Norovirüs hakkında ne biliyoruz nasıl korunabiliriz?

Amerika Birleşik Devletleri'nin kuzeydoğusunda enfeksiyonlar artıyor

Hastalığa yılın herhangi bir zamanında yakalanabilirsiniz ancak soğuk aylarda yakalanma ihtimaliniz daha fazla (Reuters)
Hastalığa yılın herhangi bir zamanında yakalanabilirsiniz ancak soğuk aylarda yakalanma ihtimaliniz daha fazla (Reuters)
TT

Norovirüs hakkında ne biliyoruz nasıl korunabiliriz?

Hastalığa yılın herhangi bir zamanında yakalanabilirsiniz ancak soğuk aylarda yakalanma ihtimaliniz daha fazla (Reuters)
Hastalığa yılın herhangi bir zamanında yakalanabilirsiniz ancak soğuk aylarda yakalanma ihtimaliniz daha fazla (Reuters)

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinden (CDC) alınan son verilere göre, kusma ve ishale neden olan oldukça bulaşıcı bir hastalık olan norovirüs vakaları son zamanlarda Amerika Birleşik Devletleri'nin kuzeydoğusunda artış gösterdi.

Gözetim verileri, norovirüs enfeksiyonlarının kış aylarında tipik olarak yaptığı gibi, ülke çapında pozitif test sonuçlarında bir artış olduğunu gösteriyor ancak kuzeydoğu eyaletleri özellikle ağır etkilendi.

Şarku’l Avsat’ın Health web sitesinden aktardığı habere göre Norovirüs hakkında bilmeniz gerekenler ve kendinizi hastalığa yakalanmaktan korumanın en iyi yolları işte bunlar:

Buffalo Üniversitesi'nde bulaşıcı hastalıklar bölümü profesörü ve şefi olan Thomas Russo'ya göre, norovirüs vakalarındaki mevcut artış endişe verici olsa da yılın bu dönemi için tipiktir. Hastalığa yılın herhangi bir zamanında yakalanabilirsiniz ancak soğuk aylarda yakalanma ihtimaliniz daha fazla. Health'e konuşan Russo, "Hastalık genellikle Kasım'dan Nisan'a kadar yayılıyor ancak genellikle Ocak ayında zirveye ulaşıyor" dedi.

Norovirüs oldukça bulaşıcı olarak kabul edilir çünkü bir kişiye hastalığı bulaştırmak için sadece 100'den az miktarda partikül gerekir. Norovirüs ile enfekte olan bir kişi dışkı ve kusmukla milyarlarca virüs partikülü saçabilir.

Virüs enfeksiyonu genellikle kış aylarında insanların yakın yerlerde bulunmasıyla birleşerek vakalarda artışa neden olmaktadır. Johns Hopkins Sağlık Güvenliği Merkezi'nde kıdemli bir akademisyen olan bulaşıcı hastalık uzmanı Dr. Amesh A. Adalja, Health'e konuştu: "Her türlü sosyal etkileşim sizi bu hastalığa sahip insanlarla temas ettirecektir."

Çoğu zaman virüs, hasta bir arkadaşa veya aile üyesine bakmak gibi enfekte bir kişiyle doğrudan temas yoluyla yayılır. Ayrıca, kontamine yiyecekleri yemek veya kontamine sıvıları içmek (bu genellikle restoranlarda olur), enfeksiyon partikülleri içeren yüzeylere dokunmak ve ardından yüzünüze veya ağzınıza dokunmak veya hasta bir kişiyle bardak veya mutfak eşyalarını paylaşmak yoluyla da bulaşır.

Kendinizi ve başkalarını nasıl koruyabilirsiniz?

Russo, norovirüsün "şu anda neredeyse her yere" yayıldığını söylese de uzun süre bu şekilde kalmayacağını umuyor.

Ne olacağını tahmin etmek imkansız olsa da uzmanlar, bahara girerken ABD genelinde artan sıcaklıkların virüsün yayılmasını yavaşlatmaya yardımcı olabileceğini öne sürdü.

Bu arada, kendinizi enfeksiyondan korumanın en iyi yolu iyi hijyen  ve belki de hijyene normalden daha fazla dikkat etmek.

Adalja, "Ellerinizi iyice yıkayın" önerisinde bulunuyor çünkü ona göre el dezenfektanı norovirüse karşı pek işe yaramıyor.

Adalja ayrıca virüs tipik olarak yemek servisi çalışanları tarafından bulaştığından bölgenizde vakalar özellikle yüksekse restoranlarda yemek yemekten kaçınmak isteyebileceğinizi söyledi.

Bulaşıcı hastalıklar konusunda uzmanlaşmış bir doktor ve Vanderbilt Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde profesör olan William Schaffner, evinizdeki birine "norovirüs" bulaşmışsa, kirlenmiş yüzeyleri çamaşır suyu solüsyonu kullanarak iyice temizlemenin önemli olduğunu açıkladı. Kapı kolları ve uzaktan kumandalar gibi sık dokunulan diğer yüzeylerin de temiz tutulması tavsiyesinde bulundu.

Resmi bir tavsiye olmasa da Russo, hasta bir kişiye bakarken maske ve eldiven takmanın yardımcı olabileceğini, çünkü virüsün kusma sırasında damlacıklar ve partiküller yoluyla yayılabileceğini sözlerine ekledi.

Russo, norovirüs için özel bir tedavi olmadığını, ancak hastalanırsanız bol su içmenin önemli olduğunu açıkladı.

Kusma ve ishal yoluyla çok fazla sıvı kaybederseniz, susuz kalabilirsiniz ve rehidrate olmak için intravenöz (IV) sıvılara ihtiyaç duyabilirsiniz.

Kendinizi daha iyi hissetmeye başladıktan sonra iki haftaya kadar virüsü yaymaya devam edebileceğiniz için el yıkama hastalar için de önemli bir tavsiyedir. Norovirüs ile enfekte olmuş kişiler, semptomlar durduktan sonra en az 48 saat boyunca başkalarıyla yakın etkileşimde bulunmamalıdır (yemek hazırlamak, sağlık hizmeti vermek de dahil)

Schaffner, çoğu insanın virüsten nispeten hızlı bir şekilde kurtulmasına rağmen, enfeksiyonun hala çok küçük çocuklarda veya yaşlılarda ciddi hastalıklara veya ölüme neden olabileceğini söyledi.

Ayrıca emetofobi olarak bilinen yoğun kusma korkusu olan kişiler de var ve bu kişiler kusmaları ya da kusan birinin yanında bulunmaları halinde büyük sıkıntı yaşayabilirler.



Bilim insanlarından kasırgalara karşı "hava jiu-jitsusu" yöntemi

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters
TT

Bilim insanlarından kasırgalara karşı "hava jiu-jitsusu" yöntemi

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters

Bilim insanlarının "hava jiu-jitsusu" adını verdiği bir teknikle, kasırgalar gibi aşırı hava olayları bir gün yoğun nüfuslu bölgelerden uzaklaştırılarak verdikleri hasar sınırlandırılabilir.

İklim değişikliği, kuraklık, sel, sıcaklık dalgaları ve ani soğuklar gibi aşırı hava olaylarını daha sık ve şiddetli hale getirerek can ve mal kayıplarının artmasına yol açıyor. Aşırı hava koşullarının geçen yıl sadece ABD'de 417 milyar dolarlık hasara neden olduğu tahmin ediliyor.

Ancak hava durumunu kontrol etmeye yönelik çabalar, yerel yağışları teşvik etmek için yapılan bulut tohumlama gibi küçük ölçekli operasyonlarla sınırlı kalıyor.

Arizona Eyalet Üniversitesi'nden araştırmacılar, bazı afetlerin en yıkıcı etkilerini önleyebileceğini öne sürdükleri, atmosfer üzerinde müdahaleler öneriyor.

Araştırmacılar bu teoriyi test etmek için yapay zeka ve atmosfer döngüsü modellerini kullanarak kavram kanıtı simülasyonları gerçekleştirdi.

Simülasyonlardan biri, 2012'deki Sandy Kasırgası'ndan birkaç gün önce dikkatle zamanlanmış küçük çaplı bulut tohumlama operasyonlarının, kasırganın rotasını yaklaşık 485 km kaydırarak New York'u ıskalamasını sağlayabileceğini gösterdi.

Başka bir simülasyon ise benzer bir hava operasyonunun 2021'de Teksas'taki soğuk hava dalgasında görülen en düşük sıcaklığı yaklaşık -7 dereceye yükseltebileceğini gösterdi. Eyalet, bu ani soğuk hava dalgasında -19 dereceye kadar düşen sıcaklıklara maruz kalmıştı.

Çalışma, "hava jiu-jitsusunun" mümkün olabileceğini öne sürse de araştırmacılar, bunun gerçek hayatta uygulanabilmesi için hava durumunu izleme teknolojisinde daha fazla ilerleme gerektiğini belirtiyor.

Ayrıca çeşitli aşırı hava olaylarının nerede ve nasıl kontrol edilebileceğine dair daha iyi bir teorik anlayışa da ihtiyaç var.

Yaygın kanı, atmosferik dolaşımda değişiklikler yaratmak için muazzam miktarda enerjiye ihtiyaç duyulduğu yönünde. Ancak yeni teoriye göre, çok daha az enerji gerektiren ve doğru zamanda uygulanan küçük müdahaleler, kasırgalar gibi tehlike oluşturan hava sistemlerinin izlediği rotaları değiştirebilir.

Araştırmacılar, hakemli dergi PLOS Water'da yayımlanan makalede şöyle yazıyor:

Kasırga modifikasyonu sorusunu yeni bir çerçeveye oturtarak kasırganın gücünü değiştirmekten ziyade, onun rotasını belirleyen rüzgarları değiştirmenin daha etkili olup olamayacağını sorduk.

Ancak bu yaklaşımın sosyal ve siyasi sonuçlarının kapsamlı bir şekilde araştırılması ve ele alınması gerekiyor.

Makalede, "Hedefe yönelik atmosferik müdahaleler, ulusal sınırların ötesinde kazananlar ve kaybedenler yaratabilir. Bu da sınır ötesi sorumluluk, rıza ve adil risk dağılımı gibi kritik soruları gündeme getirir" ifadelerine yer veriliyor.

DSVDFV
Hava jiu-jitsunun kavramsal illüstrasyonu (Qin Huang/Moyan Liu/Upmanu Lall)

Ancak araştırmacılar, önerilen yaklaşım başarılı olursa geleneksel afet yönetimini tamamlayıcı bir rol oynayabileceğini belirtiyor.

Bilim insanları, "Aşırı hava olaylarının toplum üzerindeki artan etkisi; barajlar, setler ve sigorta gibi geleneksel yaklaşımların tek başına bu tehlikelerin geniş çaplı sonuçlarına karşı koymaya yetmeyebileceğini vurguluyor" diyor. 

Hava jiu-jitsusu yeni bir paradigma öneriyor: Atmosferin kendi dinamiklerinden yararlanmak için dikkatle zamanlanmış ve yerleştirilmiş küçük müdahaleler kullanarak aşırı olayları zarar vermeden önce yönlendirme veya etkisini azaltma potansiyeli sunuyor.

Independent Türkçe


Kült fantastik filmin devamı 28 yıl sonra geliyor

Sandra Bullock ve Nicole Kidman'ın başrolü paylaştığı, Susanne Bier yönetmenliğindeki Aşkın Büyüsü 2, teyzeleri tarafından büyütülen Owens kardeşlerin fantastik hikayesini anlatıyor (Warner Bros. Pictures)
Sandra Bullock ve Nicole Kidman'ın başrolü paylaştığı, Susanne Bier yönetmenliğindeki Aşkın Büyüsü 2, teyzeleri tarafından büyütülen Owens kardeşlerin fantastik hikayesini anlatıyor (Warner Bros. Pictures)
TT

Kült fantastik filmin devamı 28 yıl sonra geliyor

Sandra Bullock ve Nicole Kidman'ın başrolü paylaştığı, Susanne Bier yönetmenliğindeki Aşkın Büyüsü 2, teyzeleri tarafından büyütülen Owens kardeşlerin fantastik hikayesini anlatıyor (Warner Bros. Pictures)
Sandra Bullock ve Nicole Kidman'ın başrolü paylaştığı, Susanne Bier yönetmenliğindeki Aşkın Büyüsü 2, teyzeleri tarafından büyütülen Owens kardeşlerin fantastik hikayesini anlatıyor (Warner Bros. Pictures)

Sinema tarihinin unutulmaz cadıları yeniden sahnede. 

Warner Bros., 1998 yapımı kült film Aşkın Büyüsü'nün (Practical Magic) merakla beklenen devam halkasından ilk kapsamlı fragmanı seyirciyle buluşturdu. 

Başrolleri paylaşan Sandra Bullock ve Nicole Kidman, nesiller boyu süren ve ailelerindeki kadınların aşık olmasını engelleyen laneti kırmak için Dryden'a geri dönen Sally ve Gillian Owens kardeşler rolünde yeniden izleyici karşısına çıkıyor.

Fragman, Owens kardeşlerin cadı teyzesi Franny Owens'ın sözleriyle açılıyor:

Hiçbir büyü, kız kardeşlik bağından daha güçlü değildir. Kaderle sınanmış, zamanla sınanmış ve asla kopmamış bir bağ.

Fragmanın devamında Owens kardeşler aile lanetini bozmanın yollarını ararken, teyzeleri Jet'in yönlendirmesiyle karizmatik bir akademisyenle tanışıyor.

Akademisyenin üzerindeki büyüyü bozmak için Gillian, telaşlı ablası Sally'yi yardım etmeye zorluyor. İkilinin ayini sırasındaki komik atışmalarının ardından büyü bozuluyor ve adamın göğsünden fırlayan kara dumanlarla birlikte lanet ortadan kalkıyor. 

Bu gizemli akademisyen, ilerleyen sahnelerde Sally'nin gerçek gücünü kullanmasını sağlıyor. Bu durum, Sally'nin kayıp kızı Kylie'yi bulma yolculuğunda hayati bir rol oynayacak gibi görünüyor.

Sally'nin fragmandaki, "Gücümün neler yapabileceğini gördüm. Kızlarımın da aynı güce sahip olabileceği fikri beni dehşete düşürüyor" sözleri ise yaşayacakları dramanın habercisi. 

Nitekim genç cadı Kylie, Owens ailesine aşık olan her erkeğin ölümüne yol açan bu laneti tek başına kırmaya karar vererek tehlikeli bir yola sapıyor. 

Teyzeleri Franny, "Bu onu karanlık bir yola sürükleyecek. Eğer onu bulmak istiyorsanız, birlikte çalışmalısınız" diyerek kız kardeşleri uyarıyor. 

Kylie'nin boyunu aşan bir işe kalkıştığı, alevler içindeki bir pentagrama bağlanıp pelerinli bir figür tarafından sihirli gücünün elinden alındığı sahnelerle netleşiyor. 

Bu tehlikeli macerada Kylie'ye, Game of Thrones'la yıldızı parlayan Maisie Williams'ın canlandırdığı kardeşi Antonia eşlik ediyor.

Aşkın Büyüsü 2'nin (Practical Magic 2) senaryosu, ilk filmin de senaristi olan isim Akiva Goldsman'la Succession'ın yazarı Georgia Pitchett'ın imzasını taşıyor. 

Hem Sandra Bullock'un hem de Nicole Kidman'ın yapımcı koltuğunda da yer aldığı bu proje, aynı zamanda Bullock'un 2022'den bu yana rol aldığı ilk sinema filmi.

Aşkın Büyüsü 2, 11 Eylül'de sinema salonlarında izleyiciyle buluşacak.

Independent Türkçe, Entertainment Weekly, People, Deadline


Stranger Things sırrı sadece üç kişide: Millie Bobby Brown ilk kez açıkladı

Millie Bobby Brown, Netflix'in fenomen dizisinde Hawkins Ulusal Laboratuvarı'nda gizli deneylere maruz bırakılan, psiko-kinetik ve telepatik süper güçlere sahip olan Eleven'ı canlandırmıştı (Netflix)
Millie Bobby Brown, Netflix'in fenomen dizisinde Hawkins Ulusal Laboratuvarı'nda gizli deneylere maruz bırakılan, psiko-kinetik ve telepatik süper güçlere sahip olan Eleven'ı canlandırmıştı (Netflix)
TT

Stranger Things sırrı sadece üç kişide: Millie Bobby Brown ilk kez açıkladı

Millie Bobby Brown, Netflix'in fenomen dizisinde Hawkins Ulusal Laboratuvarı'nda gizli deneylere maruz bırakılan, psiko-kinetik ve telepatik süper güçlere sahip olan Eleven'ı canlandırmıştı (Netflix)
Millie Bobby Brown, Netflix'in fenomen dizisinde Hawkins Ulusal Laboratuvarı'nda gizli deneylere maruz bırakılan, psiko-kinetik ve telepatik süper güçlere sahip olan Eleven'ı canlandırmıştı (Netflix)

Türkiye'de 1 Ocak'ta yayımlanan büyük finaliyle ekranlara veda eden Stranger Things, Millie Bobby Brown'un canlandırdığı Eleven'ın sonuna ilişkin pek çok soruyu da yanıtsız bıraktı.

Herkes Eleven'a gerçekte ne olduğunu merak ederken, genç aktrisin aslında karakterin sonunu bildiği ortaya çıktı. 

Katıldığı Happy Sad Confused adlı podcastin New York'taki canlı kaydında konuşan 22 yaşındaki Brown, dizinin yaratıcıları Duffer kardeşlerle aralarında özel bir gizlilik anlaşması olduğunu ve Eleven'ın kaderini dünyada sadece üçünün bildiğini itiraf etti:

Bana, 'Sakın kimseye söyleme çünkü bu aramızda gizli bir yemin' dediler. Başka hiç kimse bilmiyor, sadece üçümüz. Bundan sonrasına nasıl karar verecekleri tamamen onlara bağlı.

Programın sunucusu Josh Horowitz'in seyircilere Eleven'ın akıbetini sorması ve çoğunluğun "Hayatta" yanıtını vermesi üzerine gülümseyen ünlü yıldız, "Umut dolu bir seyircimiz var, bunu seviyorum!" dedi. 

Karakterin yaşayıp yaşamadığı sorusuna ise esprili bir yanıt verdi: 

Artık herkes bana sadece 'İnanıyor musun?' diye soruyor. Elbette inanıyorum. Açıkçası buna inanmak zorundayım. Yoksa ocak ayını atlatamazdım.

"Hâlâ arkadaşız değil mi?"

Dizinin final yapmasının ardından yaşadığı duygusal boşluğu da samimiyetle paylaşan Brown, 10 yaşından beri hayatının merkezinde olan bu projeye veda ettikten sonra duygusal açıdan zor bir dönem geçirdiğini söyledi:

Benim için çok zordu. Normalde son derece neşeli ve tasasız biriyimdir, diziden ayrıldıktan sonra böyle bir şey yaşamayı hiç beklemiyordum. Kimsenin bunu tam olarak anlayabileceğini sanmıyorum. O karakter artık benim bir parçama dönüşmüştü ve bu insanlar hayatımda kendi ailemden bile daha fazla yer kapladı. 10 yılın ardından buna veda etmek çok ama çok duygusaldı. Eleven'ı her şeyden çok özleyeceğim.

Bu duygusal süreci atlatabilmek için tüm ocak ayını rol arkadaşlarıyla aralarındaki bağı tazelemeye adadığını söyleyen oyuncu, kimseyle arasında kırgınlık kalmaması için özellikle çabaladığını anlattı:

Muhtemelen deli olduğumu düşündüler. Onlara sürekli, 'Hâlâ arkadaşız, değil mi? Yani, benimle konuşmayı bırakmayacaksınız değil mi?' ya da 'Eğer geçmişte sizi kırdıysam özür dilerim' gibi şeyler yazıyordum. Her şeyi yoluna koymaya çalışıyordum. Onlara 'Dile kolay, 10 yıl geçti ve ben gerçekten arkadaş kalmak istiyorum, siz benim kardeşimsiniz' dedim. Sonra bir gün sahilde otururken kendimi tutamadım ve hüngür hüngür ağladım, gerçekten çok zor bir dönemdi.

Ufukta neler var?

Stranger Things defterini kapatan Millie Bobby Brown, Netflix'le işbirliğini yeni projelerle sürdürmeye hazırlanıyor. Genç yıldız, Enola Holmes serisinin 1 Temmuz'da yayına girecek üçüncü filminde yeniden başrolde yer alacak. 

Ayrıca kendi yazdığı ilk romandan uyarlanacak olan Nineteen Steps ve Just Picture It gibi geliştirme aşamasındaki film projeleri bulunuyor. 

Öte yandan Deadline'ın paylaştığı son bilgilere göre Brown, Olimpik jimnastikçi Kerry Strug'ı canlandıracağı Netflix yapımı spor draması Perfect'in kadrosundan yakın zamanda ayrılmıştı.

Independent Türkçe, Deadline, The Wrap, Variety