Mısır ile İsrail arasında bir gerilim yatağı: Philadelphia Koridoru

Mısır'ın İsrail'in Philadelphia Koridoru üzerindeki kontrolünü yenilemeyi reddetmesinin arkasında siyasi sebepler ve güvenlikle ilgili kaygılar yatıyor.

Aileleriyle birlikte Gazze Şeridi'nin güneyine gönderilen Filistinli çocuklar, sınır çitinin ötesindeki iki Mısırlı askere bakıyor. (AP)

Amr İmam

Mısır muhtemelen İsrail'in Philadelphia Koridoru’nu (Selahaddin Koridoru) ele geçirmesini reddetmeye devam edecek. Mısır'ın tutumunun merkezinde Kahire için büyük önem taşıyan bir dizi güvenlik, jeostratejik ve siyasi mülahazalar yer alıyor.

Mısır'ın kuzeydoğu sınırında, Gazze Şeridi ile Sina arasında, 14 kilometrelik koridordaki Mısır denetimi, İsrail'in 2005 yılında Gazze'den tek taraflı çekilmesinin ardından başladı. Bu çekilmenin ardından Tel Aviv ve Kahire, Mısır'a bu dar sınır bölgesini denetleme yetkisi veren bir anlaşma imzaladı.

Philadelphia Anlaşması olarak adlandırılan bu anlaşma, Mısır'ın Gazze sınırının kendi tarafında, koridora odaklanacak şekilde 750 sınır muhafızı konuşlandırmasına olanak tanıdı. Bu anlaşmanın önemli bir yönü, İsrail'in, anlaşmanın Mısır'la imzalanan ve Sina'da askerden arındırılmış bir bölge kurulmasını gerektiren 1979 tarihli İsrail-Mısır Barış Anlaşması’nın şartlarını değiştirmemesini sağlayan bir madde üzerinde ısrar etmesiydi.

Anlaşma, 750 kişiden oluşan Mısır sınır muhafızlarının temel rolünü terörizmi caydırmak, yasadışı geçişleri önlemek ve herhangi bir askeri görev yerine getirmemekle sınırlandırıyordu. Üstelik anlaşma Filistin Yönetimi'ne koridorun ve dolayısıyla Filistin tarafındaki Gazze-Mısır sınırının yönetimini de veriyordu. Ancak Gazze sınırının Mısır'la olan bu kısmının yönetimi, İslamcı grubun 2007'de Gazze'de yönetimi ele geçirmesinden sonra Hamas'a devredildi.

İsrail daha önce Mısır'la ortak devriye görevi yürütmek üzere Gazze sınırının Mısır tarafında güvenlik personeli görevlendirmeyi teklif etmişti. Ancak Mısır, söz konusu önerinin egemenliğini ihlal ettiğini söyleyerek bu teklifi reddetti.

Sorulara açıklık

Koridor, Mısır ve İsrail arasındaki ilişkilerde tartışmalı bir konu olarak gündeme geliyor. İsrail Gazze'deki askeri operasyonunun yeni aşamasını, yani Filistin topraklarının Mısır'la olan güney sınırını kontrol etmeyi uygulamaya koymaya çalışıyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 11 Aralık'ta Knesset'teki (İsrail Parlamentosu) bir komite önünde ülkesinin Philadelphia Koridoru’nu kontrol edeceğini ve İsrail'in Gazze Şeridi'nde tampon bölge oluşturacağını söyledi.

Netanyahu, 13 Ocak'ta gazetecilere verdiği demeçte, İsrail'in Filistin topraklarının güney sınırını Mısır'la kapatmadan Gazze'deki savaşı bitirmeyeceğini söyledi ve bu sınırı bir ‘boşluk’ olarak nitelendirdi.

Netanyahu sözlerini şöyle sürdürdü: “Gazze'yi askerden arındıracağız. Ancak daha sonra diğer personel ve askeri teçhizat bu boşluktan girecek. Dolayısıyla bu sınırı kapatmamız gerektiği açık.”

İsrail, bölgenin Hamas için silah kaçakçılığı merkezi olarak görülmesi nedeniyle, bu koridoru kontrol etmeden Gazze'deki herhangi bir askeri zaferin eksik kalacağına inanıyor.

İsrail, daha önce Mısır'la ortak devriye görevi yürütmek üzere Gazze sınırının Mısır tarafında güvenlik personeli görevlendirmeyi teklif etmişti. Ancak Mısır, söz konusu önerinin egemenliğini ihlal ettiğini söyleyerek bu teklifi reddetti.

İsrail'in Gazze kuşatması, Mısır'a kıyı şeridi ve onu yöneten Hamas hareketi üzerinde nüfuz kazandırdı. Bu etki, Kahire'nin etkili bir arabulucu rolünü oynamasına olanak sağladı.

Gazze kısmı

Mısır hükümeti, İsrail'in koridoru Gazze tarafından kontrol etme yönündeki önerilerini reddetmeye devam edecek gibi görünüyor. Bu reddetme, özellikle İsrail'in Gazze'nin Sina ile olan sınırlarının tam kontrolü konusunda ısrar etmesiyle gelecekte tüm olasılıklara kapı açsa bile sürecek.

İsrail, koridorda kalıcı bir varlık kurarak Gazze'yi Mısır'dan ayırmayı planlıyor. Ancak söz konusu Filistin topraklarını Mısır'dan ayırmak, Mısır için önemli güvenlik, siyasi ve jeostratejik sonuçlar doğuracak büyük bir coğrafi değişiklik oluşturacak.

Uzun yıllar önce, özellikle İsrail'in Gazze'ye kapsamlı bir abluka uygulamasının ardından Mısır, Filistin topraklarının dış dünyaya tek işlevsel çıkış noktası olan Gazze ile bağlantısı nedeniyle siyasi öneminin ve bölgesel ağırlığının bir kısmını kazandı.

Mısır Kızılayı tarafından sağlanan insani yardımları taşıyan bir tır, Gazze Şeridi'nin güneyindeki Kerem Şalom Sınır Kapısı’nın İsrail tarafında İsrail askerlerinin önünden geçiyor. (AFP)

İsrail, Hamas'ın kontrolü altında, kıyı şeridine uyguladığı kapsamlı ablukanın bir parçası olarak 2007'den bu yana Gazze'yle olan dört geçiş noktasını kapatıyor.

Sina-Gazze sınırında iki geçiş kapısı daha var. Bunlardan biri, insanların Filistin topraklarına gidiş-gelişe yönelik Refah Sınır Kapısı. Diğeri ise Mısır'dan gıda ve temel ihtiyaçlar da dahil olmak üzere malların geçişi için bir diğer yol olan Kerem Şalom Sınır Kapısı.

İsrail'in Gazze kuşatması, Mısır'a kıyı şeridi ve onu yöneten Hamas hareketi üzerinde nüfuz kazandırdı. Bu etki, Kahire'nin bir yanda Hamas, diğer yanda İsrail ve Gazze'de faaliyet gösteren diğer gruplar arasında etkili bir arabulucu rolünü oynamasına olanak sağladı. Aynı zamanda Gazze'deki gruplar ile iktidardaki Fetih Hareketi de dahil olmak üzere Batı Şeria'da faaliyet gösteren diğer gruplar arasında arabuluculuk yapmasına da izin verdi.

Gazze'de şu anda tüm şiddetiyle devam eden savaş, net bir şekilde Mısır'ın Gazze'deki etkisine odaklanıyor. Mısır, savaşın harap ettiği topraklara malların tek giriş noktası. Savaşın başlamasıyla birlikte burada mahsur kalan halkın ve binlerce yabancının da tek çıkış noktası burası.

Aslında bu durum, 7 Ekim'de İsrail'e düzenlenen saldırılardan sonra yabancı yetkililerin birbiri ardına Kahire'ye akın etmelerine ve vatandaşlarını İsrail'in cehenneme dönüştürdüğü Filistin topraklarından kurtarmak için yardım istemelerine neden oldu.

Mısır eski Dışişleri Bakanı Muhammed el-Arabi, Al-Majalla'ya “Mısır, tüm taraflarla dengeli bir şekilde ilgileniyor ve Filistin halkının çıkarlarını önceliklerinin en üstüne koyuyor. Bu, Mısır'ın yıllardır açık bir politikası” açıklamasında bulundu.

Bazı Mısırlı gözlemciler, İsrail'in Gazze'deki zulmünün yeni bir kökten dincilik dalgasının ortaya çıkmasına yol açabileceği yönündeki korkularını dile getiriyor.

Güven eksikliği

İsrail'in koridoru kontrol etme planlarını Mısır'a ilettiği bildirildi. Ancak Kahire, bölge üzerindeki kontrolünü öne sürerek İsrail'in bu planını reddetti.

Mısır'ın reddi de iki taraf arasındaki güven eksikliğinden kaynaklanıyor. Geçtiğimiz on yılda Mısır'ın Sina'nın güvenliğine hem mali hem de insani açıdan büyük yatırım yapması dikkat çekici.

Mısır'ın, Sina'nın kuzey kesiminde İslam emirliği kurmaya çalışan DEAŞ'ın Sina koluna karşı verdiği mücadele, birçok can ve mal kaybına sebep oldu.

Sina'da DEAŞ saflarında savaşan bazı militanlar, Sina ile Gazze Şeridi sınırındaki devasa kaçakçılık tünelleri ağı üzerinden Gazze'den Mısır topraklarına sızmıştı.

Gazze bir dereceye kadar İslam'ın kalesi olarak kabul ediliyor ve selefi cihatçı hareketler de dahil olmak üzere bazıları DEAŞ'ı destekleyen İslami hareketlerle karmaşık ilişkiler içeriyor.

Bu hareketlerin savaşçıları Mısır ordusunu açık bir düşman olarak görüyor. Aynı şekilde, Kahire'deki karar alma çevrelerindeki bazı kişilerin Hamas hareketini Müslüman Kardeşler'in ideolojik bir kolu olarak görmesi nedeniyle Mısır'ın Hamas'la ilişkileri de yüksek derecede istikrara sahip değil. Zira Müslüman Kardeşler 2012 yılında Mısır’da iktidara gelmiş ve bir yıl sonra Mısır ordusu darbe yaparak hükümeti düşürmüştü.

Philadelphia Koridoru'na paralel bir yolda devriye gezen Mısırlı askerler. (AFP)

Son on yılda Mısır, Sina ile Gazze arasında bulunan onlarca kaçakçılık tünelini, tünellere su basmak da dahil olmak üzere çeşitli yollarla yok etti. Mısır ve İsrail, Sina'da aşırıcılıkla mücadelede özellikle istihbarat düzeyinde iş birliği yaptı. İsrail ayrıca Mısır'ın Sina'nın bazı bölgelerine kuvvet ve askeri teçhizat konuşlandırılmasını artırma yönündeki taleplerini de kabul etti. Bu, Mısır'ın kuzeydoğusunda bulunan bu topraklarda Mısır kuvvetlerinin varlığını sınırlayan, aralarındaki barış anlaşmasında bazı değişiklikler yaptı.

Ancak bazı Mısırlı gözlemciler, İsrail'in Gazze'deki zulmünün yeni bir kökten dincilik dalgasının ortaya çıkmasına yol açabileceği yönündeki korkularını dile getiriyor. İslami konularda bağımsız bir uzman olan Samih Iyd, Al-Majalla'ya şunları söyledi: “Bu, Sina'nın güvenliğine tehdit oluşturuyor. Kökten dincilik dalgası, Batı ülkeleri de dahil olmak üzere her yerde terör saldırılarına yol açacak.”

İsrail aynı zamanda Kahire'nin Philadelphia Koridoru'nun statüsünün değiştirilmesine yönelik uyarıları görmezden gelmeyi ve bölgeye askeri varlığını dayatmayı da seçebilir. Bu ise Mısır'la yapılan barış anlaşmasının çökmesine neden olabilir.

Her şey mümkün

Gazze'deki savaş, İsrail'in büyük bir askeri başarısı olmadan hâlâ devam ediyor. Hamas bırakın mağlup olmayı, zayıf konumda bile değil. Şarku’l Avsat'ın Majalla'dan aktardığı analize göre Gazze'deki yönetici grup ve onunla müttefik olan diğer gruplar, İsrail ordusunun halihazırda kontrol ettiğini söylediği kuzey ve orta Gazze bölgelerinden bile İsrail şehirlerine roket saldırıları düzenlemeye devam ediyor.

Savaşın Gazze'de yarattığı insani ve maddi kayıplar felaket, hatta skandal niteliğinde. Bu da İsrail'in Hamas'la değil, sivillerle savaştığı görüşünü doğruluyor.

Bu başarısızlıklar, İsrail hükümetini Mısır'ı suçlama oyunu oynamaya, özellikle de Mısır'ı Gazze ile sınırlarında kontrolü sıkılaştırmamakla ve Hamas savaşçılarının eline geçen silah akışını görmezden gelmekle suçlamaya teşvik edebilir.

İsrail aynı zamanda, Kahire'nin Philadelphia Koridoru'nun (Selahaddin Koridoru) statüsünün değiştirilmesine yönelik uyarılarını görmezden gelmeyi ve bölgeye askeri varlığını dayatmayı da seçebilir. Bu ise Mısır'la yapılan barış anlaşmasının çökmesine neden olabilir ve Mısır ordusuna Sina'daki kuvvetlerinin varlığını artırmak için yeterli bir mazeret verebilir.

*Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden tercüme edilmiştir.