Alexander Dugin: İşte yeni dünya düzenine dair görüşüm ve Gazze savaşı

Çok kutuplu dünyada İsrail ve Ukrayna Batı hegemonyasının vekilleridir

İllüstrasyon: Barry Falls
İllüstrasyon: Barry Falls
TT

Alexander Dugin: İşte yeni dünya düzenine dair görüşüm ve Gazze savaşı

İllüstrasyon: Barry Falls
İllüstrasyon: Barry Falls

Aleksandr Dugin

Mevcut dünya düzeni bir geçiş sürecinde gibi görünüyor. Sovyetler Birliği’nin çöküşü ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) dağılmasından sonra şu an yaşananlar, tek kutuplu bir dünyadan çok kutuplu bir dünyaya geçiş sürecidir.

Aslında Rusya, Çin, İslam dünyası, Hindistan ve potansiyel olarak Afrika ve Latin Amerika ülkelerini kapsayan kilit öneme sahip oyuncularla birlikte bu çok kutuplu dünyanın temelleri giderek daha da belirginleşiyor. Bazıları, BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika) grubu içinde yer alan tüm bu oyuncular, bir araya gelen farklı medeniyetleri temsil ediyorlar. BRICS, özellikle İslam dünyasının önemli ülkelerinden Suudi Arabistan, İran ve Mısır’ın yanı sıra grup içindeki Afrika faktörünü güçlendiren Etiyopya ve Güney Amerika ülkelerinin varlığını daha da sağlamlaştıran Arjantin'in katılma talebinde bulunduğu 2023 Johannesburg zirvesinden sonra daha da büyüdü. Buradan baktığımızda çok kutuplu dünyanın her geçen gün konumunu güçlendirdiğini ve Batı hegemonyasının zayıfladığını görüyoruz.

ABD ve Batı ülkelerinin tek taraflılığı koruma adına verdiği ölümüne savaş

ABD ve Batı dünyası tek taraflılık adına ölümüne bir savaş veriyorlar. Dünya liderliğinin ön saflarında yer alan ABD, özellikle askeri, siyasi, ekonomik, kültürel ve ideolojik alanlarda hakimiyetini sürdürmeye kararlı. Devam eden bu tek kutupluluk arayışı, tek kutupluluk ile çok kutupluluk arasında yoğun bir mücadelenin yaşandığı günümüzde ortaya çıkan temel çelişkinin de kaynağı.

sdefrg
Soldan sağa doğru Brezilya Devlet Başkanı, Çin Devlet Başkanı, Güney Afrika Devlet Başkanı, Hindistan Başbakanı ve Rusya Dışişleri Bakanı 22 Ağustos 2023 tarihinde Johannesburg'da yapılan BRICS zirvesine katıldılar (EPA)

Burada küresel politikadaki temel çatışmalara ve eylemlere, özellikle de egemenliğini ve bağımsız bir kutup olarak varlığını yeniden ortaya koyan Rusya'yı zayıflatma çabalarına değinilmeden geçilmemeli. Böylece Ukrayna'da devam eden çatışma da açıklanabilir. Batı dünyası, (Ukrayna Devlet Başkanı) Volodimir Zelenskiy rejimini sadece Rusya'nın bağımsız bir oyuncu olarak küresel arenaya dönmesini engellemek amacıyla destekliyor. Rusya Devlet Başkan Vladimir Putin'in iktidara gelmesinden bu yana ülkesinin bağımsız bir oyuncu olarak küresel arenaya dönme politikasını sürdürüyor. Putin, bir yandan Rusya Federasyonu'nun siyasi egemenliğini güçlenmeye başlarken, diğer yandan Rusya'nın sadece Batı dünyasının hegemonyasına karşı değil, aynı zamanda onun değer sistemine de karşı çıkan bağımsız bir medeniyet olduğunu giderek daha fazla vurgulamıştır.

Rusya, geleneksel değerlere olan inancını ve bağlılığını açıkça ortaya koyarken Batı liberalizmini, Rusya'nın anormallik ve sapıklık olarak gördüğü LGBT gündemini ve Batı ideolojisinin diğer standartlarını kesin bir şekilde reddetti.

Putin yönetimindeki Rusya, Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi iki kutuptan biri olamayacağını da çok iyi biliyor.

Öte yandan Batı, 2014 Ukrayna devrimini (Onur Devrimi) destekledi ve Ukrayna'yı mümkün olduğunca silahlandırdı. Bunu yaparken de Ukrayna’da neo-Nazi ideolojisinin yayılmasına yardımcı oldu. Rusya'yı, eğer Putin başlatmasaydı Kiev tarafından başlatılacak olan özel askeri operasyonu başlatmaya itti. Böylece tek kutupluluğa karşı verilen şiddetli çok kutuplu savaşın ilk cephesi Ukrayna'da açıldı.

Putin yönetimindeki Rusya, Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi iki kutuptan biri olamayacağını da çok iyi biliyor. Çin, İslam dünyası, Hindistan, Afrika ve Latin Amerika gibi yeni medeniyetler yükselişte. Rusya da onları gerçek ve adil bir çok kutupluluk çerçevesinde potansiyel müttefikleri ve ortakları olarak görüyor. Dünyanın geri kalanı bunu henüz kabul etmemiş olsa da çok kutupluluk bilincinin giderek büyüyüp güçlendiğine tanık oluyoruz. Bu durum, bu kez Pasifik bölgesinde olmak üzere neredeyse tek kutupluluk ile çok kutupluluk mücadelesinin bir sonraki hattı haline gelen Tayvan meselesi için de geçerli. Çok kutupluluk kavramına ilişkin giderek güçlenen bir farkındalık söz konusu.

Hamas saldırısı ve soykırım sonrası farklı bir cephe açıldı

İsrail ve Gazze Şeridi'nde yaşananlar da bu konuyla doğrudan alakalı, orada iki felaket yaşandı. Bunların ilki, Hamas'ın İsrail'e yönelik, çok sayıda sivilin ölümüyle ve rehin alınmasıyla sonuçlanan saldırısıydı. İkincisi de İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik misilleme saldırılarıydı. Bu saldırılar, zulüm ve başta kadınlar ve çocuklar olmak üzere sivil kayıpların sayısı açısından katlanarak arttı. Her ikisi de açıkça insan hakları ihlali ve insanlığa karşı işlenmiş suçtur. Hiçbir haklı gerekçeleri de yoktur.

asxdfer
İsrail'in Cibaliye Mülteci Kampı’na yönelik bombardımanında yıkılan binaların enkazı arasında hayatta kalanları arayan Filistinliler (AP)

Ancak diğer taraftan İsrail'in (Babil hukukunun başlangıcında geliştirilen ve verilen cezanın, göze göz dişe diş gibi, suçlunun zarar gören tarafça aynı ölçüde cezalandırılmasını öngören) ‘lex talionis’ ilkesini uygulaması, bir toplama kampında acımasız şartlar altında yaşamaya zorlanan Gazze Şeridi sakinlerine yönelik gerçek bir soykırıma neden oldu. Hamas bir terör eylemi gerçekleştirdi ve İsrail bu eyleme soykırım yaparak karşılık verdi. Böylece her iki taraf da siyasi anlaşmazlıkları çözmek için hukukun ve kabul edilebilir insani yöntemlerin dışına çıktı. Bundan sonra jeopolitik görünüm devreye giriyor. İsrail'in suçunun boyutu çok daha büyük olsa da Gazze Şeridi'nde olup bitenler sadece bu kriterle değerlendirilemez. Çünkü altta yatan bazı jeopolitik eğilimlerle de bağlantısı var.

Filistin meselesi bugün Sünnileri, Şiileri, Türkleri ve İranlıları bir araya getiren birleştirici bir güç olarak hizmet ederken, İslam dünyasının birliği inkar edilemez.

Ancak Hamas’ın İsrail’e saldırısı ve İsrail'in Filistinlilere misilleme olarak uyguladığı soykırım farklı bir cephe açtı. Batı, Gazze Şeridi'nde sivil halka karşı açıkça işlenen suçlara rağmen bu kez (tıpkı Ukrayna'da olduğu gibi) İsrail'e koşulsuz ve tek taraflı önyargıyla destek vererek, tüm İslam dünyasıyla karşı karşıya geldi.

Burada İslam dünyası, İsrail'in Gazze Şeridi'nde ve Filistin’in diğer bölgelerinde, Yahudi mahallelerinden sürülen, kendi topraklarındaki yoksul ve izole bölgelerde yaşayan Filistin halkına karşı haksız uygulamaları ve adaletsizlikleri karşısında bir başka kutup olarak ortaya çıkıyor.

Şarku’l Avsat’ın Majalla’dan aktardığı analize göre  Filistin meselesi Sünniler, Şiiler, Türkler ve İranlıları bir araya getiren birleştirici bir güç olarak hizmet ederken İslam dünyasının birliği artık inkar edilemez. Bu mesele aynı zamanda Yemen, Suriye, Irak ve Libya'daki iç çatışmaların taraflarının yanı sıra Pakistan'ı, Endonezya'yı, Malezya'yı ve Bangladeş'i de doğrudan ilgilendiriyor.

Aynı şekilde ABD’de, Avrupa’da, Rusya’da, Afrika'da yaşayan Müslümanlar da buna karşı kayıtsız kalamazlar. Elbette günümüzün Gazze, Batı Şeria ve Ürdün Nehri bölgesindeki Filistinlileri, siyasi anlaşmazlıklara rağmen onurlarını savunma mücadelesinde birleşiyorlar.

Filistin meselesi ve ABD

ABD son yıllarda Müslüman ülkeleri İsrail ile ilişkilerini normalleştirmeye teşvik etmek amacıyla Filistin meselesi etrafında toplanmalarını engellemeyi başardı. Fakat tüm bu çaba son haftalarda yaşananlarla boşa gitti. ABD’nin İsrail'i Gazze Şeridi'nde tüm dünyanın gözü önünde işlediği suçlardan ve ihlallerden sonra bile desteklemeyi sürdürmesi, İslam dünyasını içinde yaşadığı tüm ihtilafları bir kenara bırakıp Batı ile doğrudan çatışmaya girmeye itiyor.Alexander

sdfrg
Alexander Dugin 

İsrail, Ukrayna gibi, kibirli ve zalim Batı hegemonyasının vekilinden başka bir şey değildir. Suç işlemekten ya da ırkçı söylemlerde ve eylemlerde bulunmaktan çekinmez. Fakat sorun ne, İsrail değil. Çünkü o sadece tek kutuplu dünyada jeopolitik bir araç olarak rolünü oynuyor. Bu durum, Başkan Vladimir Putin'in kısa bir süre önce ‘böl ve yönet’ ilkesine dayalı sömürgeci stratejiler uygulayan küreselciler için kullandığı ‘düşmanlık ve çatışma ağı ören örümcekler’ metaforuyla atıfta bulunduğu şey de tam olarak buydu. Eğer tek kutuplu dünyayı ve Batı hegemonyasını korumak için çaresizce ve acı içinde çabalayanların stratejisinin özünü anlayabilirsek, işte o zaman buna karşı koyabilmek için bilinçli olarak alternatif model oluşturabilir ve çok kutuplu bir dünya inşa etme yolunda güvenle ve ortak hareket edebiliriz.

Gazze Şeridi’nde ve bir bütün olarak işgal altındaki Filistin topraklarında devam eden savaş, belirli bir halka ya da sadece tüm Araplara karşı değil, doğrudan tüm İslam dünyasına ve genel olarak İslam medeniyetinin kendisine yönelik doğrudan meydan okumadır. Aslında Batı, bizzat İslam'la savaşa girmiştir. Suudi Arabistan'dan Türkiye'ye, İran'dan Pakistan'a, Tunus'tan Bahreyn'e, Selefilerden Sünnilere ve Sufilere kadar herkes de bu gerçeğin farkına vardı. Filistin'deki, Suriye'deki, Libya'daki, Lübnan'daki, Şii ve Sünni siyasi muhalifler artık onurlarını savunmalı ve İslam medeniyetine karşı bu şekilde davranılmasına izin vermeyerek egemen ve bağımsız bir medeniyet olduğunu göstermeli. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Haçlı Seferlerini hatırlatarak Batı'yı cihatla tehdit etti. Ancak bu tamamen başarısız bir kıyaslama ve meselenin özünü tam anlamıyla yansıtmıyor. Modern Batı, Hıristiyanlıkla olan birçok bağını materyalizm, ateizm ve bireycilikten lehine kopararak ve Hıristiyan medeniyetinden önemli ölçüde uzaklaşarak küreselleşmiştir.

Rusya bir kutup olarak Ukrayna topraklarında Batı’ya karşı etkili bir mücadele verirken, Batı propagandasının etkisi altındaki birçok İslam ülkesi bu savaşın nedenlerini, hedeflerini ve hatta mahiyetini tam olarak anlayamadı.

Hıristiyanlığın maddi bilimlerle ya da temelde kâr amacı güden sosyo-ekonomik sistemle herhangi bir bağlantısı yoktur. Sapkınlığın yasallaştırılması ve patolojinin norm olarak benimsenmesini ya da İsrailli post-hümanist filozof ve yazar Yuval Harari'nin heyecanla kaleme aldığı insanlık sonrası varoluşa geçişe hazırlanma eğilimini kesinlikle onaylamaz. Bugün Batı modern haliyle, Hıristiyanlığın değerleriyle ya da Hıristiyan haçının kucaklanmasıyla hiçbir bağlantısı olmayan, Hıristiyanlık karşıtı bir tezahürdür. İsrail de Yahudi, laik, Batılı bir devlettir. Batılı bir ülke olması bir yana, Hıristiyanlıkla da ortak hiçbir yanı yoktur. Dolayısıyla İslam dünyası ile Batı dünyası karşı karşıya geldiğinde İslam dünyasının İsa’ya inanan bir medeniyetle değil, İsa karşıtı bir medeniyetle, deccal medeniyetiyle çatışma halinde olduğunu anlıyoruz.

Burada son zamanlarda Suudi Arabistan'da, Mısır'da, Türkiye'de, Pakistan'da, Endonezya'da ve diğer İslam ülkelerinde jeopolitik farkındalığın hızlı bir büyümeye tanık olduğu belirtilmeli. Suudi Arabistan ile İran yakınlaşması ve Türkiye'nin egemenlik politikası da buradan kaynaklanıyor. İslam dünyası kendisinin bir kutup ve birleşik bir medeniyet olarak ne kadar çok farkına varırsa, Rusya'nın davranışı da o kadar net ve anlaşılır hale geliyor. Putin’in halihazırda dünyada, özellikle Batılı olmayan ülkelerde büyük popülariteye sahip, ünlü bir lider olması stratejisinin kesin bir anlam ve net bir gerekçe kazanmasını sağlıyor. Gerçekten de tüm gücüyle tek kutupluluğa, yani küreselleşmeye ve Batı’ya karşı mücadele ediyor. Bugün Batı'nın vekili İsrail ile birlikte İslam dünyasına saldırdığını, Filistinli Araplara soykırım uyguladığını görüyoruz.

Savaş artık bir topyekun savaş gibi geniş çaplı görünüyor. Her şeyden önce İslam dünyasının Rusya ve Tayvan sorununu yakında çözecek olan Çin gibi konu odaklı müttefikleri var ve büyük ihtimalle diğer cepheler de yavaş yavaş açılacak.

Batılı güçler hegemonyalarından kendi istekleriyle vazgeçmeye niyetli olmadıkları gibi, yeni kutuplar, yükselen bağımsız medeniyetler ve geniş bölgeler de artık bu hegemonyayı kabul etmek ve buna tahammül etmek istemiyorlar.

Burada şu soru beliriyor: Bu durum Üçüncü Dünya Savaşı'nın patlak vermesine neden olabilir mi? Cevap: Büyük olasılıkla evet. Bir başka deyişle Üçüncü Dünya Savaşı zaten başlamak üzere.

Bir savaşın dünya savaşına dönüşmesi için öncelikle askeri seçenekten başka hiçbir şekilde çözülemeyecek kritik miktarlarda birikmiş anlaşmazlıkların ortaya çıkması gerekir. Bu şart şu an yerine getirilmiş durumda. Batılı güçler hegemonyalarından kendi isteğiyle vazgeçmeye niyetli olmadıkları gibi, yeni kutuplar, ortaya çıkan bağımsız medeniyetler ve geniş bölgeler de artık bu hegemonyayı kabul etmek ve buna tahammül etmek istemiyorlar.  Dahası, ABD’nin ve daha geniş anlamda Batı'nın, yeni ve tekrar eden savaşları ve çatışmaları kışkırtan ve körükleyen politikalardan vazgeçmeden insanlığın lideri olamayacağı ispatlanmıştır ve kaçınılmaz olan savaş kazanılmalıdır.

zsacdfr
Trump’ın İslam dünyası ile Batı dünyası arasında artan çatışmalardaki rolü ne? (AFP)

Peki, (eski ABD Başkanı) Donald Trump İslam dünyası ile Batı dünyası arasında artan bu çatışmalarda nasıl bir rol oynuyor? Başkan Joe Biden katıksız bir küreselci ve Rus karşıtı. Tek kutupluluğu sonuna kadar destekliyor. Kiev'deki neo-Nazi rejimine büyük ve aralıksız bir destek vermesinin ve doğrudan soykırım suçu da dahil olmak üzere İsrail'in eylemlerini tamamen aklamasının nedeni de tam olarak bu. Ancak Trump, farklı ve net bir tutuma sahip. Klasik milliyetçi bakış açısına sahip olan Trump, ABD'nin bir ulus olarak çıkarlarını, küresel hakimiyet konusunda alelacele ortaya konulan planların önünde tutuyor. Trump, Rusya-ABD ilişkileri konusuna karşı ise kayıtsız. Çünkü onun asıl endişesi Çin ile olan ticaret ve ekonomik rekabet. Ancak Trump’ın ABD'deki Siyonist lobinin etkisi altında olduğuna da şüphe yok.

Bu yüzden Batı dünyası ile İslam dünyası arasında yaklaşan savaş karşısında yalnızca Batı değil, aynı zamanda genel olarak Cumhuriyetçiler de kayıtsız kalmamalı.

Eğer Trump yeniden başkanlık koltuğuna oturursa, Rusya için çok önemli bir endişe kaynağı olan Ukrayna'ya yönelik desteğin azalması söz konusu olabilir. Bunun yanında Müslümanlara ve özellikle de Filistinlilere karşı daha da katı bir politika izleyebilir ve Biden'ın politikalarındaki şiddetin dozunu artırabilir. Bundan dolayı gerçekçi olmalı ve zor, ciddi ve uzun vadeli bir savaşa hazırlanmalıyız.

Bunun dinler arası değil, ateizm, materyalizm ve deccalın tüm geleneksel dinlere karşı başlattığı bir savaş olduğunu anlamak önemli. Belki de son savaşın başlamasının zamanı gelmiştir.

Peki, bu çatışma bir nükleer savaşı körükler mi? Özellikle taktik nükleer silahların kullanılma eğiliminden dolayı bu mesele göz ardı edilemez. Stratejik nükleer silahlara sahip olan ülkelerin (Rusya ve NATO ülkeleri) bunları kullanmaları pek olası görünmüyor. Kelimenin tam anlamıyla nükleer silahların kullanılması tüm insanlığın yok olması demektir. Ancak İsrail, Pakistan ve muhtemelen İran'ın nükleer silahlara sahip olması nedeniyle bunların yurt içinde kullanılması ihtimali yok gibi.

Müslümanlar ortak ve hırslı bir düşman karşısında birleşebilirlerse tam bir İslam kutbu ortaya çıkar.

Peki, yaklaşan bu savaş sırasında nasıl bir dünya düzeni olacak? Bu soruya verilebilecek hazır bir cevap yok. Sadece uyumlu, güçlü, istikrarlı ve tek kutuplu bir dünya düzeninin yaratılması ihtimal dışı. Küreselcilerin bu kadar güçlü bir şekilde tutunduğu dünya düzeni de bu. Dünya hiçbir koşulda ya da durumda tek kutuplu olmayacak. Ya çok kutuplu olacak ya da hiçbir kutup olmayacak. Batılı güçler hakimiyetlerini sürdürmekte ne kadar ısrar ederlerse, savaş da o kadar şiddetli olur ve Üçüncü Dünya Savaşı'nın önü açılır.

Sadece Çok kutuplu bir dünya düzeni olmayacak. Şu an İslam dünyasında da önemli bir yeniden gruplaşma yaşanıyor. Müslümanlar ortak ve hırslı bir düşman karşısında birleşebilirlerse İslami bir güç kutbunun yükselişi mümkün olabilir. İslam medeniyetinin tüm ana hatlarının (Araplar, Sünniler, Şiiler, Sufiler, Selefiler, Hint-Avrupalı ​​Kürtler ve Türkler) yolları Irak'ta kesiştiği için tarihte bilimlerin, dini eğitimin, felsefenin ve ruhani hareketlerin geliştiği bir merkez olan Bağdat'ın eski haline dönmesi ve Irak'ın merkezi rolünü yeniden üstlenmesi, ideal bir çözüm sunabilir. Ancak bunun için elbette öncelikle Irak'ın ABD’nin ülkedeki varlığından kurtarılması gerekiyor.

zaxsdwe
Alexander Dugin'in ofisinden bir kare

Her güç kutbunun mücadele ederek beka hakkını kanıtlaması gerekiyor gibi görünüyor. Rusya, Ukrayna'daki zaferinden sonra tam egemen bir güç haline gelecek. Aynı şekilde Çin de Tayvan sorununu çözdükten sonra önemli bir kutup olarak kendini kabul ettirmiş olacak. İslam dünyası da Filistin meselesine adil bir çözüm bulunmasında ısrar ediyor.

Gelişmeler sadece bunlarla sınırlı olmayacak. Sıra, yeni sömürgeci güçlerle gün geçtikçe daha fazla karşı karşıya kalan Hindistan, Afrika ve Latin Amerika'ya da gelecek. En nihayetinde ise çok kutuplu dünyadaki tüm güç kutupları kendilerine özgü zorlukları ve sınavları aşmak zorunda kalacak.

Tüm bunlardan sonra kısmen Batı Avrupa, Çin, Hint, Rus, Osmanlı, Pers imparatorluklarının yanı sıra, Avrupalıların daha sonra barbarlık ve vahşilikle eş tuttuğu kendine özgü siyasi ve sosyal sistemlere sahip olan Güney Asya, Afrika ve Latin Amerika'daki ve Okyanusya'daki güçlü bağımsız devletlerin bir arada var olduğu Kristof Kolomb öncesi dünya düzenine döneceğiz. Dolayısıyla çok kutupluluk mümkün. Modern çağda Batılı güçlerin küresel emperyalist politikalarının başlamasından önce çok kutupluluk vardı. Her ne kadar bu, dünyada barışın hemen tesis edileceği anlamına gelmese de böylesine çok kutuplu bir dünya düzeninin, doğası gereği daha adil ve dengeli olacağı şüphesiz.

Tüm çatışmaların, insanlığın güvende olacağı ve gerek Hitler Almanyası’nda gerek günümüz İsrail'inde gerekse küreselleşmiş Batı'nın saldırgan hegemonyasında olduğu gibi ırkçı adaletsizliklerden korunacağı, adil ve ortak bir tutum temelinde çözüleceği kesin.

*Bu makale Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.



Seçim yenilgisinden sonra, Trump İran savaşını nasıl sonuçlandıracak?

Washington'daki Beyaz Saray'da Oval Ofis'te konuşurken Başkan Trump'ın masasının üzerinde duran “veto” yazılı bir şapka, 5 Kasım 2026 (AFP)
Washington'daki Beyaz Saray'da Oval Ofis'te konuşurken Başkan Trump'ın masasının üzerinde duran “veto” yazılı bir şapka, 5 Kasım 2026 (AFP)
TT

Seçim yenilgisinden sonra, Trump İran savaşını nasıl sonuçlandıracak?

Washington'daki Beyaz Saray'da Oval Ofis'te konuşurken Başkan Trump'ın masasının üzerinde duran “veto” yazılı bir şapka, 5 Kasım 2026 (AFP)
Washington'daki Beyaz Saray'da Oval Ofis'te konuşurken Başkan Trump'ın masasının üzerinde duran “veto” yazılı bir şapka, 5 Kasım 2026 (AFP)

Alex Vatanka

Amerika Birleşik Devletleri'nin İsrail ile birlikte İran'a karşı savaş başlatmasının üzerinden sekiz ay geçmesine rağmen, Donald Trump Amerikan zaferinin ne anlama geldiğine dair net bir tasavvur sunamıyor veya Amerika Birleşik Devletleri'nin bunu elde etmek için ne kadar süre savaşmaya devam etmesi gerektiğini belirleyemiyor. Seçmenler Demokratlara seçimde çoğunluk verdi ve parti şimdi savaşın gerekçelerini sorgulamaya hazırlanıyor. Trump, askeri operasyonlara devam etmesine izin veren geniş yürütme yetkilerini elinde bulundursa da bunların devamı artık kendisi ve Cumhuriyetçi Parti için önemli siyasi riskler taşıyor.

Bu ortamda, diplomatik çabalar giderek ivme kazanıyor. Katar, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan, diğer bölge hükümetleri ile birlikte, Washington ve Tahran'ı birbirine yaklaştırma çabalarına dahil oluyor. Haziran ayında İslamabad mutabakatının çöküşünden bu yana ilk kez, her iki taraf da çatışmanın uzatılmasının faydası ve savaşın devamının hedeflerine ulaşma konusunda gerçekçi bir şans sunup sunmadığını yeniden değerlendirmek için güçlü siyasi nedenlere sahip.

Soru şu: Washington ve Tahran bu farkındalığı bir uzlaşmaya dönüştürebilecek mi, yoksa askeri olarak gerilimi artırma ve hızla çöken diplomatik girişimler arasında gidip gelmeye devam mı edecekler? Belki de iki taraf, kapsamlı bir uzlaşmanın gerisinde kalan ancak mevcut çatışma sarmalından daha istikrarlı rekabet yönetimine imkân tanıyan başka bir formüle ulaşabilir.

Diplomasi için siyasi teşvikler artıyor

En önemli değişim ocak ayında Kongre'nin her iki kanadını da kontrol etmeye hazırlanan Demokratların ABD dış politikasının yönü üzerinde çok daha büyük bir etkiye sahip olacağı Washington'da yaşanıyor.

Kongre, Trump'a askeri operasyonları sona erdirmesi için doğrudan emir veremez. Başkomutan olarak başkanın askeri saldırılar düzenleme emri verme ve eylemlerini kısıtlamayı amaçlayan yasaları veto etme yetkisi var. Demokratların bu engelleri aşmak için Cumhuriyetçilerin desteğine ihtiyacı var. Bununla birlikte Kongre yönetimin kararlarını inceleyebilir, ek askeri fon taleplerine itiraz edebilir ve bütçe konusundaki yetkilerini kullanarak operasyonların devam etmesini zorlaştırabilir.

Bir anlaşmaya varmanın önündeki en büyük engel, temel olabilecek diplomatik önerilerin varlığına rağmen, herhangi bir uzlaşmayı yenilgi olarak gören çok sayıda gücün var olması olabilir

Savaş, 2028 başkanlık seçimlerine hazırlanan Cumhuriyetçiler için de siyasi yüke dönüştü. Başkan Yardımcısı J.D. Vance, partinin yaşadığı yenilgilerden özellikle çatışmayı sorumlu tutmakta oldukça açık ve netti. Vance’in İran ile müzakerelere artan katılımı, önceki askeri harekatların kesin sonuç vermemesinin ardından yönetimin savaştan siyasi bir çıkış yoluna ihtiyacı olduğuna dair kanaatini yansıtıyor.

Trump'ın da bu çağrıları ciddiye almak için geçerli nedenleri var. Pentagon için savaşın maliyetinin en az 47 milyar dolara ulaştığı tahmin ediliyor. Askeri konuşlandırmalar, deniz ablukası ve tükenmiş silah stoklarının yenilenmesi ise önemli ek mali yükler getirmeye devam ediyor ve bunların tam boyutu henüz belirlenmedi. Hürmüz Boğazı etrafındaki mücadele, enerji fiyatlarının yükselmesine ve ekonomik ufku kaplayan belirsizliğin artmasına katkıda bulundu.

Trump hâlâ büyük bir saldırı emri verebilir, ancak temel askeri ikilem devam ediyor. ABD kuvvetleri, İran'ın enerji altyapısını, nükleer tesislerini ve füze kapasitesini hedef alarak İran'a büyük ilave hasar verebilecek kapasitede. Ne var ki, Tahran'ı Washington'un siyasi şartlarını kabul etmeye zorlama konusunda başarılı olduklarını kanıtlayamadılar. Bu nedenle, diplomasi Trump'a bir çıkış stratejisi sunabilir; bu strateji, ABD askeri baskısının amacına ulaştığını deklare etmesine ve böylece maliyetli bir gerilimi artırma turundan kaçınmasına imkân tanıyabilir. Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına eşlik edecek bir nükleer anlaşmayı büyük bir diplomatik başarı olarak sunabilir. Bir anlaşma, ona başka bir hava saldırısı turunun sağlayamayacağı şeyi, yani savaşa net bir sonu verebilir.

vfgt
Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamad el-Sani ve ABD Başkanı Donald Trump, Doha'daki Emirlik Sarayı'nda görüşüyorlar, 14 Mayıs 2025 (AFP)

Tahran'da da aynı derecede önemli siyasi hesaplar yapılıyor. İranlı liderler başlangıçta Cumhuriyetçilerin yenilgisini direniş stratejilerinin başarısının teyidi olarak gördüler. Ancak bu değerlendirme önemli riskler taşıyor. Amerikan başkanının siyasi olarak zayıf olması, daha fazla taviz vermeye istekli olacağı anlamına gelmiyor. Trump, siyasi konumunu yeniden kazanmanın en iyi yolunun yeni bir askeri güç gösterisi olduğu sonucuna varabilir.

Giderek artan sayıda İranlı yetkili ve eski lider, bu tür varsayımlara güvenilmemesi konusunda uyarıda bulunuyor. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkenin süresiz olarak “ne savaş ne de barış” durumunda kalamayacağını defalarca vurguladı. Bu durumun ekonomik yüklerini taşımak giderek daha da zorlaşıyor.

Eski yetkililer de farklı ifadelerle de olsa, benzer argümanlar öne sürdüler. Eski Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ve deneyimli diplomat Ali Ekber Salih, çatışmanın devamının faydasını sorguladılar. Salih, bir başka büyük savaşın İran'ı onlarca yıl geriye götürebileceği konusunda uyardı. Bu yetkililer, İslam Cumhuriyeti'nin ideolojik pozisyonlarına bağlı kalmanın ülkenin ekonomik geleceğinin feda edilmesine neden olmasından korkuyorlar.

Bu argümanlar, güvenlik teşkilatını Washington'un talep ettiği tavizleri kabul etmeye ikna etmede mutlaka başarılı olamadılar. Gelgelelim, İran içindeki tartışmanın doğasında yaşanan bir değişimi ortaya koyuyorlar. Soru, ülkenin saldırılara ve yaptırımlara dayanma gücü üzerine uzun süredir devam eden odak noktasından, devam eden direnişin aslında neyi başarabileceğine kaydı.

Diplomasi, Tahran'a kalan askeri gücünü koruma ve giderek dayanılmaz hale gelen ekonomik çatışma ve mücadeleyi sona erdirme fırsatı sunabilir. Washington'da ise bir anlaşma, siyasi maliyeti sürekli artan savaştan çıkış yolu sunuyor. İki tarafın çıkarları yakınlaşmaya başlamış olabilir, ancak müzakere pozisyonlarının yakınlaşması başka bir mesele olmaya devam ediyor.

Hangi güçler bir anlaşmayı engelleyebilir?

Bir anlaşmaya varmanın önündeki en büyük engel, temel olabilecek diplomatik önerilerin varlığına rağmen, herhangi bir uzlaşmayı yenilgi olarak gören çok sayıda gücün var olması olabilir.

İran içindeki bölünmeler, ılımlılar ile sertlik yanlıları arasındaki geleneksel çekişmenin ötesine uzanıyor. Haziran ayında varılan İslamabad mutabakatı, sertlik yanlısı kampın kendi içindeki derin anlaşmazlıkları açığa çıkardı. Eski bir Devrim Muhafızları komutanı olan Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf müzakereleri desteklerken, Said Celili ve Paydari Cephesi (İslam Devrimi'nin İstikrar Cephesi olarak da bilinir) ile bağlantılı isimler anlaşmayı ihanet olarak nitelendirerek eleştirdi.

Sonrasında varılacak bir nükleer anlaşma, Trump'ın zafer ilan etmesine ve İran önünde de ekonomik iyileşme yolunun açılmasına imkân sağlayabilir. Bölge hükümetleri ise askeri gerilimlerin azaltılmasını ve daha öngörülebilir bir enerji arzını memnuniyetle karşılayacaktır

Bu kişilerin Washington ile herhangi bir uzlaşmaya karşı çıkmaları, büyük ölçüde ABD ile yakınlaşmayı reddetme etrafında şekillenen siyasi kimlikleriyle bağlantılı. Bu nedenle, onlar için mesele sadece daha iyi müzakere koşulları elde etmenin ötesine geçiyor.

Bu ikilem, savaş sırasında güvenlik teşkilatının etkisinin önemli ölçüde arttığı bir siyasi sistemi miras alan ve seleflerinin sahip olduğu kişisel otoriteye sahip olmadan acı verici bir uzlaşmayı dayatma gücüne sahip olmayan Mücteba Hamaney için daha da zorlu hale geliyor. Amerikan askeri baskısını ödüllendiriyor gibi görünen herhangi bir anlaşma, İran'ın elinde kalan kabiliyetleri daha büyük tavizler elde etmek için kullanması gerektiğine inananların iç direnişine neden olabilir.

Washington'da da yönetim içinde görüşler bölünmüş durumda. Vance'in tercih ettiği diplomatik çözüm, diğer üst düzey yetkililer tarafından mutlaka desteklenmiyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran'ın son taleplerini gerçekçi olmayan talepler diyerek reddederken, Savunma Bakanı Pete Hegseth İran'a karşı daha şahin bir tavır sergilemeye devam etti.

İsrail de anlaşmayı engelleyebilecek bir diğer taraf. Binyamin Netanyahu yıllardır İran'ın askeri yeteneklerinin ve siyasi sisteminin köklü bir şekilde zayıflatılmasını savunuyor. İslam Cumhuriyeti'nin hayatta kalmasına, füze cephaneliğinin bir kısmını korumasına ve kendisine yönelik yaptırımların hafifletilmesine izin veren herhangi bir sınırlı Amerikan anlaşması, İsrail'in hedeflerinin çok gerisinde kalacaktır.

İran'ın bölgesel ortakları meseleleri daha da karmaşık hale getiriyor. Yemen, Lübnan ve Irak'taki gelişmeler, Washington ve Tahran bir anlaşmaya varsalar bile ateşkesi baltalayabilir. Suudi Arabistan enerji tesislerine yönelik yeni bir Husi saldırısı, Hizbullah'ı hedef alan bir İsrail hava saldırısı veya ABD güçleri ile Irak milisleri arasında bir çatışma, daha geniş bölgesel çatışmayı yeniden alevlendirmek için yeterli olabilir.

csgthyfrdv
ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, İslamabad'da Pakistan ve İran temsilcileriyle görüştükten sonra basın toplantısında konuşurken, Jared Kushner ve Steve Witkoff kendisini dinliyor, 12 Nisan 2026 Pazar (Reuters)

Ara seçimlerin sunduğu siyasi fırsatın, müzakereleri defalarca engelleyen aynı neden sebebiyle kaybedilebileceğinden endişe ediliyor, o da her iki tarafın temel pazarlık kozlarına sıkıca tutunması ve karşılığında somut tavizler elde etmeden bunlardan vazgeçmeyi reddetmesidir.

Ateşkes yeni bir ilişki yaratmaz

Mevcut diplomatik çabalar, çatışmaları durduracak ve denizde seyrüseferi yeniden sağlayacak sınırlı bir düzenlemeyle sonuçlanabilir, ancak kapsamlı bir uzlaşma uzak ihtimal gibi görünüyor.

Her iki taraf da dikkatlice belirlenmiş aşamalı ve doğrulanabilir taahhütlerde bulunmayı kabul ederse, böyle bir anlaşmaya nispeten hızlı bir şekilde ulaşılabilir. Bu durumda Washington, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'ndan seyrüsefer özgürlüğünü yeniden sağlaması ve uluslararası denetçilerin üzerinde anlaşmaya varılan nükleer denetleme faaliyetlerine devam etmesine izin vermesi karşılığında deniz ablukasını hafifletebilir ve bazı yaptırımları kaldırmaya başlayabilir. Şarku’l Avsat’ın al Majalla'dan aktardığı analize göre zenginleştirilmiş uranyum stokları, zenginleştirme kapasiteleri ve yaptırımların uzun vadeli hafifletilmesi gibi daha karmaşık konular ise bir sonraki aşamaya ertelenebilir.

Sonrasında varılacak bir nükleer anlaşma, Trump'ın zafer deklare etmesine ve İran önünde de ekonomik iyileşme yolunun açılmasına imkân sağlayabilir. Bölge hükümetleri ise askeri gerilimlerin azaltılmasını ve daha öngörülebilir bir enerji arzını memnuniyetle karşılayacaktır. Ancak, en iyi senaryoda bile altta yatan siyasi sorun var olmaya devam edecektir.

2015 nükleer anlaşması bu konuda önemli bir ders sunuyor. Ortak Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA), İran ve Amerika Birleşik Devletleri'nin ayrıntılı teknik taahhütleri müzakere edebileceklerini ve bunların uygulanmasının denetiminde uluslararası bir çerçeve oluşturabileceklerini kanıtladı. Anlaşma bir süreliğine amacına hizmet etmiş olsa da Washington ve Tahran arasında daha geniş siyasi uzlaşıya dönüşmeyi başaramadı.

Washington, hayatta kalması yalnızca başkanın kararlarına bağlı olan yeni bir anlaşma imzalarsa, yönetim değişikliğiyle birlikte çökme riskine karşı savunmasız kalacaktır

İki hükümet birbirini stratejik düşmanlar olarak görmeye devam etti. Yaptırımlar, bölgesel rekabet, İran'ın füze geliştirme çalışmaları ve İsrail ile ABD'nin askeri varlığına ilişkin görüş ayrılıkları çözümsüz kaldı. Her iki ülkedeki anlaşma karşıtları bu anlaşmazlıklardan yararlanırken, anlaşmanın kendisi Washington'da tutarlı bir iki partili desteğe sahip olmadı. Trump'ın 2018'de Ortak Kapsamlı Eylem Planı'ndan (JCPOA) çekilme kararı, siyasi kırılganlığını ortaya koydu.

Bu deneyimden çıkarılacak ders, gelecekteki herhangi bir anlaşmanın bütün anlaşmazlıkları bir anda çözmemesi gerektiğidir; çünkü böylesine kapsamlı bir çözüm arayışı müzakereleri imkânsız hale getirebilir. Nükleer anlaşmaya, her iki hükümete de onu koruma konusunda gerçek çıkar sağlayan daha geniş bir siyasi süreç eşlik etmeli. Bunun ilk adımı, Washington ve Tahran'ın çerçevesi içinde birlikte yaşayabileceği ilişkinin doğası hakkında bir diyalog olabilir.

fgb
ABD Merkez Komutanlığı'na göre Umman Körfezi'nde, mürettebatının uyarıları dikkate almaması ve İran'a uygulanan deniz ablukasını aşmaya çalışmasının ardından, bir ticari kargo gemisinden duman ve alevler yükseliyor, 10 Ekim 2026 (Reuters)

İran'ın ABD nüfuzuna yönelik ideolojik muhalefetinden bir gecede vazgeçmesi olası değil ve Washington da Tahran'ın bölgesel politikalarını aniden kabul etmeyecektir. Resmi diplomatik normalleşme uzak bir ihtimal olarak kalabilir. Bununla birlikte, iki ülke kriz yönetimi için doğrudan iletişim kanallarına, askeri gerilime ilişkin kararlaştırılmış sınırlara, karşılıklı ekonomik taahhütlere ve bölgesel güvenlik konusunda devam eden diyaloğa dayalı daha istikrarlı bir birlikte yaşama formülü oluşturabilir.

Kongredeki yeni Demokrat çoğunluk bu süreçte yapıcı bir rol oynayabilir. Washington, hayatta kalması başkanın tek taraflı kararlarına bağlı olan yeni bir anlaşma imzalarsa, bu anlaşma ABD yönetimindeki değişiklikle çökme riskine karşı savunmasız kalacaktır. Daha sürdürülebilir bir düzenlemede anlaşmak, özellikle yaptırımların kaldırılması ve uzun vadeli ekonomik taahhütler söz konusu olduğunda, Beyaz Saray'ın ötesine uzanan bir siyasi desteğe ihtiyaç duyacaktır.

Bu yolun başarılı olması için Washington ve Tahran'ın rekabetlerini çözmede askeri gücün sınırlılığını kabul etmeleri ve düşmanlıkları devam etse bile, yeni bir savaşı önlemeyi meşru siyasi hedef olarak görmeleri yeterlidir.

Burada, askeri tırmandırma ve kırılgan bir ateşkes arasındaki bilindik seçeneğin ötesine geçen üçüncü bir seçenek öne çıkıyor; her iki ülkenin de karşıt pozisyonlarını korurken, her anlaşmazlığın askeri bir krize dönüşmesini önleyecek yeterli ortak çıkarlar ve üzerinde anlaşılmış kurallar oluşturulmasına dayanan rekabeti yönetmeye ve kontrol etmeye dayalı bir ilişki.

Ara seçimler bu değişim için yeni bir fırsat sundu. Trump'ın savaşı sona erdirme yönündeki siyasi motivasyonu artarken, Tahran da bu anı çatışmanın getirdiği artan ekonomik yükleri hafifletmek için bir fırsat olarak görüyor.

*"Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir."


Elon Musk'tan Nvidia CEO'suna iş teklifi: Benim için onur olur

ABD'li milyarder Elon Musk ve Nvidia Üst Yöneticisi (CEO) Jensen Huang (AP)
ABD'li milyarder Elon Musk ve Nvidia Üst Yöneticisi (CEO) Jensen Huang (AP)
TT

Elon Musk'tan Nvidia CEO'suna iş teklifi: Benim için onur olur

ABD'li milyarder Elon Musk ve Nvidia Üst Yöneticisi (CEO) Jensen Huang (AP)
ABD'li milyarder Elon Musk ve Nvidia Üst Yöneticisi (CEO) Jensen Huang (AP)

ABD'li milyarder Elon Musk, Tesla ve SpaceX şirketlerinin Üst Yöneticisi (CEO), Nvidia CEO'su Jensen Huang'ın son dönemde yaşadığı kriz nedeniyle görevinden ayrılması durumunda, şirketlerinden birinde kendisine görev vermekten memnuniyet duyacağını belirterek, bunun “kendisi için onur olacağını” söyledi.

Şarku’l Avsat’ın Bloomberg'ten aktardığı habere göre Musk, X platformunda Huang'ın işe alınması yönünde yapılan bir paylaşım üzerine bu açıklamayı yaptı.

Musk'ın açıklamaları, Nvidia Yönetim Kurulu'nun şirketin kurucusu ve CEO'sunu çevreleyen kriz kapsamında şirketin geleceğini görüşmek üzere toplandığı bir dönemde yapıldı. İddialara göre Huang, Çinli bir casus olduğundan şüphelenilen bir kadınla evlilik dışı ilişki yaşadığını kabul etti.

Kriz, New York Times gazetesinde yayımlanan ve Huang'ın doğrudan yönetimi altında çalışan bir kadın personelle ikinci bir ilişki yaşadığını ortaya koyan haberin ardından daha da büyüdü.

Musk ile Huang arasında 10 yılı aşkın süredir devam eden mesleki bir ilişki ve tanışıklık bulunuyor. İkili, ABD Başkanı Donald Trump'ın bu yılın başlarında Çin'e gerçekleştirdiği dikkat çekici ziyarete de katılmıştı.

Musk, daha önce Nvidia ve CEO'suna duyduğu büyük hayranlığı dile getirmişti. Musk, geçen mart ayında X platformunda yaptığı paylaşımda, “Bu arada Nvidia'ya ve Jensen'e büyük hayranlık duyuyorum. Şirketin piyasa değeri sonuna kadar hak edilmiş durumda” ifadelerini kullanmıştı.

Musk ayrıca, “Yapay zekâ alanında faaliyet gösteren SpaceX ile Tesla'nın Nvidia çiplerine yönelik yüksek miktarda talebinin devam etmesi bekleniyor” demişti.

Nvidia, Tesla'nın başlıca grafik işlem birimi (GPU) tedarikçileri arasında yer alıyor. Tesla, söz konusu işlemcileri otonom sürüş ve robot teknolojilerine yönelik yapay zekâ modellerinin eğitilmesinde kullanıyor. Nvidia ayrıca Tesla araçlarındaki sürüş destek sistemleri için de bilgi işlem teknolojileri sağlıyor. Bununla birlikte Tesla, kendi elektronik çiplerini geliştirme çalışmalarını da sürdürüyor.


Trump: İran'la bir anlaşmaya ihtiyacımız yok

Trump, dün Virginia eyaletindeki Arlington Ulusal Mezarlığı'nda düzenlenen Gaziler Günü anma töreninde konuşurken (AP)
Trump, dün Virginia eyaletindeki Arlington Ulusal Mezarlığı'nda düzenlenen Gaziler Günü anma töreninde konuşurken (AP)
TT

Trump: İran'la bir anlaşmaya ihtiyacımız yok

Trump, dün Virginia eyaletindeki Arlington Ulusal Mezarlığı'nda düzenlenen Gaziler Günü anma töreninde konuşurken (AP)
Trump, dün Virginia eyaletindeki Arlington Ulusal Mezarlığı'nda düzenlenen Gaziler Günü anma töreninde konuşurken (AP)

ABD Başkanı Donald Trump, bugün yaptığı açıklamada, ülkesinin artık İran'la bir anlaşmaya ihtiyaç duymadığını belirtti. Trump ayrıca Başkan Yardımcısı JD Vance'ten, Demokratların yönettiği kent ve eyaletlerdeki yolsuzluk ve suç sorunlarına odaklanmasını istedi.

Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, “İran'la bir anlaşmaya ihtiyacımız yok. O günler çoktan geride kaldı. Paralarını, yüz milyarlarca doları aldık ve boğazlarını da ele geçirdik!” ifadelerini kullandı.

Trump, bu sözleriyle Hürmüz Boğazı'na atıfta bulundu.