Suudi Arabistan’dan İslam Ülkeleri Terörle Mücadele Koalisyonu’na 26,6 milyon dolar destek

Prens Halid bin Selman, İsrail’in Gazze Şeridi’ndeki ihlallerini kınamak için koalisyona üye devletlere ortak bir duruş çağrısında bulundu (SPA)
Prens Halid bin Selman, İsrail’in Gazze Şeridi’ndeki ihlallerini kınamak için koalisyona üye devletlere ortak bir duruş çağrısında bulundu (SPA)
TT

Suudi Arabistan’dan İslam Ülkeleri Terörle Mücadele Koalisyonu’na 26,6 milyon dolar destek

Prens Halid bin Selman, İsrail’in Gazze Şeridi’ndeki ihlallerini kınamak için koalisyona üye devletlere ortak bir duruş çağrısında bulundu (SPA)
Prens Halid bin Selman, İsrail’in Gazze Şeridi’ndeki ihlallerini kınamak için koalisyona üye devletlere ortak bir duruş çağrısında bulundu (SPA)

İslam Ülkeleri Terörle Mücadele Koalisyonu’na üye ülkelerin Savunma Bakanları’nın toplantısı, dün Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’da düzenlendi.

Toplantının açılışını yapan, Suudi Arabistan Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman, ülkesinin İslam Ülkeleri Terörle Mücadele Koalisyonu Girişim Fonu'na 26,6 milyon dolar (100 milyon riyal) destek verdiğini duyurdu.

Prens Halid ayrıca, Suudi Arabistan’ın, koalisyonun dört çalışma alanında (ideoloji, medya, askeri ve terörün finansmanıyla mücadele) 46 eğitim programını desteklemenin yanı sıra, koalisyonun girişimlerini hayata geçirmek için üye devletlere katkı sağlayacağını dile getirdi.

‘Terörizmle Mücadele Ortak Sorumluluktur’ teması altında bu yıl ikincisi yapılan toplantıya, koalisyonun 42 üye ülkesinin yanı sıra üç destekleyici ülkeden savunma bakanları katıldı.

u7k7
Suudi Arabistan Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman İslam Ülkeleri Terörle Mücadele Koalisyonu toplantısında (SPA)

Prens Halid toplantının açılışında yaptığı konuşmada, koalisyon misyon ve hedeflerinin büyük olduğunu, dünyanın çeşitli ülkelerinin yanı sıra uluslararası kurum ve kuruluşlarla ortak çaba, entegrasyon, işbirliği ve ortaklık gerektirdiğini söyledi.

İsrail’in saldırılarına kınama

Suudi Bakan, koalisyona üye devletlerin İsrail’in Gazze Şeridi ve Batı Şeria’daki ihlallerini kınama konusunda birleşik bir tutum sergilemesi gerektiğini vurguladı.

11 Kasım 2023’te Riyad şehrinde düzenlenen olağanüstü Arap Birliği-İslam İşbirliği Teşkilatı ortak zirvesinde alınan kararlar doğrultusunda bu saldırganlığın derhal durdurulması gerektiğini de ekledi.

İslam Ülkeleri Terörle Mücadele Koalisyonu Genel Sekreteri Tümgeneral Muhammed Moghedi ise, koalisyona ve dayandığı çalışma metodolojisine kısaca değindikten sonra, bağışçı ve destek veren ülkelerin girişimleri ve koalisyonun bunları hayata geçirme planlarını anlattı.

Tümgeneral Moghedi, İsrail’in Gazze Şeridi ve Batı Şeria’daki Filistin halkına yönelik saldırganlığını kınama noktasında üye devletler arasında birleşik bir tutumun önemini vurgulayan, toplantının nihai bildirgesini de okudu.

yh
İslam Ülkeleri Terörle Mücadele Koalisyonu ve destek veren ülkelerin savunma bakanları (SPA)

Nihai bildiride, koalisyon ülkelerinin, terörün tehlikelerini ortadan kaldırmak ve karşı durmak için çabalarını koordine edip birleştirmeyi amaçladığı, terör tehdidiyle mücadelede ortak çabanın, organize ekip çalışmasının ve kapsamlı stratejik planlamanın önemini vurguladığı ifade edildi.

Terörle mücadele çabalarını sürdürme noktasında, koalisyonun ana planları ve girişimlerinin yanı sıra ideoloji, medya, askeri ve terörün finansmanıyla mücadele alanlarının aracılığıyla terörü ortadan kaldırma konusundaki kararlılık vurgulandı.

Çoklu girişimler

Üye devletlerin savunma bakanları, koalisyonun 2023 yılı yıllık raporuna ek olarak, aynı yıla ait operasyonel ve mali performans raporunu inceledi.

Rapora göre, koalisyonun kuruluşundan bu yana Suudi Arabistan tarafından sağlanan işletme giderleri 266 milyon doları (1,1 milyar riyali) aştı.

Nihai bildirgede, koalisyonun çalışma metodolojisi ve bazı üye devletlerin talepleri doğrultusunda tasarlanan, önümüzdeki dönemde hayata geçirilecek inisiyatifler hakkında da üye devletlere bilgi verildiği ifade edildi.

rgtnt

Bildirgeye göre, toplantıda ayrıca çeşitşi alanlarda terörle mücadeleye yönelik girişimlerin etkinleştirilmesi için çalışmalar yapıldı.

Stratejik girişimlerin uygulanmasında kullanılmak üzere üye devletlerden, destekleyici ülkelerden ve uluslararası kuruluşlardan, isteğe bağlı mali hibe mevduatı almak üzere belirlenen koalisyon girişimlerini finanse etmek için bir fon başlatılması da kararlaştırıldı.

Bakanlar, bu toplantıda ulaşılan vizyonlar üzerinde varılan fikir birliğine övgüde bulundu.

Koalisyonun terörle mücadele hedeflerine ulaşmak amacıyla, üyelerin yanı sıra dost ülkelerle ve terörle mücadeleyle ilgili uluslararası örgütlerle ortak çabaların önemine vurgu yaparak, gelecekte koalisyona katılmak isteyen ülkeleri memnuniyetle karşılayacaklarını ifade ettiler.

Şarku’l Avsat’a konuşan, İslam Ülkeleri Terörle Mücadele Koalisyonu Tümgeneral Abdullah El Kahtani ise, toplantının boyut ve sonuçlarının büyük olduğuna dikkat çekerek, “Bu, koalisyonun sahip olduğu en önemli unsurun, dünyanın tüm ülkelerinde terörle mücadelede kararlılık olduğunu gösteriyor” dedi.

İkili görüşmeler

Suudi Arabistan Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman, toplantının oturum aralarında İslam ülkelerinden bir dizi savunma bakanıyla ikili görüşmelerde bulundu.

Suudi Bakan, Kuveyt Başbakan Yardımcısı, Savunma Bakanı ve İçişleri Bakan Vekili Şeyh Fahad Yusuf Saud es-Sabah, Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı ve Savunma Bakanı Abdulhamid Dibeybe, Cibuti Parlamento ile İlişkilerden Sorumlu Savunma Bakanı Hasan Burhan, Sudan Savunma Bakanı Korgeneral Yasin İbrahim Abdelhadi ve Moritanya Savunma Bakanı Hanana Oul Sidi ile görüştü.

Görüşmelerde, ülkeler arasındaki ikili ilişkiler gözden geçirildi, savunma ve askeri işbirliğinin yanı sıra ortak çıkarları ilgilendiren birçok konu ele alındı.

ym
Prens Halid bin Selman, Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı ve Savunma Bakanı Abdulhamid Dibeybe ile (SPA)

 



İtalya Savunma Bakanı Şarku’l Avsat’a konuştu: Suudi Arabistan ile ilişkilerimiz stratejik açıdan benzeri görülmemiş bir güç seviyesine ulaştı

İtalya Savunma Bakanı Guido Crosetto, Roma ve Riyad’ın Washington ile Tahran arasında devam eden müzakerelerin başarıya ulaşması için çalıştığını doğruladı. (İtalya Savunma Bakanlığı)
İtalya Savunma Bakanı Guido Crosetto, Roma ve Riyad’ın Washington ile Tahran arasında devam eden müzakerelerin başarıya ulaşması için çalıştığını doğruladı. (İtalya Savunma Bakanlığı)
TT

İtalya Savunma Bakanı Şarku’l Avsat’a konuştu: Suudi Arabistan ile ilişkilerimiz stratejik açıdan benzeri görülmemiş bir güç seviyesine ulaştı

İtalya Savunma Bakanı Guido Crosetto, Roma ve Riyad’ın Washington ile Tahran arasında devam eden müzakerelerin başarıya ulaşması için çalıştığını doğruladı. (İtalya Savunma Bakanlığı)
İtalya Savunma Bakanı Guido Crosetto, Roma ve Riyad’ın Washington ile Tahran arasında devam eden müzakerelerin başarıya ulaşması için çalıştığını doğruladı. (İtalya Savunma Bakanlığı)

İtalya Savunma Bakanı Guido Crosetto, Roma ile Riyad arasındaki ilişkilerin bugün benzeri görülmemiş bir stratejik güç aşamasında olduğunu belirterek, iki ülkenin tedarik zincirlerinin entegrasyonu, beceri transferi ve yerel kapasite geliştirmeye dayalı gerçek ortaklıklar inşa etmek için çalıştığını söyledi.

Crosetto, Şarku’l Avsat’a verdiği demeçte, İtalya ile Suudi Arabistan arasındaki iş birliğinin Ortadoğu’da barış ve istikrarın güçlendirilmesi açısından temel bir unsur haline geldiğini ifade etti. İki ülkenin, bölgesel gerilimin tırmanmasını önlemek amacıyla ABD ile İran arasında yürütülen müzakerelerin başarıya ulaşması için birlikte çalıştığını kaydetti.

Crosetto, Riyad’da düzenlenen Dünya Savunma Fuarı’na (WDS 2026) katılımı kapsamında yaptığı değerlendirmede, Suudi Arabistan’ın ekonomik ortamını ‘son derece cazip’ olarak nitelendirdi. Crosetto, söz konusu etkinliğin, Krallığın teknolojik ve endüstriyel inovasyondaki giderek artan merkezi rolünü yansıttığını ve geleceğe yönelik senaryolar ile yeni teknolojilerin ele alınmasına olanak sağlayan bir platform sunduğunu ifade etti.

Stratejik güç

Crosetto, Suudi Arabistan ile İtalya arasındaki ilişkilerin son derece iyi olduğunu ve ‘benzeri görülmemiş bir stratejik güç aşamasında’ bulunduğunu söyledi. Crosetto, “Liderlerimiz arasındaki siyasi anlayış, savunma alanında askerî ve sanayi boyutlarını kapsayan, somut ve kurumsal iş birliğine dönüşen bir güven çerçevesi oluşturdu. Ülkelerimiz; güvenilir ortaklıklar, verilen sözlere bağlılık, diplomasinin önemi ve uluslararası hukuka saygı gibi temel ilkeleri paylaşıyor. Bu da iş birliğimizi istikrarlı, öngörülebilir ve uzun vadeye yönelik kılıyor” ifadelerini kullandı.

Silahlı kuvvetler arasında diyalog

Crosetto, iki ülkenin silahlı kuvvetleri arasındaki diyaloğun sürdüğünü belirterek, bu kapsamda operasyonel tecrübe, askerî doktrinler, stratejik analizler ve bölgesel senaryo değerlendirmelerinin karşılıklı olarak paylaşıldığını söyledi. Crosetto, söz konusu temasların ‘birlikte çalışabilirliği ve karşılıklı anlayışı artırdığını’ ifade etti.

Crosetto, Kızıldeniz ile Arap Körfezi’nin birbirleriyle yakından bağlantılı iki stratejik bölge olduğunu belirterek, bu bölgelerin güvenliğinin İtalya ve Suudi Arabistan için ortak bir çıkar teşkil ettiğini kaydetti. Bu çerçevede Roma ile Riyad arasındaki iş birliğinin Ortadoğu’da barış ve istikrarın güçlendirilmesi açısından temel öneme sahip olduğunu vurgulayan Crosetto, Lübnan, Gazze Şeridi ve Suriye’de siyasi çözümlerin desteklenmesine özel önem verildiğini, ayrıca ABD ile İran arasında yürütülen müzakerelerin başarıya ulaşmasının bölgesel gerilimin önlenmesi açısından kritik olduğunu dile getirdi.

vfgb
Suudi Arabistan Başbakanı ve Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Ocak 2025'te El-Ula’daki kış çadırında İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’yi ağırladı. (SPA)

Bu siyasi taahhüdün pratik bir boyutunun da bulunduğunu belirten Crosetto, İtalya’nın tıbbi tahliyeler ve insani yardım sevkiyatları yoluyla Filistinli sivillere sağlık hizmeti sunan en aktif Batılı ülkeler arasında yer aldığını söyledi. Crosetto, bunun askerî imkânların istikrarı destekleyici hedefler doğrultusunda kullanılmasına somut bir örnek teşkil ettiğini ifade etti.

Veliaht Prens – Meloni görüşmesi

Crosetto, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’nin Suudi Arabistan Başbakanı ve Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile gerçekleştirdiği görüşmenin, ikili ilişkilere güçlü bir ivme kazandırdığını söyledi. Crosetto, askerî alanda iş birliğinin eğitim, lojistik, askerî doktrin, teknolojik inovasyon, deniz güvenliği ve kritik altyapıların korunması gibi alanlarda güçlendiğini belirterek, siber alan, uzay ve gelişmiş sistemler başta olmak üzere yeni ortaya çıkan alanlara yönelik ilginin de giderek arttığını ifade etti.

Crosetto, sanayi alanında ise iki ülkenin geleneksel müşteri-tedarikçi ilişkisi anlayışını aştığını belirterek, tedarik zincirlerinin entegrasyonu, beceri transferi ve yerel kapasitenin güçlendirilmesine dayalı gerçek ortaklıklar kurmayı hedeflediklerini söyledi.

Suudi Arabistan, İtalya’nın enerji güvenliği için önemli bir ortak

Crosetto, İtalyan şirketleri ile Suudi muadilleri arasındaki savunma kapasitesi, teknoloji transferi, havacılık ve gemi inşa projelerindeki iş birliğinin, Suudi Arabistan’ın sanayi, teknoloji ve insan sermayesini güçlendirmeyi hedefleyen Vizyon 2030 planıyla tamamen uyumlu olduğunu vurguladı.

Crosetto, “İtalyan şirketlerinin katkıları yalnızca platform sağlamakla sınırlı değil; aynı zamanda uzmanlık, eğitim ve mühendislik desteğini de kapsıyor. Bu yaklaşım, savunma sektörünün ötesine geçerek altyapı, teknoloji ve turizm alanlarını da kapsıyor. NEOM gibi büyük projeler, ekonomilerimiz arasındaki entegrasyonu gözler önüne seriyor” ifadelerini kullandı.

İş birliğinin enerji ve enerji dönüşümü sektörlerini de içerdiğini belirten Crosetto, Suudi Arabistan’ın İtalya’nın enerji güvenliği açısından kilit bir ortak olduğunu söyledi. Crosetto, hidrojen ve yenilenebilir enerji alanındaki iş birliğinin büyüdüğünü, ayrıca stratejik ve kritik hammaddelere yönelik Suudi yatırımlarının sanayi ve teknoloji alanındaki iş birliğinde önemli gelişmelere yol açabileceğini kaydetti.

Suudi Arabistan’ın ekonomik ortamı cazip

Crosetto, İtalya ve Suudi Arabistan savunma bakanlıklarının iş birliğiyle Riyad’da düzenlenen Suudi Arabistan-İtalya Yatırım Forumu’nun iki taraf arasındaki iş birliğini güçlendirme açısından çok güçlü bir mesaj verdiğini belirtti. Crosetto, forumun küçük ve orta ölçekli şirketler ile büyük grupları bir araya getirerek somut ve pratik bağlantılar kurulmasını sağladığını söyledi.

Crosetto, Suudi Arabistan’ın ekonomik ortamının yüksek cazibeye sahip olduğunu vurgulayarak, ülkenin büyük kamu yatırımları, avantajlı vergi sistemi, malzeme ve ekipman teşvikleri ile çifte vergilendirmeyi önleyen anlaşmalarla stratejik bir sanayi ortağı olduğunu ifade etti.

sdbfrb
Suudi Arabistan Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman, Ekim 2024'te Roma'da İtalyan sanayi şirketleriyle yaptığı toplantıda (SPA)

Ticaretin yalnızca savunma sektörüyle sınırlı olmadığını belirten Crosetto, makineler, moda, tasarım ve ilaç sanayi gibi alanlarda da İtalyan ürünlerine yüksek talep olduğunu aktardı. Crosetto, ikili anlaşmaların değeri 10 milyar euroyu aştığını ve bunların Leonardo ile Fincantieri gibi büyük şirketleri kapsadığını kaydetti.

Prens Halid bin Selman’ın ziyareti

İtalya Savunma Bakanı Guido Crosetto, Suudi mevkidaşı Prens Halid bin Selman’ın Roma ziyareti ile iki ülke arasındaki diyaloğun güçlendiğini belirtti. Crosetto, görüşmelerin uzaydan denizciliğe, havacılıktan helikopter projelerine kadar çeşitli sektörleri kapsadığını ve esas olarak askerî iş birliği, eğitim ve ortak stratejik analizlerin paylaşılmasına odaklandığını söyledi.

Riyad’da düzenlenen Dünya Savunma Fuarı

Crosetto, Suudi Arabistan’ın üçüncü kez düzenlediği Dünya Savunma Fuarı’nın, Krallığın teknolojik ve endüstriyel inovasyondaki artan merkezi rolünü yansıttığını ve geleceğe yönelik senaryolar, yeni teknolojiler ile iş birliği modellerinin tartışılabileceği bir platform sunduğunu belirtti.

Crosetto, “Yatırım açısından büyük potansiyele sahip bir ülkenin, sürekli büyüyen bir sektörde dünyanın en iyi şirketleriyle doğrudan diyaloğa imkân veren uluslararası bir etkinliğe ev sahipliği yapmasının önemli olduğunu düşünüyorum” dedi.

tryjyuj
İtalya Savunma Bakanı Guido Crosetto (İtalya Savunma Bakanlığı)

Crosetto sözlerini şu ifadelerle noktaladı: “Bu bağlamda, İtalya ile Suudi Arabistan arasındaki iş birliği modelinin, diyalog, karşılıklı güven ve uzun vadeli vizyona dayalı olarak stratejik çıkarların, inovasyonun ve sorumluluğun birlikte nasıl sağlanabileceğine örnek teşkil ettiğine inanıyorum. Bu ilke doğrultusunda, mevcutun ötesine geçen, bölgesel istikrara katkı sağlayan ve hem iki ülkeye hem de uluslararası topluma somut fırsatlar sunan bir ortaklığı güçlendirmek için birlikte çalışmayı sürdüreceğiz.”


Kuveyt, terörist örgütler listesine sekiz Lübnan hastanesini ekledi

Kuveyt, Lübnan'daki sekiz hastaneyi terör listesine aldı. (KUNA)
Kuveyt, Lübnan'daki sekiz hastaneyi terör listesine aldı. (KUNA)
TT

Kuveyt, terörist örgütler listesine sekiz Lübnan hastanesini ekledi

Kuveyt, Lübnan'daki sekiz hastaneyi terör listesine aldı. (KUNA)
Kuveyt, Lübnan'daki sekiz hastaneyi terör listesine aldı. (KUNA)

Kuveyt’te terörle mücadele ve kitle imha silahlarının yayılmasının önlenmesi ile ilgili Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’nin Yedinci Bölümü Kapsamındaki Kararların Uygulanması Komitesi, sekiz Lübnan hastanesini terör listesine ekledi.

Şarku’l Avsat’ın Kuveyt basınından aktardığına göre, Dışişleri Bakanlığı’na bağlı komite, söz konusu hastaneleri terörle bağlantılı kuruluşlar listesine dahil etti.

Komite, kendi inisiyatifiyle veya yabancı yetkili bir makam ya da yerel bir talep doğrultusunda, makul gerekçelerle terör eylemi gerçekleştirdiği, gerçekleştirmeye çalıştığı veya bu eylemleri kolaylaştırdığı şüphesi olan kişileri veya kurumları listeye alabiliyor.

Listeye eklenen hastaneler şunlar: Nebatiye’deki eş-Şeyh Ragıb Harb el-Camii Hastanesi, Bint Cubeyl’deki Salah Gandur Hastanesi, Baalbek’teki el-Emel Hastanesi, Hadath’taki Saint George Hastanesi, Baalbek’teki Daru’l Hikme Hastanesi, Hermel’deki el-Betul Hastanesi, Khalde’deki eş-Şifa Hastanesi ve Beyrut Havalimanı yolu üzerindeki er-Resulü’l Azam Hastanesi.

Komite, listeye ekleme kararının uygulanmasını, kendi yürütme yönetmeliğinin 21, 22 ve 23. maddelerine uygun olarak istedi.

Madde 21’e göre, herkesin söz konusu kişilere ait tüm mal ve ekonomik kaynakları, doğrudan veya dolaylı olarak, tamamen veya kısmen, gecikmeksizin ve önceden bildirim yapmaksızın dondurması gerekiyor.

Madde 23 ise Kuveyt sınırları içinde veya yurt dışında herhangi bir Kuveyt vatandaşının, listeye alınan kişi veya kuruluşlara para, ekonomik kaynak veya finansal hizmet sağlamasını yasaklıyor. Bu yasak, doğrudan veya dolaylı, kısmen veya tamamen sağlanan hizmetleri ve listeye alınan kişi tarafından kontrol edilen ya da yönlendirilen varlıkları kapsıyor. Ancak dondurulan hesaplara faiz eklenmesi bu yasak kapsamına girmiyor.


Suudi Arabistan, HDK'nin Kordofan'daki saldırılarını şiddetle kınadı

 Doğu Darfur'daki HDK Unsurları (videodan ekran görüntüsü)
Doğu Darfur'daki HDK Unsurları (videodan ekran görüntüsü)
TT

Suudi Arabistan, HDK'nin Kordofan'daki saldırılarını şiddetle kınadı

 Doğu Darfur'daki HDK Unsurları (videodan ekran görüntüsü)
Doğu Darfur'daki HDK Unsurları (videodan ekran görüntüsü)

Suudi Arabistan, Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) el-Kuvek Askeri Hastanesi'ne, Dünya Gıda Programı'na (WFP) ait bir yardım konvoyuna ve yerinden edilmiş sivilleri taşıyan bir otobüse yönelik gerçekleştirdiği suç teşkil eden saldırıları şiddetle kınadı. Bu saldırılar, aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu onlarca silahsız sivilin ölümüne ve Sudan'ın Kuzey ve Güney Kordofan eyaletlerindeki yardım tesislerine ve konvoylarına zarar verilmesine yol açtı.

Suudi Arabistan, Dışişleri Bakanlığı tarafından dün yayınlanan açıklamada, bu eylemlerin tamamen haksız ve tüm insani normların ve ilgili uluslararası anlaşmaların açık bir ihlali olduğunu teyit etti. Krallık, HDK'nin bu ihlallere derhal son vermesini ve uluslararası insani hukuk ve 11 Mayıs 2023'te imzalanan Cidde Deklarasyonu (Sudan'daki Sivillerin Korunmasına İlişkin Taahhüt) uyarınca, ihtiyaç sahiplerine yardım ulaştırılmasını sağlama konusundaki ahlaki ve insani yükümlülüğüne uymasını talep etti.

Suudi Arabistan, Sudan'ın birliğini, güvenliğini ve istikrarını, meşru kurumlarının korunmasını ve yabancı müdahaleyi reddettiğini yineledi. Ayrıca, siyasi bir çözümü desteklediklerini iddia etmelerine rağmen, bazı tarafların yasadışı silah, paralı asker ve yabancı savaşçıların sürekli akışını kınadı. Bu davranış, çatışmayı uzatmanın ve Sudan halkının acılarını artırmanın önemli bir faktörüdür.

Sudan Doktorlar Ağı'na göre, HDK'nin Dubeyker bölgesinden Kuzey Kordofan Eyaleti'ndeki el-Rahad şehrine yerinden edilmiş insanları taşıyan bir araca saldırması sonucu, aralarında sekiz çocuk ve birkaç kadının da bulunduğu 24 kişi öldü.