عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
ARAP DÜNYASI

Başka bir hegemonya biçimi: İran, Irak'tan gelen gazı engelliyor

Koordinasyon Çerçevesi, Washington'u, Bağdat'ın Tahran'a gaz ücreti ödemesine izin vermediği için elektrik kesintilerinin arkasındaki sebep olmakla suçladı

Dora mahallesindeki Bağdat elektrik santrali / Fotoğraf: AFP
Dora mahallesindeki Bağdat elektrik santrali / Fotoğraf: AFP
TT
TT

Başka bir hegemonya biçimi: İran, Irak'tan gelen gazı engelliyor

Dora mahallesindeki Bağdat elektrik santrali / Fotoğraf: AFP
Dora mahallesindeki Bağdat elektrik santrali / Fotoğraf: AFP

Hüda Rauf

Bölgesel sistemlerde hegemonya kavramı, 'devletin yumuşak ve sert güç araçlarını kullanmaya dayanan çok boyutlu bir strateji kullanarak nüfuz araması', 'diğer rejimleri ve onların elitlerini aralarında ortak değerler olduğuna inandırması' ve ardından 'o devletin bu seçkinlere yönelik politikasının herkesin kamu çıkarını temel alması' ile ilgilenir.

Aslında, siyasi düşünür Gramsci'nin vurguladığına göre, hedef rejim ve devletlerdeki elitleri ikna etmeye çalışmak, hegemonya peşinde koşan devletlerin kendi çıkarlarını elde etmek için en düşük maliyetli ve en önemli aracıdır.

Hegemonik ilişkilerin kurulmasından sonra hırslı devlet, cebir ve baskı araçlarını daha fazla kullanmaya başlar.

Tahran'ın Bağdat'a yönelik stratejisi büyük ölçüde ideolojiyi kullanmaya, İran rejiminden etkilenen gruplar yaratmaya ve önceden var olan diğer gruplara destek sağlamaya dayanır.

Ancak İran'ın Irak'ta uygulamaya çalıştığı hegemonik politikaların sonuçları birçok durumda kendini göstermektedir. Bunların sonuncusu, Irak hükümetine ABD'yi etkilemesi ve İran'a para aktarması için baskı yapmaktır.

İran, temmuz ayının başından bu yana gaz arzını yaklaşık yüzde 50 oranında azaltarak Irak'a sevkiyatı engelledi. Irak'ın, enerji arzının yüzde 30 ila 40'ını elektrik santrallerini işletmek için İran'dan ithal ettiği biliniyor.

Irak'ın devam eden bir elektrik krizinden mustarip olduğu yerlerde, İran'ın Irak'a gaz ihracatını durdurması, Mansuriye, Bağdat, Sadr ve diğer bazı bölgelerdeki gaz dağıtım istasyonlarının durdurulmasına sebep oldu.

İran gazının yasaklanmasının ardındaki sebep, Irak hükümetinin özellikle sıcak yaz mevsiminde elektrik kesintileri nedeniyle ülkede protestoların patlak vermesinden korkması ve ABD'nin yaptırım rejimi nedeniyle Tahran'a olan mali borçlarını ödemede gecikmesidir.

Ekim Hareketi'nin atmosferine geri dönen Irak hükümeti, mali transferleri ödemekten ve böylece ABD yaptırım rejiminden kaçınmak için İran ile Irak ham petrolünü İran gazıyla takas etmeye dayalı bir anlaşma imzaladı.

Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, İran'ın Bağdat'a gaz ihracatını azalttığını ve bunun elektrik üretim istasyonlarının işletilmesi için yakıt arzının kesilmesine yol açtığını belirtti.

Daha sonra Irak Bakanlar Konseyi, Petrol Bakanlığı'nın İran'ın gaz ve elektrik arzına eşdeğer miktarda ham petrol satması konusunda anlaştı.

İran'ın Irak üzerindeki baskısını hafifletmek amacıyla, İran yanlısı Şii partileri içeren Koordinasyon Çerçevesi, ABD'yi Irak'ın İran'a gaz parası ödemesine izin vermediği için Irak'ta elektrik kesintilerinin nedeni olmakla suçladı.

ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken'in Irak'a 120 günlük bir muafiyet tanıma kararı da böyle geldi. Buna göre Irak, İran'ın Irak dışındaki kısıtlı bankalardaki hesaplarındaki gaz için mali borcunu ödeyecekti.

Yani Washington, gıda ve ilaç gibi insani amaçlarla mal satın almak için İran'a mali transferlere izin verdiğinden ABD'nin izni olmadan harcanmayacak.

Aslında ABD'nin kararı, 'İran'ın Irak hükümeti üzerindeki baskısını azaltmak ve mali hesapları olan diğer ülkeler üzerindeki baskıyı başka yöne çevirmek'.

Ancak gerçekte, özellikle Irak'ın para aktaracağı bankaların Umman bankaları olduğu söylentisi ile başka çağrışımlar da taşıyor.

Bu nedenle, ABD'nin kararı, İran'a bir miktar fon elde etme fırsatı vermek anlamına gelebilir. Bu, bazı yaptırımların kaldırılmasına veya Güney Kore bankaları gibi diğer bankalarda dondurulmuş İran bakiyelerinin serbest bırakılmasına alternatif olabilecek bir formül olan ekonomik krizi biraz gevşetiyor.

Kararın İran'ın Irak üzerindeki baskısını hafiflettiği, gaz akışına izin verdiği ve takas anlaşması ihtiyacını ortadan kaldırdığı yönündeki ABD gerekçesi yanlıştır. Çünkü baskı İran'a dost olan diğer hükümetlere aktarılacak ve o zaman Tahran parayı dolaylı yoldan alacak.

Özetle, İran'ın, Irak vatandaşlarının elektriğinin kesilmesine yol açan gaz arzını engellemenin yanı sıra, ihraç edilen gaz fonlarını elde etmesi için Irak'a yaptığı baskının, Irak'ın Tahran tarafından ekonomik olarak sömürülmesine işaret ettiği söylenebilir.

Bununla birlikte, Washington'un Irak krizini İran'a para aktarmak için başka bir kullanımı daha var. Son olarak, hem İran hem de Washington, OPEC'in en büyük ikinci petrol üreticisi olan Irak'ın elektrik ve gaz arzı krizine henüz bir çözüm getirmedi.

Independent Arabia - Independent Türkçe

Daha fazlasını oku

 
 
ARAP DÜNYASI

Gazze'nin iç kesimlerindeki baskınlar "demirci atölyelerini" hedef aldı

Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta, İsrail hava saldırısıyla yıkılan beş katlı bir binanın enkazının üzerinde yürüyen bir Filistinli adam, (AFP)
Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta, İsrail hava saldırısıyla yıkılan beş katlı bir binanın enkazının üzerinde yürüyen bir Filistinli adam, (AFP)
TT
TT

Gazze'nin iç kesimlerindeki baskınlar "demirci atölyelerini" hedef aldı

Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta, İsrail hava saldırısıyla yıkılan beş katlı bir binanın enkazının üzerinde yürüyen bir Filistinli adam, (AFP)
Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta, İsrail hava saldırısıyla yıkılan beş katlı bir binanın enkazının üzerinde yürüyen bir Filistinli adam, (AFP)

İsrail ordusu, Gazze Şeridi'nin derinliklerindeki metal atölyelerine (tornalama tezgahlarına) yönelik baskınlarını yoğunlaştırdı; bu gelişmeyi, Hamas ve diğer Filistinli grupların Gazze Şeridi'nde silahlanmasını durdurma çabalarıyla ilişkilendiriyor. Bir haftadan kısa bir süre içinde, İsrail uçakları üç metal atölyesini hedef aldı. Atölyelerden ikisi Gazze Şehrinde, biri ise Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta bulunuyordu.

İsrail ordusu, saldırılarının silah üretim tesislerini ve Hamas altyapısını hedef aldığını belirtti.

İsrail ordusunun sadece demirci atölyesini bombalamakla kalmayıp, bulunduğu binanın tamamını yıktığı ve sakinlerine tahliye emri verdiği, bu durumun Lübnan'da verilen tahliye emirlerini hatırlattığı kaydedildi.

Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre İsrail'in bu yeni hamleleri, Gazze Şeridi'nde yeni bir operasyonel planı işaret ediyor ve gelecekteki saldırıların sadece suikastları değil, Filistinli grupları silahsızlandırma bahanesiyle yapılacak operasyonları da içerebileceğini gösteriyor.

Altı gün önce onlarca Filistinlinin ölümüne yol açan İsrail'in tırmanışında, roket üretimi gibi askeri sanayilerde çalışan aktivistler hedef alınmıştı.

ARAP DÜNYASI

Vefik Safa yetkilerinin azaltılmasının ardından Hizbullah'tan istifa etti

Vefik Safa (AP)
Vefik Safa (AP)
TT
TT

Vefik Safa yetkilerinin azaltılmasının ardından Hizbullah'tan istifa etti

Vefik Safa (AP)
Vefik Safa (AP)

Hizbullah'ın "Koordinasyon ve İrtibat Birimi" başkanı Vefik Safa istifasını sundu. Bu, partinin iki genel sekreterinin ve üst düzey askeri liderlerinin öldürüldüğü İsrail'in sert saldırılarının ardından yapısını yeniden kurmaya çalışan parti liderliği için bir ilk oldu.

Şarku'l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre konuyla ilgili bilgili kaynaklar, Hizbullah liderliğinin bugün üst düzey güvenlik yetkilisi Vefik Safa'nın istifasını kabul ettiğini bildirdi.

Lübnan güvenlik kurumlarıyla irtibattan sorumlu olan Safa, Ekim 2014'te İsrail'in düzenlediği bir suikast girişiminden sağ kurtulmuştu.

Vefik Safa, Hizbullah'ın siyasi danışmanı Hüseyin Halil ile birlikte (Reuters)Vefik Safa, Hizbullah'ın siyasi danışmanı Hüseyin Halil ile birlikte (Reuters)

İstifa, partinin Safa'nın yetkilerini azaltmasının ardından geldi. Bu durum, geçen yılın sonlarında başlayan ve bazı isimlerin görevden alınması ve yerlerine yeni isimlerin atanmasıyla sonuçlanan yapısal değişiklikle eş zamanlı olarak gerçekleşti.

Safa'nın halefinin kimliği konusunda çelişkili haberler ortaya çıktı, ancak kaynaklar partinin bazı gruplar için daha az kışkırtıcı ve devlet ve yabancı güçlerle ilişkilerinde farklı bir üslup benimseyecek bir isim aradığı konusunda hemfikirdi. Potansiyel halefler olarak adı geçen en öne çıkan isimler arasında Hüseyin Barada, Hüseyin Abdullah ve Muhammed Muhanna yer alıyordu.

Geçtiğimiz eylül ayında Beyrut sahil şeridindeki Raouche bölgesinde Hizbullah destekçileri, Nasrallah ve Safiyuddin'in suikastlarını anmak için bir araya geldi (AP)Geçtiğimiz eylül ayında Beyrut sahil şeridindeki Raouche bölgesinde Hizbullah destekçileri, Nasrallah ve Safiyuddin'in suikastlarını anmak için bir araya geldi (AP)

Safa'nın son görünümü, Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah'ın suikastının yıldönümü olan 25 Eylül'de Raouche Kayası'nda, Başbakan Nevvaf Selam'a hakaretler yağdıran parti destekçilerinden bazılarıyla birlikte gerçekleşti.

ARAP DÜNYASI

Gazze anlaşması: Arabulucuların Hamas’ın silah sorununu çözmek için sınırlı seçenekleri

Gazze şehrindeki Hamas üyeleri (AFP)
Gazze şehrindeki Hamas üyeleri (AFP)
  • Kahire: Muhammed Mahmud
TT
  • Kahire: Muhammed Mahmud
TT

Gazze anlaşması: Arabulucuların Hamas’ın silah sorununu çözmek için sınırlı seçenekleri

Gazze şehrindeki Hamas üyeleri (AFP)
Gazze şehrindeki Hamas üyeleri (AFP)

Gazze anlaşmasının ikinci aşamasının 10 gün önce başlamasının ardından İsrail’in taleplerinin başında ‘Hamas’ın silahsızlandırılması’ yer alıyor. Ancak bu talebin nasıl hayata geçirileceğine dair belirsizlik sürerken, Hamas’ın Filistin devleti kurulmadan silahlarını teslim etmeye sıcak bakmaması süreci çıkmaza sokuyor.

Şarku’l Avsat’a konuşan uzmanlar, bu düğümün arabulucuları son derece sınırlı seçeneklerle karşı karşıya bıraktığını belirtiyor. Buna göre, ya silahların tamamen tasfiyesi ya da dondurulması yönünde bir formül bulunması ve Hamas’ın buna ikna edilmesi ya da harekete baskı uygulanması gerekiyor. Uzmanlar, bu başlığın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu başta olmak üzere İsrail iç siyasetinde seçim amaçlı bir baskı aracı olarak giderek daha fazla kullanılacağına dikkat çekiyor.

İsrailli muhalif lider Benny Gantz dün X platformu üzerinden yaptığı paylaşımda, ‘Hamas’ın silahsızlandırılması’ çağrısında bulundu.

İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz ise çarşamba günü yaptığı açıklamada, “Hamas silah bırakmayı kabul etmezse İsrail bu yapıyı tasfiye edecek” dedi. Netanyahu da salı günü ABD’nin Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile yaptığı görüşmenin ardından, ‘Gazze Şeridi’nin yeniden imarına yönelik herhangi bir adımdan önce Hamas’ın silahsızlandırılmasının vazgeçilmez bir şart olduğu’ konusunda ısrarcı olduğunu vurguladı.

Strateji uzmanı Tuğgeneral Semir Ragıb, arabulucuların seçeneklerinin sınırlı olduğunu ve önlerinde ya uzlaşı sağlamak ya da baskı uygulamak dışında bir yol kalmadığını ifade etti. Ragıb, silahsızlandırma talebinin İsrail, Washington, Avrupa Birliği (AB) ve bağışçı ülkeler tarafından defalarca dile getirildiğini ve artık savaşın durdurulması ile yeniden imarın önüne konulan temel engellerden biri haline geldiğini söyledi.

Ragıb’a göre Netanyahu ve benzer siyasi aktörler silahsızlandırma dosyasını seçimlerde kullanacak ve anlaşmayı her an sabote edebilecekler. Özellikle ikinci aşama çok sayıda mayın barındırıyor ve Netanyahu, özellikle çekilmeyle ilgili başlıklara yaklaşmak istemiyor.

Gazze şehrinin Şeyh Rıdvan mahallesinde yıkılmış binaların enkazı arasında ilerleyen Filistinliler (AFP)Gazze şehrinin Şeyh Rıdvan mahallesinde yıkılmış binaların enkazı arasında ilerleyen Filistinliler (AFP)

Askeri strateji uzmanı Tümgeneral Semir Ferec, mevcut seçeneklerin giderek daraldığını belirterek, silahların tamamen tasfiye edilmesinden ziyade dondurulması yönündeki bir seçeneğin daha olası olduğunu ifade etti. Ferec, Hamas’ın elindeki silahların füze ya da insansız hava aracı (İHA) niteliğinde olmadığını ve bu nedenle teslim edilebileceğini söyledi. ABD ve İsrail’in silah maddesinin uygulanmasında ısrarcı olduğunu kaydeden Ferec, bunun İsrail’in geri çekilmesiyle eş zamanlı gerçekleşmesi ve yeni bir savaşın önüne geçecek garantilerin sunulması gerektiğini vurguladı.

Öte yandan Reuters’a konuşan Hamas kaynakları, çarşamba günü yaptıkları açıklamada, hareketin silahsızlanma konusunu diğer Filistinli gruplarla görüşmeyi kabul ettiğini, ancak Washington ya da bölgesel arabulucuların kendilerine silahsızlandırmaya dair ayrıntılı ve somut bir teklif sunmadığını belirtti.

İsrail’in Kanal 13 televizyonu, geçtiğimiz ocak ayının sonunda, ABD’nin Hamas’a silahlarını çok uluslu bir güce teslim etmesi için birkaç haftalık süre tanıyan bir belge hazırladığını bildirmişti. Habere göre, bu sürede uyum sağlanmaması halinde İsrail’e ‘dilediği gibi hareket etme’ konusunda yeşil ışık yakılacak.

Ferec, Hamas’ın manevra alanının son derece sınırlı olduğuna dikkat çekerek, özellikle Mısır, Katar ve Türkiye başta olmak üzere arabulucularla hızlı bir uzlaşıya varması gerektiğini, zira İsrail’in şu aşamada en büyük engeli bu dosya üzerinden yarattığını ifade etti.

Ragıb ise Hamas’ın önünde, Trump planı ve silahsızlanma maddesini uygulamaktan başka bir seçenek bulunmadığını savundu. Ragıb, bu sürecin uzatılmaması ya da dolaylı yollardan aşılmaya çalışılmaması gerektiğini, ‘çünkü kaybedilen her günün ateşkes anlaşması için bir tehdit anlamına geldiğini’ dile getirdi.

Ragıb, Gazze’de polis güçlerinin önümüzdeki günler ya da haftalar içinde konuşlandırılacağını, istikrar gücünün de devreye girebileceğini belirterek, bu aşamadan sonra manevra alanının daha da daralacağına dikkat çekti.