ABD, Hamas lideri Sinvar'ı yakalaması için İsrail'e nasıl yardım ediyor?

61 yaşındaki Sinvar, Haniye'ye kıyasla İran'a daha yakın bir pozisyonda (Reuters)
61 yaşındaki Sinvar, Haniye'ye kıyasla İran'a daha yakın bir pozisyonda (Reuters)
TT

ABD, Hamas lideri Sinvar'ı yakalaması için İsrail'e nasıl yardım ediyor?

61 yaşındaki Sinvar, Haniye'ye kıyasla İran'a daha yakın bir pozisyonda (Reuters)
61 yaşındaki Sinvar, Haniye'ye kıyasla İran'a daha yakın bir pozisyonda (Reuters)

Amerikan gazetesi New York Times (NYT), ABD yönetiminin sağladığı büyük desteğe rağmen İsrail'in Hamas lideri Yahya Sinvar'ın yerini tespit edemediğini yazıyor. 

Haberde, Hamas'ın 7 Ekim'de düzenlediği Aksa Tufanı operasyonuyla başlayan savaşta yaklaşık 10 aydır Sinvar'ın yakalanması için ABD ve İsrail'in yoğun çalışmalar yürüttüğü belirtiliyor.

Kimliğinin paylaşılmasını istemeyen Amerikalı ve İsrailli yetkililer, Sinvar'ın yakalanması için her iki ülkenin de "ciddi kaynak ayırdığını" söylüyor.

Sinvar'ın yerinin tespit edilmesi için İsrail iç istihbarat servisi Şin Bet'in karargahında özel bir birim kurulduğu, ABD istihbaratının da Sinvar'ın iletişim kanallarını takip ettiği belirtiliyor. CIA'in de İsrail Savunma Kuvvetleri'yle (IDF) yakından çalıştığı bildiriliyor. 

Ayrıca Amerikan ordusunun İsrail'e "yeraltı radarı" tedarik ettiği de aktarılıyor. 

Diğer yandan bir kaynak, ABD ve İsrail arasındaki istihbarat paylaşımını "çok orantısız" diye niteliyor. Yetkili, İsrail'in bu süreçte daha kârlı olduğunu ve Washington'la aynı ölçüde bilgi paylaşmadığını savunuyor.

Bu kaynağa göre Amerikalılar, destekleri karşılığında İsrail'den ABD yurttaşı rehinelere ulaşmalarını sağlayacak istihbaratı almayı umarken, Tel Aviv bu konuda çok yardımcı davranmadı.

Amerikalı yetkililer, Sinvar'ın yakalanmasının İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu adına büyük bir zafer olacağını ve Gazze savaşının kısa sürede bitmesini sağlayacağını öne sürüyor.

Ancak analizde, Sinvar'ın öldürülmesinin ateşkes müzakerelerini çıkmaza sokabileceğine dikkat çekiliyor.

Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Haniye'nin Tahran'da 31 Temmuz'da düzenlenen suikastla öldürülmesinin ardından yerine Sinvar geçmişti. Ateşkes görüşmelerini yürüten Haniye yerine müzakereleri de Sinvar devraldı. 

NYT'nin görüştüğü İsrailli, ABD'li, Mısırlı ve Katarlı yetkililer, Sinvar'la iletişim kurmanın güçleştiğini söylüyor. Kaynaklara göre normalde mesajlara birkaç gün içinde yanıt veren Sinvar, son dönemde bu süreyi daha uzun tutuyor.

Tel Aviv yönetimi, Aksa Tufanı operasyonunun mimarı olarak gördüğü Sinvar'ı yakalamayı hedeflediklerini defalarca bildirmişti. İsrail istihbaratı, Sinvar'ın Gazze Şeridi'ndeki yeraltı tünellerinde saklandığını savunuyor ancak Hamas liderinin nerede olduğuna dair net bir bilgi yok.

Diğer yandan Hizbullah, üst düzey komutanlarından Fuad Şükür suikastına misillemeyi dün gerçekleştirdi.

Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah, açıklamasında misillemeyi ertelemelerinin sebeplerinden birinin, Gazze'de ateşkes müzakerelerine şans tanımak olduğunu söylemişti. 

İsrail gazetesi Haaretz'in analizinde, Hizbullah'ın bu zamanlama stratejisiyle Sinvar'a ateşkes müzakerelerinde zaman kazandırmayı hedeflediği savunuluyor. 

Analizde, bir "misilleme denklemi" oluşturulduğu belirtilerek, İsrail ve Hizbullah'ın topyekun savaşa yol açmayacak şekilde karşılıklı saldırılar düzenlediği belirtiliyor.

Ayrıca Hamas ve Hizbullah arasında "iş bölümü" yapıldığı ifade edilerek, bu stratejinin Sinvar'ın müzakerelerin ilerleme hızını belirleme ve Hamas'ın ön koşullarında ısrarcı davranma pozisyonunu güçlendirdiği yorumu paylaşılıyor.

Independent Türkçe, New York Times, Times of Israel, Haaretz



Rusya, Ukrayna'yı Moskova'nın üst düzey bir subayına suikast girişiminde bulunmakla suçladı

Putin, Dışişleri Bakanı Lavrov ile birlikte (EPA)
Putin, Dışişleri Bakanı Lavrov ile birlikte (EPA)
TT

Rusya, Ukrayna'yı Moskova'nın üst düzey bir subayına suikast girişiminde bulunmakla suçladı

Putin, Dışişleri Bakanı Lavrov ile birlikte (EPA)
Putin, Dışişleri Bakanı Lavrov ile birlikte (EPA)

Moskova'daki bir apartmanda dün yüksek rütbeli bir Rus subayı vurularak hastaneye kaldırıldı. Yetkililer, iki ülke arasındaki devam eden barış görüşmelerini baltalamak amacıyla Ukrayna'nın suikast girişimini organize ettiğini iddia etti.

Rus soruşturmacılar, Rus askeri istihbaratının başkan yardımcısı Vladimir Aleksiyev'in kimliği belirsiz bir saldırgan tarafından vurulduğunu ve şüphelinin olay yerinden kaçtığını söyledi.

Aleksiyev, siber saldırılardaki iddia edilen rolü ve İngiltere'deki bir Rus ilticacısına yönelik sinir gazı saldırısını organize ettiği suçlamaları nedeniyle Batı yaptırımlarına tabi idi. Ayrıca, Ukrayna ve Amerika Birleşik Devletleri ile yapılan üçlü görüşmelerde Rus müzakere ekibinin bir üyesinin yardımcısıdır; bu görüşmelerin ikinci turu perşembe günü Abu Dabi'de sona erdi.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Ukrayna'yı "terör eyleminin" arkasında olmakla suçlayarak, Kiev'i dört yıldır süren savaşı sona erdirmeyi amaçlayan "müzakerelerin seyrini bozmaya" çalışmakla itham etti.


Trump, İran'la iş yapan tüm ülkelere gümrük vergisi uygulanmasını öngören emri imzaladı

ABD Başkanı Donald Trump (AFP)
ABD Başkanı Donald Trump (AFP)
TT

Trump, İran'la iş yapan tüm ülkelere gümrük vergisi uygulanmasını öngören emri imzaladı

ABD Başkanı Donald Trump (AFP)
ABD Başkanı Donald Trump (AFP)

Beyaz Saray, ABD Başkanı Donald Trump'ın dün, İran'la iş yapan ülkelere yüzde 25 oranında gümrük vergisi uygulanmasını öngören bir başkanlık kararnamesi imzaladığını açıkladı.

Bu durum, iki ülke bu hafta görüşmeler yapmış olmasına rağmen, İran ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki gerginliğin arttığı bir dönemde ortaya çıkıyor.


Trump, İran ile yapılan görüşmeleri övdü ve görüşmelerin önümüzdeki haftanın başlarında yeniden başlayacağını doğruladı

İran Yüksek Lideri Ali Hamaney ve ABD Başkanı Donald Trump (AFP)
İran Yüksek Lideri Ali Hamaney ve ABD Başkanı Donald Trump (AFP)
TT

Trump, İran ile yapılan görüşmeleri övdü ve görüşmelerin önümüzdeki haftanın başlarında yeniden başlayacağını doğruladı

İran Yüksek Lideri Ali Hamaney ve ABD Başkanı Donald Trump (AFP)
İran Yüksek Lideri Ali Hamaney ve ABD Başkanı Donald Trump (AFP)

ABD Başkanı Donald Trump, ABD ve İran arasında Umman'da yapılan dolaylı görüşmelerin ardından Washington'un İran konusunda "çok iyi görüşmeler" gerçekleştirdiğini söyledi ve iki tarafın "önümüzdeki haftanın başlarında" tekrar bir araya geleceğini doğruladı.

Trump, hafta sonu için Florida'daki Mar-a-Lago'ya giderken Air Force One uçağında gazetecilere şunları söyledi: "İran hakkında çok iyi görüşmeler yaptık ve İran'ın bir anlaşma yapmak istediği anlaşılıyor."

"Önümüzdeki haftanın başlarında tekrar görüşeceğiz" dedi.

Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, görüşmelerin başlamasından önce ABD elçisi Steve Wittkoff ve Jared Kushner'ı kabul etti (AP)Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, görüşmelerin başlamasından önce ABD elçisi Steve Wittkoff ve Jared Kushner'ı kabul etti (AP)

Görüşmelere katılan İran heyetine başkanlık eden İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran devlet televizyonuna yaptığı açıklamada "çok olumlu bir atmosfer" olduğunu belirterek, "Müzakerelerde bulunduk ve karşı tarafa görüşlerimizi ilettik" dedi ve iki tarafın "müzakerelere devam etme konusunda anlaştığını" ifade etti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (EPA)İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (EPA)

Arakçi, görüşmelerin yalnızca nükleer meseleye odaklandığını ve Amerikalılarla başka hiçbir konuyu görüşmediklerini vurguladı. ABD ise İran'ın balistik füze programının ve bölgedeki silahlı gruplara verdiği desteğin de ele alınması gerektiğinde ısrar ediyor.

İran Dışişleri Bakanı, görüşmelerin devam etmesi için Washington'dan ülkesine yönelik "tehditlerini" durdurmasını istedi ve müzakerecilerde izlenecek yolu her iki başkentle de istişarede bulunduktan sonra belirleyeceklerini açıkladı.

Müzakerelerin sona ermesinden kısa bir süre sonra Washington, İran'ın petrol sektörüne yönelik yeni yaptırımlar açıkladı; bu yaptırımlar 15 kuruluşu, iki şahsı ve 14 gemiyi hedef alıyordu.

Bunlar, ABD'nin haziran ayında İsrail'in İran'a karşı başlattığı 12 günlük savaş sırasında İran'ın nükleer programının kilit noktalarına yönelik saldırılarından beri yapılan ilk görüşmelerdi.

 Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, müzakerelerin başlamasından önce İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi ile yaptığı görüşmede (AP)Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, müzakerelerin başlamasından önce İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi ile yaptığı görüşmede (AP)

İran devlet televizyonu görüşmelerin dolaylı olarak yapıldığını bildirirken, Umman Dışişleri Bakanlığı Dışişleri Bakanı Bedr bin Hamad el-Busaidi'nin her heyetle ayrı ayrı görüştüğünü gösteren fotoğraflar yayınladı.

Ancak ABD haber sitesi Axios, iki kaynağa dayanarak, Umman'da Arakçi, Witkoff ve Kushner arasında doğrudan görüşmelerin gerçekleştiğini bildirdi.

Umman Dışişleri Bakanı “X” platformunda yaptığı açıklamada, “Bugün Maskat'ta İran ve Amerika Birleşik Devletleri arasında çok ciddi görüşmeler yapıldı” ifadelerini kullandı. Bakanlık görüşmelerin “İran ve Amerika'nın pozisyonlarını netleştirmek ve olası ilerleme alanlarını belirlemek açısından faydalı olduğunu” vurguladı.

Arakçi daha önce de ülkesinin “herhangi bir aşırı talep veya Amerikan provokasyonuna karşı egemenliğini ve ulusal güvenliğini savunmaya hazır olduğunu” teyit etmişti.

X platformunda şunları yazdı: “İran, açık gözlerle ve geçen yılın acı hatırasıyla diplomasiye giriyor… İyi niyetle görüşmeler yürütüyoruz ve haklarımızı kararlılıkla savunuyoruz.”

Sıfır nükleer kapasite

Washington'da, Beyaz Saray sözcüsü Caroline Leavitt perşembe günü yaptığı açıklamada, ABD heyetinin İran ile "sıfır nükleer yetenek" konusunu görüşeceğini söyledi. Leavitt, Trump'ın "diplomasi dışında birçok seçeneği bulunduğunu" belirterek, "tarihin en güçlü ordusunun başkomutanı" olduğunu vurguladı.

Görüşmeler, Washington'un Ortadoğu'daki askeri varlığını güçlendirdiği, USS Abraham Lincoln uçak gemisini ve saldırı grubunu bölgeye konuşlandırdığı bir dönemde gerçekleşiyor; İran ise saldırıya uğraması halinde bölgedeki ABD üslerini hedef alacağını belirtmişti.

Umman'ın resmi haber ajansı tarafından yayınlanan bir videoda, Ortadoğu'daki operasyonları denetleyen ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) komutanı Amiral Brad Cooper'ın ülkesinin heyetine katıldığı görüldü.

Görüşmeler, İran'da binlerce kişinin ölümüne yol açan protestoların yaygın bir şekilde bastırılmasından haftalar sonra yapıldı.

İranlı yetkililer, protestolara katılan "isyancılar"ın yanı sıra çoğunluğu güvenlik personeli ve sivillerden oluşan yaklaşık 3 bin kişinin öldürüldüğünü kabul etti.

İnsan hakları örgütleri ise daha yüksek rakamlar bildirdi. ABD merkezli insan hakları örgütü HRANA, çoğunluğu protestocu olmak üzere 6 bin 941 kişinin ölümünü belgelediğini ve 51 bin gözaltı kaydettiğini belirtti.

Perşembe günü Trump, "Müzakere ediyorlar...saldırmamızı istemiyorlar" dedi ve ABD'nin bölgede "büyük bir filo" konuşlandırdığını söyledi.

Protestocuları desteklemek amacıyla İran'a saldırmakla tehdit ettikten sonra, ABD Başkanı odağını nükleer programa çevirdi.

Batı ülkeleri ve İsrail, İran'ı nükleer bomba edinmeye çalışmakla suçluyor; Tahran ise bu iddiayı reddederek sivil nükleer program hakkını savunuyor.

Görüşmeler başlamadan önce, Çin Dışişleri Bakanlığı, İran'ın egemenliğini, güvenliğini, ulusal onurunu, meşru haklarını ve çıkarlarını koruma konusunda İran'a desteğini teyit ederek, tek taraflı zorbalığa karşı olduğunu belirtti.

Gerginliğin artma riskleri

İran, yaptırımların kaldırılması için yalnızca nükleer meseleyi görüşmek istediğini ısrarla belirtiyor ve füze programı veya bölgedeki silahlı gruplara, özellikle Lübnan Hizbullahı'na, Filistin Hamas hareketine ve Yemen'deki Husilere verdiği destekle ilgili herhangi bir müzakereyi reddediyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio (Reuters) ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio (Reuters)

Ancak ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, “Görüşmelerin somut sonuçlar vermesi için, balistik füzelerinin menzili, bölgedeki terör örgütlerine verdikleri destek, nükleer programları ve kendi halklarına karşı tutumları gibi belirli noktaları içermesi gerektiğini” kesin bir dille ifade etti.

 ABD merkezli Savaş Çalışmaları Enstitüsü ise “Tahran'ın ABD taleplerini karşılamada uzlaşmaz tavrını sürdürmesi, İran ve ABD'nin diplomatik bir çözüme ulaşma olasılığını azaltıyor” değerlendirmesinde bulundu.