görünüm veya rakamlara odaklanmak yerine, size rahatlık ve keyif veren harekete odaklanın" diyor.

Bahçıvanlık

Benn, saksıda bir bitki yetiştirmek gibi en basit bahçıvanlığın bile azim, sabır ve uyum geliştirerek özgüveni artırdığını söylüyor. Bunun kısmen nedeni, edinilmiş bir beceri olmasıdır: Başarı, doğuştan gelen bahçıvanlık yeteneğinden çok, bitkinin ihtiyaçları konusunda farkındalık geliştirmeye bağlıdır.

Araştırmalar ayrıca ev bitkilerine bakmanın tansiyonu düşürdüğünü, ki bu da sakinliğin fiziksel bir göstergesidir ve özgüveni artırabilir. Benn, "Toprağa ve bitkilere dokunma deneyimi, doğanın kokuları ve ritimleriyle birlikte vücuda güvenlik ve rahatlık sinyalleri gönderir. Ayrıca canlıları özenle yetiştirmek, güzelliği besleme becerinize olan güveni artırır. Ve birçok yönden bahçenin bakımı size de fayda sağlar" diye ekliyor.

Kapalı alanlarda kaya tırmanışı

Yeni ufuklara ulaşmaktan daha güçlendirici ne olabilir? Kapalı alanlardaki kaya tırmanışı salonları giderek yaygınlaşan bir trend ve özellikle genellikle var olan destekleyici atmosfer ve topluluk ruhuyla özgüveninizi artırmak için harika.

Her tırmanış, üzerinde çalışmanız için net bir meydan okuma sunarak odaklanmaya, problem çözmeye ve anda yaşamaya teşvik eder. Ayrıca, birçok çalışma bu tür yoğun zihinsel ve fiziksel katılımın depresyon belirtilerini hafifletmeye yardımcı olabileceğini gösteriyor.

Günlük Tutma

Özgüvenin bir parçası öz-bilgidir ve günlük tutmak, öz-farkındalık oluşturmanın basit ve etkili bir yoludur. Kalemi kağıda dokundurmak, duygularınızı işlemenize, kişisel gelişiminizi takip etmenize ve ne kadar ilerlediğinizi görmenize yardımcı olur.

McLeroy, "Serbest yazma oldukça rahatlatıcıdır, çünkü yazdıklarınızı kimse görmez. Sadece sizin içindir. Kendi sesinizi duyarsınız, düşüncelerinizi ve görüşlerinizi takip edersiniz" diyor.

Araştırmalar, günlük tutmanın ruh halini iyileştirdiğini, duygusal farkındalığı artırdığını ve stresi azalttığını gösteriyor. Daha da iyisi, yazmanın tek bir doğru yolu yoktur: Boş bir sayfayla başlayın, bir yönlendirme izleyin, düşüncelerinizi bir not uygulamasına kaydedin veya madde işaretli listeler, karalama veya basit bir şükür listesi gibi farklı stiller deneyin.

Yemek Yapmak

Dürüst olalım, birinin tarifinizi istemesinden daha iyi bir his var mı? Komplimanlar bir yana, yemek yapmak doğaçlama ve problem çözme yoluyla günlük olarak özgüveni artırır ve size lezzetli bir başarı duygusu verir.

Evde yemek yapmanın sağlık ve beslenme faydaları bilinirken, öz-değer artışı, kaygıda azalma ve genel sağlıkta iyileşme gibi kanıta dayalı ruh sağlığı faydaları da en az o kadar önemlidir.

Benn, "Yemek hazırlamak derinlemesine düzenleyici bir süreç olabilir; beslenme ve öz bakım duygusu sağlar. Ayrıca özgüven geliştirmenin temel bileşenleri olan seçim, merak ve azim için tekrarlanan deneyimler yaratarak özgüveni destekler" diyor.