Arapçanın Körfez lehçeleri akıllı cihazlarda daha yaygın hale geliyor

Şarku’l Avsat, Suudi Arabistan'daki Amazon temsilcileriyle Alexa yardımına verilen genişletilmiş destek ve Arap dünyasında yeni bir versiyonun piyasaya sürülmesi hakkında röportaj yaptı

Amazon'dan Alexa'da Arapça ve Körfez lehçesi için genişletilmiş destek
Amazon'dan Alexa'da Arapça ve Körfez lehçesi için genişletilmiş destek
TT

Arapçanın Körfez lehçeleri akıllı cihazlarda daha yaygın hale geliyor

Amazon'dan Alexa'da Arapça ve Körfez lehçesi için genişletilmiş destek
Amazon'dan Alexa'da Arapça ve Körfez lehçesi için genişletilmiş destek

Akıllı asistanlar kullanıcılar arasında yaygınlaştı ve akıllı evlerin bir parçası haline gelerek onlarla sesle etkileşime girmelerine, bilgi istemelerine, video ve müzik oynatmalarına ve bilgi aramalarına olanak tanıdı. Bu asistanlar Arapça dilini desteklemek ve Arap bölgesinde daha geniş bir kullanıcı kitlesine ulaşmak için de gelişmelere tanık oldu. Bu gelişme, Amazon’un akıllı asistanı Alexa’yı destekleyen cihazlarda başta Körfez lehçesi olmak üzere farklı lehçelerin desteklenmesini içeriyor.

Körfez lehçesiyle "Alexa"

Körfez lehçesinin akıllı cihazlarda yaygınlaşmasıyla ilgili olarak Şarku’l Avsat, Amazon Suudi Arabistan Ürün Müdürü Yüsra eş-Şerayiri ile özel olarak konuştu. Yüsra eş-Şerayiri, Körfez lehçesinin akıllı cihaz teknolojilerinde daha yaygın hale geldiğini ve yerel lehçenin telaffuzunu ve anlaşılmasını geliştirmek için özel performans göstergelerinin ve özel veri planlamasının geliştirilmesi yoluyla büyük bir gelişmeye tanık olduğunu doğruladı.

Yüsra eş-Şerayiri, Amazon Suudi Arabistan Ürün Müdürü
Yüsra eş-Şerayiri, Amazon Suudi Arabistan Ürün Müdürü

Amazon ekibi Alexa ve sesli yapay zeka teknolojilerinin Arap dili, kültürü ve yerel lehçeleri daha iyi anlamasına yardımcı olmak için çalışıyor. Bu, kullanıcıların yaşamlarına ve ilgi alanlarına uygun teknoloji geliştirmek için birçok yerel dil uzmanı ve yerel toplulukla iletişim kurarak yapılıyor. Amazon, Alexa'ya Körfez lehçesini öğretirken, yerel temsilin doğruluğunu ve temel Alexa sistemlerinin yerel lehçelerdeki çeşitliliğe veya bölgedeki zaman içindeki değişimlerine uyumlu olmasını sağladı. Şirket, en önemli önceliğinin müşterilerin Alexa ile Arapça ve Körfez lehçesinde iletişim kurabilmelerini sağlamak olduğuna inanıyor. Bunu başarırken karşılaşılan en büyük zorluk, Alexa'ya yazılı kaynağı olmayan bir lehçeyi öğretmek oldu. Birincil kaynak olarak kullanılabilecek herhangi bir sözlük ya da lehçe sözlüğü bulunmuyor.

Özellikle de 600 bin kelime içeren İngilizce veya 150 bin kelime içeren Fransızcaya kıyasla Arap dilinin sözlüğünde 12 milyondan fazla kelime bulunduğundan, Alexa'yı öğretmek bu zorlukların üstesinden gelmek için çok fazla çaba, yenilik ve ekip çalışması gerektiriyor. Körfez toplumunu desteklemek ve Alexa teknolojilerinden faydalanmak için Amazon, Alexa'nın bölgedeki çeşitli lehçeler arasındaki terminolojiyi ve nüansları anlayabilmesinin önemini dikkate aldı. Amazon, yerel toplum kesimlerinin çeşitliliğini yansıtan bir ekiple işbirliği yaptı. Suudi Arabistan Krallığı'ndaki pazarlama ve ürün ekibi, Arapça dilinde "Alexa" için otantik bir karakter oluşturmaktan sorumlu bir Suudi kadın ekibine ek olarak bir grup Suudi kadın ve erkekten oluşuyor. Tüm ekip, Aralık 2021'de "Alexa "nın Arapça ve Körfez lehçesiyle piyasaya sürülmesinden bu yana meydana gelen gelişmelerde önemli bir rol oynadı.

Arap kültürü ve mahremiyetin korunması

Alexa, Körfez lehçelerinde geleneksel hikayeler anlatmanın yanı sıra Arapça şiirler, yerel hikayeler ve hatta bazı müzik melodileri gibi Arap geleneklerimiz ve kültürlerimizle uyumlu içerikler sağladı. Bu teknoloji, Kur'an-ı Kerim'in okunması, Echo Show cihazlarının ekranlarından okunması ve namaz vakitlerinin hatırlatılması gibi yeni özellikler sunarak ibadet edilmesine de yardımcı oluyor.

Gizlilik ve veri koruma da yapay zekânın en kritik yönleri arasında yer alıyor; müşteri bilgilerinin gizliliği ve güvenliği şirketin en önemli öncelikleri arasında yer alıyor. Alexa ve Echo cihazları, yapay zeka sistemlerini sorumlu bir şekilde geliştirme hedefiyle, mikrofon ve kamera kontrolleri ve ses kayıtlarını görüntüleme ve silme yeteneği de dahil olmak üzere çok katmanlı gizlilik koruması ile tasarlandı. Yüsra, Amazon'un ürün ve hizmetlerini geliştirmek için kullanıcı bilgilerini sorumlu bir şekilde kullanma konusunda en üst düzeyde şeffaflığı benimsediğini ve bu verileri güvence altına almak ve korumak için adımlar attığını vurguladı. Kullanıcılar gizlilik ayarlarını Alexa uygulaması ya da Alexa Gizlilik Merkezi üzerinden yönetebiliyor.

Amazon, Alexa aracılığıyla daha etkili özellikler sunarak ve kullanıcıların günlük ihtiyaçlarını karşılayarak Arapça dil modelini ve zenginliğini geliştirmek için çalışıyor. Şirket, Alexa ile yerel lehçede etkileşim deneyimini zenginleştirmek amacıyla klasik Arapça ve bir dizi lehçeyi anlamaya odaklanıyor. Suudi Arabistan'daki kullanıcıların Alexa’ya verdiği tepkinin dikkat çekici olduğunu belirtmek gerekiyor. Krallık, Alexa ile akıllı ev hizmetlerinin kullanımı konusunda Amazon'un dünyadaki en önde gelen pazarlarından biri haline geldi.

Körfez lehçesinde bir grup sesli komut örneğinden bahsediyoruz: Şöyle diyebilirsiniz: "Alexa bugünün haberleri nedir?” “Alexa... bir dua hatırlatıcısı ayarla" veya "Alexa Kehf Suresini çal" veya kameranın cihazda ne kaydettiğini görmek için "Alexa çocuk odasını kontrol et". "Echo Show". Alexa'ya ünlü kişiler, tarihler, yerler, hesaplar, konuşmalar vb. hakkında sorular sorulabilir: "Alexa... Mekke'de akşam namazı ne zaman?" “Alexa... Kral Fahd Geçidi ne zaman inşa edildi?" Canlı sonuçları, bitmiş maçların sonuçlarını veya favori spor takımının bir sonraki maçının tarihini talep etmek de mümkün. Örneğin: "Alexa Al-Hilal'in maçı kaç kaç bitti??", diğerlerinin yanı sıra "Anghami" ve "Spotify" hizmetleri aracılığıyla müzik dinleme hizmeti de sağlıyor. Ayrıca şöyle de diyebilirsiniz: "Alexa... pop müzik çal" “Alexa... bir sonraki şarkıya geç" diyebilir ve her sabah en sevdiğiniz şarkılarla uyanabilirsiniz: "Alexa beni pop müzikle uyandır." Şöyle diyerek bir şaka isteyebilirsiniz: "Alexa bana bir fıkra anlat."

"Alexa", Arapça müzik ve kanallar için "Anghami" platformu ile etkileşime izin veren "Alexa Skills" sistemi aracılığıyla kullanıcıların kendi programladıkları komutlarla etkileşime girme yeteneği ile Arapça lehçesinde konuşan bir ses de dahil olmak üzere Suudi Arabistan ve Arap Körfezi bölgesi sakinleri için yerel bir deneyim sunuyor. MBC, Careem ve Fatafeat programları, çevrimiçi radyo kanalları takip edilebiliyor ve hatta yerel restoranlardan yemek siparişi dahi verilebiliyor. Taksi rezervasyon hizmetleri, yemek tarifleri ve pişirme talimatları, restoran siparişlerinin gelişini takip etme, güncel olayları ve etkinlikleri bilme, "Günün Sorusu" oyunu aracılığıyla arkadaşlarla oynama ve sesli kitap hizmetleri aracılığıyla kitap dinleme dahil olmak üzere Suudi Arabistan'da mevcut olan yaklaşık 200 beceriden yararlanmak mümkün.

Echo Pop (solda) ve Echo Show 8 (sağda) asistanları günlük yaşamın çeşitli yönleriyle bütünleşiyor.
Echo Pop (solda) ve Echo Show 8 (sağda) asistanları günlük yaşamın çeşitli yönleriyle bütünleşiyor.

Arap dünyasında yeni cihazlar

Amazon’un, daha iyi bir görüntü sağlamak için yeni ve daha güçlü kamera özelliklerine ek olarak, geliştirilmiş bir işlemci ve ses aracılığıyla video kalitesinde kaliteli bir deneyim sağlayan 8 inç çapındaki geniş ekranıyla yeni nesil "Echo Show 8" cihazlarını piyasaya sürmesi dikkat çekiyor. Bu cihazlar, günlük kullanımı büyük ölçüde kolaylaştıran ve daha etkileşimli hale getiren bir özellik olan kullanıcının cihaza yakınlığına veya uzaklığına göre ekrandaki içeriği değiştirmek için uyarlanabilir içerik özelliği sunuyor.

Cihazın dış tasarımı basit kıvrımlar ve yüksek çözünürlüklü cam dokunmatik ekran sunacak şekilde değiştirildi. Cihaz, her zamankinden daha yüksek tepki hızını desteklemek için gelişmiş bir işlemci içeriyor. Cihaz ayrıca ses deneyimini daha yüksek ve daha derin netlikle geliştiriyor ve odanın her yerinde surround ses sunmak için oda adaptasyonu ve surround ses işleme tekniklerini kullanıyor. Gürültü azaltma teknolojilerinin kullanımına ek olarak cihazın ortasında yer alan 13 megapiksel kamera sayesinde görüntülü görüşmelerin netliği de artıyor.

Cihazın bu yeni nesli, akıllı ev cihazlarının kontrolünü kolaylaştırmak amacıyla Zigbee, Bluetooth, Matter, Sidewalk ve Thread teknolojilerini destekleyen aydınlatma, kilitler ve çeşitli sensörler gibi uyumlu cihazları içeren akıllı ev yönetim merkezi özelliğini de kapsıyor.

Bu yeni versiyon daha iyi bir ekrana sahip. Kullanıcının cihaza olan yakınlığına uyum sağlıyor ve ekranda gösterilen içeriği ayarlıyor. Örneğin, cihazdan uzakta oturuyorsanız ekran içeriği daha büyük metinle gösteriyor, böylece kullanıcı cihaza yaklaştığında içerik otomatik olarak değişiyor ve ek ayrıntılar gösteriyor. Ekran ayrıca, "Görsel Kimlik" özelliği etkinleştirilirse, her kullanıcı için favori şarkıların bir listesini görüntülemek gibi, önündeki kullanıcıya göre içeriği özelleştiriyor. Cihaz çeşitli renklerde mevcut ve fiyatı 699 Suudi riyali (yaklaşık 186 ABD doları).

Şirket ayrıca küçük küresel bir tasarım ve "Alexa yapay zeka ses teknolojisi" desteğiyle kaliteli bir ses deneyimi sunan "Echo Pop" cihazını da piyasaya sürdü. Bu cihaz, akıllı evi kontrol etme ve müziğin keyfini çıkarma veya Kur'an-ı Kerim okuma, hatta evdeki herhangi bir odayla iletişim kurmak için bir "interkom" hizmeti verme olanağı sağlıyor.

Cihaz, yatak odalarında, dairelerde veya evdeki herhangi bir küçük alanda yüksek kaliteli ses sağlamak için öne bakan yönlü bir hoparlör içeriyor. Kullanıcı basitçe sesli kitap okumayı, favori spor takımının son gelişmelerini takip etmeyi ya da ışıkları ve akıllı prizleri kontrol etmeyi talep edebilir. Cihaz çeşitli renklerde mevcut ve fiyatı 199 Suudi riyali (yaklaşık 53 ABD doları).



Bilim insanlarından "uzayda üreme" çağrısı: "Acil işbirliği gerekli"

(AFP)
(AFP)
TT

Bilim insanlarından "uzayda üreme" çağrısı: "Acil işbirliği gerekli"

(AFP)
(AFP)

Andrew Griffin 

Araştırmacılar, insanların uzayda nasıl üreyebileceğini araştırmacıların acilen düşünmesi gerektiğini söylüyor.

İnsanlık Dünya'nın ötesinde yaşamayı hedeflerken, insan üremesinin gerçekte nasıl işleyeceğini anlamamız gerektiğini belirtiyorlar.

Ancak bu soru "soyut bir olasılıktan pratik bir meseleye" dönüşmesine rağmen uzayda insan doğurganlığı ve üreme sağlığını yönetmek için net standartlar hâlâ yok.

Bunlar, üreme sağlığından uzay tıbbına kadar farklı alanlardan 9 uzmanın bir araya gelerek insanların uzayda nasıl üreyebileceğini anlamak için yeni bir çerçeve önerdiği yeni bir çalışmanın sonuçları.

Uzayın insan yaşamı için "düşmanca bir ortam" sunduğu gerçeğine dayanan araştırmacılar, halihazırda bilinen bir dizi zorluk olduğunu belirtiyor. Bunlar arasında yerçekimindeki değişiklikler, artan radyasyon ve uyku döngülerindeki bozulmalar yer alıyor, ki bunların hepsi üreme sağlığını etkileyebilir.

Bu soruları incelemeden uzay araştırmalarına devam etmenin tehlikeli olabileceği uyarısı yapan uzmanlar, gerçek anlamda pratik sorunlara dönüşmeden önce bu meseleleri ele almamız gerektiğini belirtiyor. Üreme teknolojileri genellikle adım adım tanıtılır ve biz çoğunlukla sonradan bunları kavrarız ama uzay araştırmalarında bundan kaçınmak gerekiyor.

NASA'nın araştırmacı bilim insanı ve çalışmanın kıdemli yazarı Fathi Karouia "İnsan uzayda daha geniş bir alana yayıldıkça üreme sağlığı artık politikanın kör noktası olmaya devam edemez" diyor. 

Kritik bilgi boşluklarını kapatmak, hem profesyonel hem de özel astronotları koruyan etik yönergeler belirlemek ve nihayetinde Dünya'nın ötesinde sürdürülebilir bir yaşantıya doğru ilerlerken insanlığı korumak için acilen uluslararası işbirliğine ihtiyaç var.

"Reproductive biomedicine in space: implications for gametogenesis, fertility and ethical considerations in the era of commercial spaceflight" (Uzayda üremenin biyotıbbı: Ticari uzay uçuşları çağında gametogenez, doğurganlık ve etik değerlendirmelerin etkileri) başlıklı rapor, hakemli dergi Reproductive BioMedicine Online'da yayımlandı.

Independent Türkçe, independent.co.uk/space


Paris’te savcılık X’in ofislerine baskın düzenleyerek Musk’ı ifadeye çağırdı

X'in yapay zeka destekli sohbet robotu Grok (AFP)
X'in yapay zeka destekli sohbet robotu Grok (AFP)
TT

Paris’te savcılık X’in ofislerine baskın düzenleyerek Musk’ı ifadeye çağırdı

X'in yapay zeka destekli sohbet robotu Grok (AFP)
X'in yapay zeka destekli sohbet robotu Grok (AFP)

Paris Savcılığı dün X platformu üzerinden yaptığı açıklamada, bu sosyal medya platformunu terk ettiğini duyurdu. Açıklamada, Fransa’daki X ofislerinde çeşitli ihlaller şüphesiyle gerçekleştirilen bir aramaya atıfta bulunuldu.

Savcılık, ilave ayrıntı vermeden, “Bizi LinkedIn ve Instagram’dan takip edin” ifadelerini kullandı. Mesajda ayrıca, Ocak 2025’te başlatılan bir soruşturma kapsamında, Fransa’daki X ofislerinde Ulusal Siber Suçlarla Mücadele Birimi’nin, Avrupa polis teşkilatı Europol ile  iş birliği içinde bir arama gerçekleştirdiği belirtildi.

Paris Savcılığı daha önce, X platformunun sahibi Elon Musk’ın 20 Nisan’da ifade vermek üzere çağrıldığını açıklamıştı. Fransa Başsavcısı Laure Beccuau, Musk ile X’in eski CEO’su Linda Yaccarino’nun, “iddia edilen ihlallerin gerçekleştiği dönemde X platformunun fiili ve hukuki yöneticileri sıfatıyla” 20 Nisan’da ifade vermeye çağrıldıklarını bildirdi.

2025 yılının başlarında milletvekillerinin yaptığı şikâyetler üzerine başlatılan bir soruşturma kapsamında bu gelişmeler yaşandı. Şikâyetlerde, Musk’a ait X platformunun algoritmalarının taraflı olduğu ve bunun platformun işleyişini olumsuz etkilediği öne sürüldü.

Soruşturma daha sonra genişletilerek, çocuk pornografisi görüntülerinin bulundurulması ve yayılması ya da sistematik biçimde erişime sunulmasına iştirak, cinsel içerikli deepfake üretimi ve Holokost inkârı gibi başka iddialarla da genişleyerek kapsamlı hale geldi. X platformu ise dün yayımladığı bir açıklamada, Fransız makamlarını, siyasi adımlar atmakla nitelendirdi.

Platformun “uluslararası hükümet ilişkileri” ekibi, “Paris Savcılığı, bugünkü baskını geniş biçimde duyurarak, bunun siyasi amaçlar doğrultusunda tasarlanmış, istismarcı ve gösterişli bir kolluk kuvveti eylemi olduğunu açıkça ortaya koymuştur” ifadelerini kullandı. Açıklamada ayrıca, “Bugünkü baskına dayanak oluşturan iddiaların hiçbir temeli yoktur ve X platformu herhangi bir ihlal gerçekleştirdiği iddiasını kesin bir dille reddetmektedir” ifadeleri yer aldı.

Beccuau’nun açıklamasına göre Musk ve Yaccarino’nun yanı sıra X’te çalışan bazı personel de 20-24 Nisan 2026 tarihleri arasında ifade vermeye çağrıldı. Başsavcı, “Yöneticilerle yapılacak bu gönüllü ifadeler, kendilerine olaylara ilişkin görüşlerini sunma ve gerekirse kurallara uyum için önerilen tedbirleri açıklama imkânı tanıyacaktır” dedi.

Öte yandan, Birleşik Krallık Veri Koruma Düzenleme Kurumu da dün, Elon Musk’ın platformu ve yapay zekâ şirketi xAI hakkında, sohbet botu Grok tarafından oluşturulan cinsel içerikli açık görüntüler nedeniyle soruşturma başlatıldığını duyurdu. Söz konusu görüntüler dünya genelinde tepkilere yol açmıştı.


Protezlerde insan eli benzeri kavrama mümkün mü? Yapay zekâ destekli protezlerde hassas kavrama dönemi

Geliştirilen protez eliyle küçük bir küpü kavrama çalışan bir kişi (Michigan Üniversitesi)
Geliştirilen protez eliyle küçük bir küpü kavrama çalışan bir kişi (Michigan Üniversitesi)
TT

Protezlerde insan eli benzeri kavrama mümkün mü? Yapay zekâ destekli protezlerde hassas kavrama dönemi

Geliştirilen protez eliyle küçük bir küpü kavrama çalışan bir kişi (Michigan Üniversitesi)
Geliştirilen protez eliyle küçük bir küpü kavrama çalışan bir kişi (Michigan Üniversitesi)

Protez uzuvlar alanı, robotik, yapay zekâ ve hassas sensör teknolojilerindeki hızlı ilerlemelerin etkisiyle son yıllarda dikkat çekici bir atılım yaşıyor. Buna karşın, en önemli zorluklardan biri, kullanıcının kavradığı nesnenin niteliğine uygun kavrama gücünün ayarlanması olmaya devam ediyor. Bir yumurtayı tutmak son derece hassas bir dokunuş gerektirirken, bir su şişesini açmak daha fazla güç ve daha ince bir kontrol gerektiriyor.

Şarku’l Avsat’ın ABD Hastalık ve Kontrol Önleme Merkezleri’den (CDC) aktardığı verilere göre ülkede her yıl yaklaşık 50 bin ampütasyon vakası kaydediliyor. Bu durum, el kaybının bireylerin günlük yaşam görevlerini doğal biçimde yerine getirme kapasitesi üzerinde ciddi bir etki yarattığını gösteriyor.

Daha duyarlı akıllı sistemler

Bu alandaki en yeni yenilikler, insan elinin doğal hissini taklit edebilen, daha akıllı ve daha duyarlı protez uzuvların geliştirilmesine odaklanıyor. Bu teknolojiler, kullanıcılara daha yüksek düzeyde bağımsızlık sağlarken, günlük faaliyetleri daha kolay ve güvenle yerine getirmelerine yardımcı oluyor; kullanım sırasında konfor ve güvenliği de artırıyor.

fvdfv
Utah Üniversitesi’nde geliştirilen, insan düşüncesini taklit eden akıllı protez uzuv. (Utah Üniversitesi)

Bu kapsamda, Çin’de Guilin Elektronik Teknoloji Üniversitesi’nden araştırmacılar, makine öğrenimi, bilgisayarla görme ve gelişmiş sensörlere dayanan yenilikçi bir protez sistem geliştirdi. Sistem, her nesne için uygun kavrama gücünü gerçek zamanlı olarak belirlemeyi amaçlıyor. Çalışmanın sonuçları, 20 Ocak 2026 tarihli Nanotechnology and Precision Engineering dergisinde yayımlandı.

Araştırma, kalemler, şişeler, bardaklar, toplar ve anahtarlar gibi günlük hayatta yaygın kullanılan nesnelerin yanı sıra yumurta gibi hassas objeler de dâhil olmak üzere, nesnelerin yüzde 90’ından fazlasıyla etkileşim için gerekli kavrama gücünün ölçülmesine odaklandı. Amaç, kullanıcının her seferinde kavrama gücünü manuel olarak ayarlamasına gerek kalmadan çevresiyle doğal biçimde etkileşim kurabilmesini sağlamak.

Sistem; avuç içine yakın bir noktaya yerleştirilmiş küçük bir kamera, parmak uçlarındaki basınç sensörleri ve kullanıcının ön kolundaki kasların elektriksel aktivitesini ölçen bir elektromiyografi (EMG) cihazından oluşuyor. Bu sayede nesneyi kavrama niyeti belirleniyor ve kavrama gücü otomatik olarak ayarlanıyor.

Çalışmanın başyazarı, Guilin Elektronik Teknoloji Üniversitesi’nden Dr. Hua Li, sistemin bilgisayarla görme ile kasların elektriksel sinyallerini birleştirerek nesnelerin akıllı biçimde tanınmasını ve kavrama gücünün uyarlanabilir şekilde kontrol edilmesini sağladığını belirtti. Dr. Li, bunun protez kullanıcılarının yaşamında somut bir fark yaratabileceğini söyledi.

Dr. Li, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, sistemin gelişmiş bir algoritma aracılığıyla hedef nesneyi otomatik olarak analiz ettiğini; türünü, dokusunu ve boyutunu belirledikten sonra uygun kavrama gücünü seçtiğini ifade etti. Buna göre yumurta gibi hassas nesneler için hafif bir güç, su dolu bardaklar için ise orta düzeyde bir güç uygulanıyor. Bu yaklaşım, nesnelerin zarar görmesi ya da elden kayması ihtimalini azaltıyor.

Kullanıcının niyetini tespit etmek için EMG sinyallerinden yararlanan sistem, “görsel tanıma, güç eşleştirme ve hareketin uygulanması” aşamalarını, insan kas hafızasını taklit eden bir biçimde otomatik olarak tamamlıyor. Bu da sürekli manuel ayarlama ihtiyacını azaltıyor ve günlük görevlerin daha doğal bir şekilde yerine getirilmesini mümkün kılıyor. Sonuç olarak kullanıcıların yaşam kalitesi artıyor.

Geleceğin tasarımlarına etkisi

Bu teknolojinin gelecekteki protez tasarımlarına etkisine değinen Dr. Li, sistemin daha gelişmiş yapay el tasarımları için yeni ufuklar açtığını söyledi. Bilgisayarla görme ve kas sinyallerine dayalı çift kontrol yaklaşımının, “aktif algılama ve otomatik uygulama” temelli akıllı bir mantık sunduğunu belirten Li, bunun protez eli pasif bir tepki aracından çıkarıp, nesneleri kavramada insan davranışına daha yakın bir seviyeye taşıdığını vurguladı.

sfdef
İtalyan Teknoloji Enstitüsü’nde geliştirilen, doğal el hareketini taklit eden yenilikçi protez el. (İtalyan Teknoloji Enstitüsü)

Sistemin diğer protezler veya robotik uygulamalar için uyarlanabilirliğine ilişkin olarak ise Dr. Li, temel teknolojinin uzvun yapısına bağımlı olmadığını kaydetti. Görsel tanıma modellerinde yapılacak basit uyarlamalar ve uygun güç eşiklerinin ayarlanmasıyla, sistemin bacak veya kol protezlerine, hatta robot kollarına da uygulanabileceğini söyledi. Bu durumun, rehabilitasyon cihazları ve robotik teknolojiler için etkili ve düşük maliyetli çözümler sunarak, farklı alanlarda geniş uygulama imkânları yaratacağını ifade etti.

Paralel araştırma girişimleri

Bu gelişmeler, doğal hareketin daha hassas biçimde taklit edilmesini hedefleyen küresel araştırma çabalarıyla da örtüşüyor. Aralık 2025’te ABD’de Utah Üniversitesi’nden bir ekip, yapay zekâya dayalı ve basınç ile görsel sensörlerle donatılmış, “öz-düşünme” yeteneğine sahip akıllı bir protez el geliştirmeyi başardı. Sinir ağı kullanılarak farklı kavrama pozisyonlarıyla eğitilen bu el, her parmağın bağımsız ve kullanıcıyla eşzamanlı hareket etmesine olanak tanıyarak, günlük görevlerde gerekli zihinsel çabayı azalttı.

Ayrıca İtalya Teknoloji Enstitüsü ile Imperial College London’dan araştırmacılar, nöromüsküler uyum ve yumuşak robotik teknolojilere dayalı protez uzuvlar üzerinde çalışıyor. Haziran 2025’te ekip, iki hareket derecesine sahip yumuşak bir protez el tasarladı. Bu tasarım, çok parmaklı ve hassas kontrol gerektiren, geleneksel yöntemlerle mümkün olmayan karmaşık görevlerde umut verici sonuçlar ortaya koydu.

Temmuz 2024’te ise Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden (MIT) araştırmacılar, protez bir bacak için gelişmiş bir sinirsel arayüz geliştirdi. Elektronik uzvun insan sinir sistemiyle doğrudan etkileşimini sağlayan bu arayüz, cerrahi olarak bağlanan kaslar ve sinir sinyallerini algılayan elektrotlara dayanıyor. Bu sayede kullanıcılar, motor ve duyusal kontrolü yeniden kazanarak yürüme hızında, kas gücünde ve farklı ortamlara uyumda kayda değer iyileşmeler elde etti.

Araştırmacılara göre, tüm bu gelişmeler, protez uzuvların geleceğinin; giderek daha akıllı, uyarlanabilir ve sinir sistemiyle bağlantılı sistemlere doğru ilerlediğini gösteriyor. Bu sistemler, biyolojik uzuvların performansına her geçen gün daha fazla yaklaşarak, kullanıcılara hareketin sadeliğini ve günlük yaşamda özgüveni yeniden kazandırmayı hedefliyor.