Mısır ve Eritre liderleri, iki ülke açısından stratejik öneme sahip Afrika Boynuzu bölgesinde artan gerilimler ve İsrail’in son dönemdeki diplomatik hamlelerinin gölgesinde, dün Kahire’de bir araya gelerek görüşmeler gerçekleştirdi. Liderler düzeyindeki temaslar, daha önce yapılan bakanlar düzeyindeki görüşmelerin ardından geldi.
Görüşmeler, Etiyopya’nın Kızıldeniz’e erişim taleplerine ilişkin süregelen anlaşmazlıkların yaşandığı bir dönemde yapıldı. Şarku’l Avsat’a konuşan Afrika uzmanları, özellikle Kızıldeniz’in güvenliğine ilişkin istişareler nedeniyle temasların büyük önem taşıdığını belirtti.
Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah Sisi, Eritre Cumhurbaşkanı Isaias Afwerki ile yaptığı görüşmede, iki ülke arasındaki ilişkilerin her alanda geliştirilmesi ve ileri taşınması için çalışmaların sürdürülmesinin önemine dikkat çekti. Sisi ayrıca, Mısır’ın Eritre’nin egemenliği ve toprak bütünlüğüne verdiği desteğin değişmez olduğunu vurguladı. Açıklama Mısır Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlandı.
Görüşmelerde Afrika Boynuzu’ndaki gelişmeler ile Kızıldeniz’in güvenliği ve deniz ulaşımının serbestliğinin korunmasına yönelik iki ülke arasındaki iş birliği ele alındı.
Sisi ayrıca, iki ülke arasındaki koordinasyonun artırılması gerektiğini belirterek, Kızıldeniz’in yönetimi ile bölgedeki güvenlik ve istikrarın korunmasının yalnızca kıyıdaş ülkelerin sorumluluğunda olduğunu ifade etti. Eritre Cumhurbaşkanı Afwerki’nin de bu görüşe katıldığı belirtildi.
Bu kapsamda iki lider, bölgesel barış ve istikrarın korunması ile bölgenin kapsamlı kalkınma çabalarının desteklenmesi amacıyla mevcut koordinasyon ve istişare mekanizmalarının sürdürülmesi konusunda mutabakata vardı.
Kızıldeniz güvenliği
Afrika işleri uzmanı Esma el-Hüseyni’ye göre Eritre Cumhurbaşkanı’nın Kahire ziyareti, Eritre’nin jeopolitik konumu ve Kızıldeniz’deki kritik rolü nedeniyle büyük önem taşıyor. Hüseyni, ziyaretin aynı zamanda Etiyopya ile Eritre arasındaki gerilimin tırmandığı, ayrıca Somali’nin de hassas bir dönemden geçtiği bir süreçte gerçekleştiğine dikkat çekti. Hüseyni, Somali’nin birliği, egemenliği ve toprak bütünlüğünün, İsrail’in ve daha önce Etiyopya’nın Somaliland bölgesindeki stratejik Berbera Limanı’nda nüfuz elde etme çabaları nedeniyle tehdit altında olduğunu savundu.
Kahire ile Asmara arasındaki koordinasyonun mevcut aşamada hayati önem taşıdığını belirten Hüseyni, bu iş birliğinin Kızıldeniz’in güvenlik ve istikrarının korunması, Afrika Boynuzu’nun güvence altına alınması ve iki ülkenin ortak çıkarlarının savunulması açısından gerekli olduğunu ifade etti.
Nairobi merkezli Doğu Afrika Araştırmaları Merkezi Direktörü ve Afrika uzmanı Abdullah Ahmed İbrahim ise Kızıldeniz güvenliğinin görüşmelerde doğal olarak öncelikli gündem maddesi olduğunu söyledi. İbrahim, mevcut tehditler ve İsrail’in ayrılıkçı bölgede artan etkisi dikkate alındığında, bu konunun her iki ülke açısından da kritik önem taşıdığını belirtti.
Afrika uzmanı Muhammed Turşin de Eritre Cumhurbaşkanı’nın Kahire ziyaretinin, iki ülke arasında son dönemde sıklaşan karşılıklı temasların devamı niteliğinde olduğunu ifade etti. Turşin, Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz’de gerilimin arttığı bir dönemde gerçekleşen ziyaretin, özellikle Etiyopya’nın Eritre’nin 1990’ların başında bağımsızlığını kazanmasının ardından denize çıkışı olmayan bir ülke haline gelmesini kabul etmeyeceğine yönelik açıklamalarının gölgesinde önem kazandığını kaydetti. Turşin’e göre Addis Ababa yönetiminin denize erişim konusundaki ısrarlı söylemleri, Etiyopya’nın bir deniz çıkışı elde etmek amacıyla Eritre ile yeni bir çatışmaya girebileceği yönündeki endişeleri artırıyor.
Mısır ve Eritre cumhurbaşkanları dün Afrika Boynuzu bölgesindeki durumu görüştü. (Mısır Cumhurbaşkanlığı)
Artan koordinasyon
Son yıllarda Kahire ile Asmara arasındaki koordinasyonun giderek arttığına dikkat çekiliyor. Bu yakınlaşmanın temelinde, iki ülkenin Etiyopya ile yaşadığı anlaşmazlıklar bulunuyor. Addis Ababa yönetimi, Mısır’ın Rönesans Barajı’nın doldurulması ve işletilmesine ilişkin bağlayıcı bir anlaşma yapılması yönündeki talebini reddederken, Eritre ile Etiyopya arasındaki gerilim de sürüyor ve taraflar zaman zaman askeri tırmanış sinyalleri veriyor.
Mısır Cumhurbaşkanı Sisi, Ekim 2024’te Eritre’nin başkenti Asmara’yı ziyaret etmişti. Söz konusu ziyaret, Mısır, Eritre ve Somali arasında oluşturulan üçlü koordinasyon mekanizmasının etkinleştirildiği bir döneme denk gelmişti.
Geçtiğimiz mart ayında Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati, Cumhurbaşkanı Sisi'nin sözlü mesajını Eritre Cumhurbaşkanı Isaias Afwerki’ye ileterek iki ülke arasındaki ilişkilerin çeşitli alanlarda geliştirilmesi konusunu ele aldı. Mayıs ayında ise Abdulati ile Ulaştırma Bakanı Kâmil el-Vezir, Asmara’da Afwerki ile bir araya gelerek ikili iş birliği ve Kızıldeniz’deki gelişmeleri görüştü. Abdulati, görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, Kızıldeniz’e kıyısı bulunmayan ülkelerin bölgeye ilişkin düzenlemeler veya mutabakatlarda yer almaması gerektiğini vurgulamıştı.
Bu ziyaretin yaklaşık bir hafta sonrasında ve kıyıdaş olmayan ülkelerin Kızıldeniz’de rol üstlenmesine yönelik itirazların resmî düzeyde yeniden dile getirilmesinin ardından Etiyopya Dışişleri Bakanlığı, Mısır’ı ülkenin denize erişim çabalarını engellemeye çalışmakla suçlamıştı.
Afrika uzmanı Esma el-Hüseyni, Etiyopya’nın Mısır ile Eritre arasındaki yakınlaşmaya her zaman kuşku ve temkinle yaklaştığını belirtti. Hüseyni, Addis Ababa yönetiminin sürekli olarak Mısır ve müttefiklerini kendi çıkarlarına yönelik bir tehdit olarak göstermeye çalıştığını, ancak bölge halklarının çıkarları açısından asıl tehdidin Etiyopya’nın komşu ülkelere yönelik nüfuz arayışından kaynaklandığını savundu.
Muhammed Turşin ise Etiyopya’nın, Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz’deki hedeflerine ulaşmasının önünde Mısır’ı bir engel olarak görmeye devam edeceği görüşünde. Turşin, Kahire ile Asmara arasındaki iş birliğinin Etiyopya’nın denize açılma yönündeki genişleme girişimlerine karşı çıkmayı sürdüreceğini öngördü. Turşin’e göre Etiyopya’nın denize erişim talepleri uluslararası hukuk açısından yeterli dayanağa sahip değil. Bu nedenle söz konusu girişimlerin hayata geçirilmesi, Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz bölgesinde daha büyük krizlere ve yeni güvenlik sorunlarına kapı aralayabilir.
