14 Şubat'tan hazzetmeyenlere: Aşka tövbe ettiren 14 film

Independent Türkçe’den Nazlı Erdol bu sene Sevgililer Günü'nde, romantik ilişkileri klişelerden arındırarak ele alan ve "kusursuz aşk" fikrini sorgulatan filmleri ele alıyor.

Guardian, Aşk ve Küller'le ilgili incelemesinde "bir evliliğin kasvetli ve acılı bir portresi" ifadesini kullanmıştı (The Weinstein Company)
Guardian, Aşk ve Küller'le ilgili incelemesinde "bir evliliğin kasvetli ve acılı bir portresi" ifadesini kullanmıştı (The Weinstein Company)
TT

14 Şubat'tan hazzetmeyenlere: Aşka tövbe ettiren 14 film

Guardian, Aşk ve Küller'le ilgili incelemesinde "bir evliliğin kasvetli ve acılı bir portresi" ifadesini kullanmıştı (The Weinstein Company)
Guardian, Aşk ve Küller'le ilgili incelemesinde "bir evliliğin kasvetli ve acılı bir portresi" ifadesini kullanmıştı (The Weinstein Company)

14 Şubat 2025... Bazıları için sıradan bir cuma günü, bazıları ve aslında çok daha fazlası için kaçınılmaz bir klişe, Sevgililer Günü. 

Uslanmaz romantikler aşklarını kırmızı güller ve cafcaflı hediyeler eşliğinde haykırmak için yanıp tutuşurken, alaycı bir hoşnutsuzluktan başka bir şey hissetmeyenler de var.

Bu abartılı aşk gösterisinden hoşlanmamak sadece bekarlara, sevgilisinden ayrılanlara ya da yakın zamanda reddedilenlere özgü değil. Mutlu ve sağlıklı bir ilişki içinde olanlar da pekala bu şovmenlikten hazzetmeyerek göz deviriyor olabilir. 

Sebebinin pek de önemi yok. Eğer siz de bugün restoranları, sinemaları ya da en basitinden sokakları dolduran çiftlerin arasına karışmak istemiyorsanız, kaçış yolu 7. sanat olabilir. Merak etmeyin, aşağıda sıraladığımız filmlerin hiçbirinde "Sonsuza dek mutlu yaşadılar" klişesinin esamesi okunmuyor. Tam tersi, bu filmler aşkı alışılmışın dışında biçimlerde ele alıyor. Listemizden seçimini yapın ve ister bugün ister her daim romantizmden uzaklaşıp aşka tövbe etmeye hazırlanın...

Aşkın (500) Günü (500 Days of Summer)

Bu bir aşk hikayesi değil, aşk hakkında bir hikaye.

Aşkın (500) Günü, bu sözlerle başlarken bize aşağı yukarı neyle karşılaşacağımızın sinyalini veriyordu aslında. Ve bu filmi izleyen hiç kimse, The Smiths klasiği There Is a Light That Never Goes Out'u bir daha aynı kafayla dinleyemedi.

Film, aşkın lineer bir anlatı olmadığını ve ilişkilerin çoğunun mutlu sonla bitmediğini hatırlatarak, izleyicisini klasik romantik komedi kalıplarının dışına çıkarıyor.

Joseph Gordon-Levitt'in canlandırdığı Tom'un perspektifinden anlatılan hikaye, aşkın idealize edilmiş haliyle gerçeği arasındaki farkı gözler önüne sererken, biz de kendimizi ilişkilerimizi sorgularken buluyoruz.

ZXSDFERG
Marc Webb'in yönettiği 2009 yapımı Aşkın 500 Günü, izleyicinin taraf tutma eğilimini sürekli değiştirir (Searchlight Pictures)

Zooey Deschanel'in mavi gözlerinde boğulmamıza neden olan Summer karakteri, "ruh eşi" kavramına romantik olmayan bir bakış açısı kazandırıyor. 

Filmin doğrusal olmayan anlatım yapısı, ilişkilerin iniş çıkışlarını vurgulayarak, izleyiciyi Tom'un hafızasında bir yolculuğa çıkarıp aşkın subjektif doğasını çarpıcı şekilde yansıtıyor.

Filmin sonunda aşkın kaçınılmaz bir hayal kırıklığı ve öğrenme süreci olduğunu koşulsuz kabul ederken, Tom'un hikayesi aracılığıyla yeni başlangıçların mümkün olduğunu da hatırlıyoruz.

Bu içten ve gerçekçi modern aşk hikayesinden sonra bize dayatılan "kusursuz aşk" fikrinin saçmalık olduğundan da artık eminiz. Teşekkürler Summer...

Aşk Zamanı (Fa Yeung Nin Wa)

Aşk Zamanı, aşkın bazen dile getirilmeyen bastırılmış duygular ve kaçırılmış fırsatlar üzerinden şekillenen bir deneyim olabileceğini, izleyiciye derin bir melankoliyle hissettiriyor.

Wong Kar-wai'ın ustalıkla yönettiği film, ihtişamlı görüntüleri ve atmosferik sinematografisiyle aşkın yoğun ama kırılgan doğasını zarif bir şekilde yansıtıyor.

ASCDFRGT
Altın Palmiye adayı Aşk Zamanı, izleyicisini hem büyüleyici hem de kalp kırıcı bir duygusal yolculuğa çıkarıyor (Block 2 Pictures)

Tony Leung ve Maggie Cheung'ın performansları, iki yalnız ruhun birbirine duyduğu çekimi incelikle işleyerek, suskunlukların kelimelerden daha fazla şey anlatabileceğini gösteriyor.

Film, aşkı bir sahiplenme duygusundan ziyade, zamanın ve koşulların sınırlandırdığı bir özlem olarak ele alarak izleyicide derin bir hüzün bırakıyor.

Karakterlerin yaşadığı yasak ve imkansız aşk, Shigeru Umebayashi'nin tüyleri diken diken eden parçası Yumeji's Theme, dar koridorlar, loş ışıklar ve yinelenen karşılaşmalarla aşkın zamanla nasıl bir takıntı ve pişmanlığa dönüşebileceğini görüyoruz.

Aşıklar Şehri (La La Land)

Aşıklar Şehri, aşkın büyüleyici ama fedakarlık gerektiren bir yolculuk olduğunu izleyicisine fena halde hissettirmesiyle hafızaya kazınıyor. 

Mia ve Sebastian'ın hikayesi, önceliklerin vazgeçişleri beraberinde getirdiğini ve birbirini severken yolların nasıl ayrılabildiğini gözler önüne seriyor. 

Damien Chazelle'in müzikal yapıya ne kadar önem verdiğine Whiplash'ten aşinayız. Burada da hem yönetimi hem de filmin müzikal yapısıyla, aşkın coşkusu ve hüznünü aynı anda hissettiren bir atmosfer yaratıyor Chazelle.

ASDFRGT
Ryan Gosling ve Emma Stone'un başrolleri paylaştığı Aşıklar Şehri, hayallerle aşkın bir arada var olup olamayacağını sorgularken, yeri gelince en sevdiğimiz şeylerden nasıl bir çırpıda vazgeçtiğimizi gösteriyor (Lionsgate Films)

Özetle Aşıklar Şehri, final sahnesiyla kalplerimizi paramparça ederken, izleyiciye alternatif bir gerçeklik sunarak "Ya farklı olsaydı?" sorusunu da sorduruyor. Hayatın her zaman istediğimiz gibi gitmeyeceğini ve seçimlerimizin bizi sonsuza dek değiştireceğini vurgulayan film, Justin Hurwitz'in müzikleriyle izleyicisine yumuşak da olsa bir tokat indiriyor.

Hayallerin Peşinde (Revolutionary Road)

Hayallerin Peşinde, aşkın ve evliliğin idealize edilmiş romantik hayallerden çok daha karmaşık ve yıpratıcı olduğunu, izleyicisine sert bir şekilde hissettiriyor.

Frank ve April Wheeler'ın hikayesi, çiftlerin zamanla birbirine yabancılaşabileceğini gösterirken, bireysel hayallerin ve toplumsal beklentilerin ilişkilere nasıl zarar verebileceğini de gözler önüne seriyor.

scdfvgrt
İnsanı gerçek mutluluğun doğasını sorgulamaya iten Hayallerin Peşinde, izleyiciyi rahatsız edici bir iç hesaplaşmaya sürüklüyor (Paramount Pictures)

Sam Mendes'in usta işi yönetimiyle Leonardo DiCaprio ve Kate Winslet'ın etkileyici performansları, aşkın tutkulu bir bağ olmaktan çıkıp bir mücadeleye dönüşmesini içtenlikle yansıtıyor.

Aşkın sadece romantik bir düşten ibaret olmadığını bir kez daha yüzümüze vuran film hayal kırıklıkları, ağır sorumluluklar ve fedakarlıklar altında nasıl ezildiğimizi de bir güzel anımsatıyor.

Daha Yaklaş (Closer)

Damien Rice'ın 2002 tarihli nefis parçası The Blower's Daughter'la açılan Daha Yaklaş, daha en başından izleyicisine olacakların sinyalini veriyor. 

Aşkın romantik bir masal olmaktan çok dürüstlük, ihanet ve arzunun iç içe geçtiği karmaşık bir oyun olduğunu hissettiren Daha Yaklaş'taki karakterler, birbirlerini severken aynı zamanda yalan söyleyerek, aldatıp inciterek aşkın doğasına dair çarpıcı bir gerçeklik sunuyor.

asdefrt
Mike Nichols'ın 2004 yapımı Daha Yaklaş'ta Natalie Portman gizemli striptizci Alice'i, Clive Owen da dermatolog Larry Gray'yi oynuyor (Sony Pictures Releasing)

Güç savaşları, manipülasyon ve egoların ilişkileri nasıl şekillendirdiğini gözler önüne seren film, insanların ikiyüzlülüğünü sorgulatırken "toksik" kelimesinin sözlük anlamını da görüntülü olarak anlatıyor.

Modern ilişkilerin acımasız doğasını yansıtan film, aşkın bazen (en iyisi biz ona çoğu zaman diyelim) bencilce yaşandığını ve sevmenin her zaman (en iyisi biz buna da çoğu zaman diyelim) sevilmek anlamına gelmediğini çarpıcı bir şekilde gösteriyor.

Aşkın en saf halini ararken kaybolan insanların hikayesini anlatan drama, izleyicisini şu rahatsız edici gerçekle yüzleştiriyor: Aşk, her zaman mutlu bitmeyebilir ve çoğu zaman geride yalnızca yıkıntılar bırakır. 

Marriage Story

Noah Baumbach'ın Oscar adayı duygu seli Marriage Story, bir evliliğin çöküşünü anlatırken izleyiciyi aşk, kayıp ve bireysel kimlik üzerine kafa yormaya zorluyor. Baumbach'ın gerçekçi ve incelikli anlatımı, boşanmanın hukuki bir süreçten çok duygusal bir savaş olduğunu sapına kadar hissettiriyor. Scarlett Johansson ve Adam Driver'ın çarpıcı performansları sayesinde iki tutkulu karakterin öfkesi, pişmanlığı ve özlemi seyirciye doğrudan geçiyor. 

dfregt56y7u
Adam Driver'ın En İyi Erkek Oyuncu dalında Oscar'a aday gösterildiği Marriage Story, bir ilişkinin sonlanma sürecini işlerken, aşkın bitip bitmediğini değil, nasıl bir dönüşüm geçirdiğini sorguluyor (Netflix)

İnkar edilemez şekilde içinize işleyen film, taraf tutmadan her iki karakterin de haklı ve haksız yanlarını ortaya koyarak izleyiciyi empatiyle düşünmeye zorluyor. Filmde sadece bir ilişkinin sonunu değil, sevginin zamanla nasıl evrildiğini de görüyoruz. Yıpranmış ilişkilerinin yarattığı acıyı derinlemesine hissettiren film, korkularınızı tetikleyerek kendinizi evlilikten soğutmak için birebir... 

Kramer Kramer'e Karşı (Kramer vs. Kramer)

Buyrun size evliliğe küstürecek bir film daha... Kramer Kramer'e Karşı, aşkın sadece romantik bir bağdan ibaret olmadığını, ebeveynlik ve sorumlulukla da şekillendiğini gözler önüne seriyor.

Film, boşanma sonrası bir babanın oğluyla kurduğu ilişkiye odaklanarak, izleyiciye sevginin fedakarlık ve büyüme gerektirdiğini gösteriyor. Ted ve Joanna arasındaki çatışma, evliliklerin sadece sevgiyle ayakta kalamayabileceğini ve bireysel mutluluğun da önemli olduğunu vurguluyor.

asdfrgt
Dustin Hoffman ve Meryl Streep'in performanslarıyla Oscar'a layık görüldüğü Kramer Kramer'e Karşı'nın yönetmenliğini Robert Benton üstlenmişti (Columbia Pictures)

Hikaye boyunca Ted'in dönüşümü, aşkın bazen kendi kimliğimizi kaybetmeden yaşanması gerektiğini anlatıyor. Joanna'nın ayrılıktan sonra kendi kimliğini yeniden bulma süreciyse aşk ve bireysellik arasındaki dengeyi sorgulatıyor.

Aşkın sona ermesinin tamamen bir başarısızlık olmadığını hatırlatan film, bazen ayrılığın her iki taraf için de büyüme ve olgunlaşma anlamına gelebileceğini de hissettiriyor. 

Kayıp Kız (Gone Girl)

Modern ilişkilerin karanlık yüzünü ve aşkın ne denli tehlikeli olabileceğini gözler önüne seren Kayıp Kız, evlilik kavramını romantik bir ideal olmaktan çıkarıp manipülasyon, güç savaşı ve medya algısı ekseninde şekillenen toksik bir mücadeleye dönüştürüyor. 

Amy ve Nick'in ilişkisi, aşkın yalnızca sevgi ve bağlılıktan değil, kontrol, intikam ve toplumsal beklentilerle şekillendiğini de gösteriyor. 

xscdfrgt
Kayıp Kız aşkın, medya manipülasyonu aracılığıyla ne kadar çarpıtılabileceğini de eleştirerek, gerçeklikle algı arasındaki ince çizgiyi vurguluyor (20th Century Studios)

İnsanı iliklerine kadar germeyi kendine görev edinen David Fincher'ın soğuk ve keskin anlatımı, ilişkilerdeki dürüstlük ve güven kavramlarını sorgulatırken, bireylerin kendilerini nasıl birer kurbana ya da canavara dönüştürebileceğini gözler önüne seriyor.

Amy'nin zekice kurgulanmış planı, kadınların toplumda nasıl belli kalıplara sokulmaya çalışıldığını ve bunların istendiğinde birer silaha dönüştürülebileceğini gösteriyor. 

Kayıp Kız, aşkın masumiyetini sorgulattığı izleyicisini, ilişkilerdeki güç dinamiklerini derinlemesine düşünmeye iterken, güven problemi olanların içine kuşku tohumları ekmeyi de ihmal etmiyor. 

Aşk ve Küller (Blue Valentine)

Aşk ve Küller, aşkın sadece büyüleyici başlangıç anlarından değil, aynı zamanda kaçınılmaz çöküşlerinden de oluştuğunu göstererek, izleyicisini romantik ilişkilerin acımasız gerçekliğiyle yüzleştiriyor.

Film, geçmiş ve şimdiki zaman arasında gidip gelen anlatımıyla, Dean ve Cindy arasındaki aşkın nasıl doğduğunu ve zamanla nasıl aşındığını ustalıkla gözler önüne seriyor.

dfrgty
Ryan Gosling ve Michelle Williams, yönetmen koltuğunda Derek Cianfrance'in oturduğu Aşk ve Küller'deki performanslarıyla Altın Küre adaylıkları almıştı (The Weinstein Company)

İkilinin doğal oyunculukları ve filmin belgeselvari çekim tarzı, izleyiciyi karakterlerin hayatlarına adeta birer tanık gibi dahil ederek, ilişkinin evrelerini rahatsız edici bir samimiyetle hissettiriyor.

Aşk ve Küller'de aşkın zamanla nasıl değiştiğini ve bazen kurtarılamaz hale geldiğini görürken yine kendi ilişkilerimiz üzerine derin düşüncelere dalıyoruz. 

Cindy ve Dean'in çatışmaları, aşkın sadece tutkulu anlardan ibaret olmadığını, sorumluluklar, fedakarlıklar ve karşılanamayan beklentilerle şekillendiğini gözler önüne seriyor. Böylece hep beraber, Cindy ve Dean'le birlikte kaçınılmaz sona doğru sürükleniyoruz. Aşk ve Küller'in muhteşem soundtrack'i de bize eşlik ediyor.

Sil Baştan (Eternal Sunshine of the Spotless Mind)

21. yüzyıl için yazılmış yürek burkan aşk hikayesi Sil Baştan, yönetmen Michel Gondry'nin dokunuşuyla unutulmaz arasına girdi.

Başrollerini Jim Carrey ve Kate Winslet'ın paylaştığı film, bir zamanlar tutkulu bir aşk yaşayan Clementine ve Joel'un, birbirlerini unutabilmek için hafızalarını sildirme kararlarını konu alıyor. Bir ayrılığın ardından anılarımızı ve aşkı nasıl koruyabileceğimizi sorgulayan Sil Baştan nostalji, pişmanlık ve melankoli temelleri üzerine inşa edilmiş bir hikaye sunuyor.

ASCDFRGT
Ayrılık acısının insanı şekillendiren bir parça olduğunu hatırlatan Sil Baştan, aşkta mantık aramanın nafile olduğunu gözler önüne seriyor (Focus Features) 

Gondry'nin rüya gibi anlatımı, izleyiciyi gerçeklik ve hafıza arasında bir labirente sürüklerken, bu modern sinema harikası da hafızamızın bize oynadığı tatlı oyunları sorgulatıyor. Beck'in Everybody's Got to Learn Sometime yorumu ve Jim Carrey'nin meşhur sahnesiyle gözleriniz dolmazsa kalbinizin taş kestiğinden şüphe ederiz, ona göre... 

Kapan (Get Out)

Aşka küsmek isterseniz Jordan Peele'in psikolojik gerilimi Kapan, epey iyi bir bahane. Film, kız arkadaşı Rose'un ailesiyle ilk kez tanışan Chris'in kendini içinde bulduğu korkunç durumu anlatıyor. Siyah bir adam olarak Chris, Rose'un beyaz ailesinin kendisine düşmanca davranabileceğinden endişe ediyor. Önceleri ortam biraz tuhaf da olsa endişelenecek bir durum yok gibi görünüyor. Ancak Chris, sevdiceğinin ailesinin evinde daha fazla zaman geçirdikçe işler sarpa sarıyor. 

ASDEFRT5
Kapan, Chris ve Rose'un ilişkisi üzerinden güven, samimiyet ve güç dengelerinin nasıl manipüle edilebileceğini göstererek, aşkın bazen bir illüzyon olabileceğini gözler önüne seriyor (Universal Pictures)

21. yüzyıl ırkçılığını mercek altına alan Kapan, bir yandan da en kötü ihanetlerin en sevdiklerinizden gelebileceğini ortaya koyuyor. Hem de epey sert bir şekilde...

Elveda Las Vegas (Leaving Las Vegsa)

Aşk sen nelere kadirsin? Mesela insan ruhunun çöküşüne, bitmeyen bir yalnızlığa ya da belki de ölüme? 

Elveda Las Vegas, izleyicisini derin bir melankoliye sürüklerken kaybetmenin kaçınılmaz olduğu sarsıcı bir deneyim sunuyor. Nicolas Cage'in Oscarlı performansıyla hayat verdiği, alemlerin en büyük kaybedeni Ben karakteriyle, yaşamla bağlarını tamamen koparmış bir adamın kendi kendini yok edişine tanıklık ediyoruz. 

Film, Las Vegas'ın parlak neon ışıkları altında, özünde bir çıkışsızlık ve yalnızlık hikayesi anlatırken, romantizmin en yıkıcı ve umutsuz halini de gözler önüne seriyor. Biz izleyiciler, film boyunca empati ve çaresizliği bir arada hissediyoruz.

CSDFRGT
Elveda Las Vegas, umutsuzluk içinde dahi anlam arayan insanların hikayesini anlatırken, izleyicisini duygu dünyasındaki bir uçurumun kenarına getirip, unutamayacakları bir iz bırakıyor (Metro-Goldwyn-Mayer)

Elisabeth Shue'nun canlandırdığı Sera karakteri, Ben'in trajik yolculuğunda ona eşlik eden tek kişi olarak, izleyiciye koşulsuz sevgi ve kabullenmenin bile her zaman kurtuluş getirmeyeceğini hatırlatıyor. Sonunda film izleyiciye, bazen hayatın mutlu sonlara değil, kaçınılmaz çöküşlere yazgılı olduğunu düşündürerek derin bir keder bırakıyor.

Sting'in film boyunca sık sık duyduğumuz kederli sesi, Mike Figgis'in minimalist müzikleri ve kasvetli atmosferi, filmin melankolik ruh halini pekiştirirken, karakterlerin içinde bulunduğu duygusal ve fiziksel çöküşü daha da gerçek kılıyor.

Ritüel (Midsommar)

21. yüzyılın en iyi korku filmlerinden biri kabul edilen Ari Aster imzalı Ritüel, iki baş karakterin çalkantılı ilişkisi etrafında dönen bir anksiyete kasırgası.

zASEDFRT
Florence Pugh, Ritüel'de Dani karakterini canlandırırken "kendini istismar ettiğini" ve "hiç bu kadar acı çeken birini oynamadığını" söylemişti (A24)

İsveç'in cennet gibi kırsalındaki yaz festivaline giden bir grup arkadaşı izleyen film, çok geçmeden gündüz gözüyle nasıl felaketlerin yaşanabileceğini kusursuz biçimde aktarıyor. Florence Pugh'nun Dani rolündeki performansıyla harikalar yarattığı Ritüel'de Aster, gerçekten acı verici bir ayrılık filmi yaratmayı başarıyor. Dani ve Christian’ın ilişkisi, duygusal destek eksikliğinin ve sağlıksız dinamiklerin, bireyi nasıl savunmasız hale getirdiğini gösterirken Ritüel, aşkı bir kurtuluş ya da huzur kaynağı olarak değil, bireyin içinde bulunduğu psikolojik durumun bir yansıması olarak sunarak izleyiciyi rahatsız edici bir yolculuğa çıkarıyor.

(Bir taşla iki kuş) Kill Bill serisi

Quentin Tarantino'nun kanlı ve acımasız intikam serisi, her şeyden çok kan ve şiddet üzerine bir hikaye anlatıyor gibi görünebilir ama unutmamak gerekir ki filmin özünde kırık bir kalp yatıyor.

rgtyhu7
Empire 2015'te, Black Mamba kod adlı Beatrix Kiddo'yu tüm zamanların en iyi 23. film karakteri seçmişti (Miramax Films)

Bir suikast timi tarafından ihanete uğrayan Gelin (Uma Thurman), en büyük hayal kırıklığını eski sevgilisi ve çocuğunun babası yüzünden yaşıyor. Devam eden film, onun eski aşkını öldürmek için her yolu denemesini izliyor. Kill Bill serisi dışarıdan bakıldığında aksiyon dozu yüksek keyifli bir seyirlik gibi dursa da aslında, kadın gücü ve aşkın kusurlu doğasına dair derin bir hikaye saklıyor. "Gelin"in, eski sevgilisi ve çocuğunun babası Bill tarafından ihanete uğraması, aşkın güven ve sadakatten çok, güç ve sahiplenmeyle kirletilebileceğini gösteriyor. Tarantino’nun stilize şiddetle bezediği bu intikam yolculuğu, aşkın bir motivasyon kadar, yok edici bir savaş sebebi olduğunu da düşündürüyor. Sonrası zaten kan golü...



ABD Sağlık Bakanlığı’ndan antidepresan hamlesi

ABD Sağlık Bakanlığı, ilaç dışı müdahaleleri teşvik edecek (Reuters)
ABD Sağlık Bakanlığı, ilaç dışı müdahaleleri teşvik edecek (Reuters)
TT

ABD Sağlık Bakanlığı’ndan antidepresan hamlesi

ABD Sağlık Bakanlığı, ilaç dışı müdahaleleri teşvik edecek (Reuters)
ABD Sağlık Bakanlığı, ilaç dışı müdahaleleri teşvik edecek (Reuters)

ABD Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr. Amerikalıların daha az antidepresan kullanması için harekete geçti.

Kâr amacı gütmeyen Amerika'yı Yeniden Sağlıklı Yap Enstitüsü'nün (Make America Healthy Again Institute) pazartesi günkü etkinliğinde konuşan Kennedy Jr. şunları söyledi:

Çok sayıda hasta, riskleri, bu ilaçları ne kadar süreyle kullanacağını veya nasıl bırakacağını net şekilde anlamadan tedaviye başlıyor. Bu sorunu çözeceğiz.

Wall Street Journal'ın aktardığına göre bakanlık, ruh sağlığı sorunlarında ilaç dışı müdahaleleri teşvik eden bir bildiri üzerinde çalışıyor. Ayrıca doktorlara kılavuz hazırlanması, federal onaylı sağlık merkezlerindeki personelin "psikiyatrik ilaç riskleri, doz azaltma ve ilaç kesme" konularında eğitim alması planlanıyor.

Sağlık bakanı, "Şunu açıkça belirtmek isterim: Eğer psikiyatrik ilaç kullanıyorsanız, size bunları bırakmanızı söylemiyoruz. Sizin ve doktorunuzun, durumunuzla ilgili doğru kararı verebilmesi için gerekli bilgiye ve desteğe sahip olmanızı sağlıyoruz" diye ekledi.

Kennedy Jr., ABD'de okullara düzenlenen bazı silahlı saldırılarla antidepresan kullanımını kanıt olmaksızın ilişkilendirdiği açıklamalarıyla gündem olmuştu.

Amerika'yı Yeniden Sağlıklı Yap Enstitüsü'nün geçen yıl yayımladığı raporda, çocuklara psikiyatrik ilaçların "aşırı reçete edildiği" savunulmuş, bu ilaçların yoğun kullanımının yan etkilere neden olabileceği belirtilmişti.

Antidepresanlar, ABD'de en yaygın reçete edilen ilaçlar arasında. 2025'te 30 binden fazla ABD'li yetişkinle yapılan bir ankette, katılımcıların yüzde 16,6'sının antidepresan kullandığı ortaya konmuştu.

Amerikan Psikoloji Derneği (APA), yetişkinlerde depresyon tedavisi için serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) diye adlandırılan ilaçlar veya diğer reçeteli antidepresanlarla terapi uygulanmasını öneriyor. Ancak bu ilaçları bırakmanın zorluğuyla ilgili tartışmalar da son yıllarda gündemden düşmüyor.

Öte yandan etkinliğe büyük tıp kuruluşlarından temsilci katılmaması dikkat çekti. APA Genel Müdür Dr. Marketa Wills, "aşırı reçete yazma hipotezine" itiraz ettiğini belirtti:

Tıbbın her alanında muhtemelen hem aşırı hem de yetersiz reçete yazma vakaları vardır, ruh sağlığı hizmetlerinde de durum benzer.  Öte yandan ruh sağlığı tedavisine ihtiyaç duyduğu halde bu hizmetlere hiç erişemeyen kişiler de var.

Wills, bakanın ruh sağlığı meselelerine odaklanmasını memnuniyetle karşıladıklarını söylerken, APA olarak ilaç reçete edilmesine ilişkin klinik kılavuzların hazırlanması sürecine dahil olmak istediklerini de vurguladı.

Independent Türkçe, Wall Street Journal, New York Times


Güneş Sistemi'nin uzak köşesinde bilim insanlarını şaşırtan keşif

2002 XV93'ün ince atmosferi yıldız örtülmesi denen olay sayesinde keşfedildi (Japonya Ulusal Astronomik Gözlemevi/Ko Arimatsu)
2002 XV93'ün ince atmosferi yıldız örtülmesi denen olay sayesinde keşfedildi (Japonya Ulusal Astronomik Gözlemevi/Ko Arimatsu)
TT

Güneş Sistemi'nin uzak köşesinde bilim insanlarını şaşırtan keşif

2002 XV93'ün ince atmosferi yıldız örtülmesi denen olay sayesinde keşfedildi (Japonya Ulusal Astronomik Gözlemevi/Ko Arimatsu)
2002 XV93'ün ince atmosferi yıldız örtülmesi denen olay sayesinde keşfedildi (Japonya Ulusal Astronomik Gözlemevi/Ko Arimatsu)

Gökbilimciler Güneş Sistemi'nin en dış kısımlarındaki küçük bir gökcisminde ilk kez atmosfer keşfetti. Bulgular, atmosfer oluşumuna dair bilinenlere meydan okuyor.

Güneş Sistemi'nin sınırında yer alan Kuiper Kuşağı'nda Neptün ötesi cisim (NÖC) denen, buzul ve kayalık binlerce cisim bulunuyor. Neptün'ün yörüngesinin ötesinde yer aldıkları için bu şekilde adlandırılan bu dünyalar, Güneş Sistemi'nin erken dönemine dair fikir veriyor.

NÖC'lerin en büyüğü olan Plüton ince bir atmosfer barındırırken, ondan sonra gelen daha küçük cüce gezegenlerde böyle bir katman gözlenmemişti.

Dondurucu soğuklar ve zayıf yüzey kütleçekimi nedeniyle bu NÖC'lerin atmosferi olamayacağı düşünülüyordu.

Gökbilimciler bu cisimlerin çok küçük ve uzak olması nedeniyle onları her zaman detaylıca inceleme fırsatı bulamıyor.

Japonya Ulusal Astronomik Gözlemevi'nden Ko Arimatsu liderliğindeki araştırmacılar, 2024'te (612533) 2002 XV93 isimli NÖC'yi gözlemlemek için nadir bir fırsat yakaladı.

Ekip, parlak bir yıldızın önünden geçeceği sırada cismi inceleyebilmek için Kyoto ve Nagano Prefektörlüğü'ndeki gözlemevlerinin yanı sıra Fukuşima'daki amatör bir bilim insanı tarafından işletilen teleskobu kullandı.

Bir gökcisminin, arka plandaki parlak bir yıldızın önünden geçmesiyle yaşanan ve yıldız örtülmesi diye bilinen bu olay, uzak ve küçük cisimlerin büyüklüğü, şekli ve özellikleri hakkında bilgi edinme imkanı sunuyor.

Normalde böyle bir olayda yıldızın ışığının, örtülme süreci boyunca keskin bir değişim geçirmesi gerekir. Yani ışığın, cisim yıldızın önüne geçtiğinde aniden kesilmesi ve ardından aynı keskinlikte geri gelmesi beklenir.

Ancak bulguları hakemli dergi Nature Astronomy'de dün (4 Mayıs) yayımlanan çalışmaya göre 2002 XV93, yıldızın önünden geçerken ışık kademeli bir şekilde azaldı. Bilim insanları bu durumun bir atmosferin varlığına işaret ettiğini söylüyor.

CNN'e konuşan Arimatsu "Gözlem verileri, gölgenin kenarına yakın yıldızın parlaklığında yaklaşık 1,5 saniye süren yumuşak bir değişim gösterdi" diyerek ekliyor: 

Bu türden yumuşak bir parlaklık değişiminin doğal açıklaması, yıldız ışığının cismin etrafındaki çok ince bir atmosfer tarafından bükülmesi olabilir.

Sadece 500 kilometre çapa sahip 2002 XV93'ün atmosfer barındırması son derece çarpıcı bir bulgu. Buna karşılık Plüton, 2 bin 377 kilometre çapa sahip. 

Araştırmacılar kararma ve aydınlamaya dayanarak cismin ne tür bir atmosferi olduğunu saptamaya çalıştı. Plüton'un atmosferini temel alan ekip, büyük ölçüde metan, azot ve karbonmonoksitten oluşan bir bileşime sahip olabileceğini düşünüyor.

NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu'yla yapılacak gözlemler, atmosferin yapısı hakkında daha kesin veriler sunabilir.

Atmosferin yoğunluğunu da hesaplayan gökbilimciler, deniz seviyesindeki Dünya atmosferinden yaklaşık 5 ila 10 milyon kat daha ince olduğunu tespit etti.

Bilim insanları atmosferin nasıl oluştuğunu henüz bilmese de iki tahminleri var. Cismin Plüton'da olduğu gibi kriyovolkanları varsa bunlar, yüzeyin altındaki metan, azot veya karbonmonoksit gibi gazları serbest bırakabilir. Bir diğer ihtimal de kuyrukluyıldız benzeri cisimlerin 2002 XV93'e çarparak yüzeyin altındaki gazları açığa çıkarmış olması.

Arimatsu, eğer ikinci senaryo doğruysa atmosferin sadece birkaç yüz yıl varlığını sürdürebileceğini ancak düzenli kriyovolkan aktivitesi atmosferi sürekli yeniliyorsa çok daha uzun süre dayanabileceğini belirtiyor.

Arimatsu, "Gelecekteki örtülme gözlemleri basınçta istikrarlı bir azalma gösterirse, bu çarpma sonucu meydana gelen kısa süreli bir atmosfer anlamına gelir" diyor.

Araştırmacılar diğer NÖC'lerin atmosferi olup olmadığını öğrenmek üzere çalışmalarını sürdürmeyi planlıyor. Bu sayede 2002 XV93'ün bir istisna olup olmadığını anlamayı umuyorlar.

 

Independent Türkçe, Science Alert, CNN, Nature Astronomy


Bilim insanları esnemenin şaşırtıcı faydalarını ortaya çıkardı

Peru'daki Miraflores Merkez Parkı'nda bir kedi esniyor (AFP)
Peru'daki Miraflores Merkez Parkı'nda bir kedi esniyor (AFP)
TT

Bilim insanları esnemenin şaşırtıcı faydalarını ortaya çıkardı

Peru'daki Miraflores Merkez Parkı'nda bir kedi esniyor (AFP)
Peru'daki Miraflores Merkez Parkı'nda bir kedi esniyor (AFP)

Çığır açıcı yeni bir araştırma, esnemenin beyindeki sıvıların düzenlenmesinde gözden kaçmış bir rol oynayabileceğini gösterirken, esnemeyi bastırmaya çalıştığımızda neler yaşandığına da ışık tutuyor.

Daha önce bu davranışın esasen oksijen seviyelerini düzenlemek için evrimleştiği düşünülüyordu. Alternatif teoriler ise esnemenin, aynı türden diğer bireylere yorgunluk sinyali vermeye yaradığını öne sürüyordu.

MR taramaları kullanılan yeni araştırmada, esnemenin beyin-omurilik sıvısının beyinden dışarı akışını yeniden düzenlediği tespit edildi. Bu sıvının beyinden atık maddeleri uzaklaştırmaya ve kritik kimyasalları taşımaya katkı sağlayarak basınç dengesini koruduğu ve organın genel sağlığını desteklediği biliniyor.

Çalışma ayrıca her insanın biraz farklı şekilde esnediğini de belirtiyor.

Hakemli dergi Respiratory Physiology & Neurobiology'de yayımlanan çalışmada, "Anlaşılan esneme, son derece uyarlanabilir bir davranış ve fizyolojik önemi üzerine yapılacak daha fazla araştırma meyve verebilir" ifadeleri yer alıyor.

Esneme; çene, baş ve boynun tutarlı ve tekrarlanabilir bir düzende koordineli hareketini içeriyor. Çalışmaya göre bu hareketler, beyin ve omurilik çevresindeki beyin-omurilik sıvısının akışını etkiliyor.

Çalışmada 22 sağlıklı katılımcının beyin sapı ve üst omurga çevresindeki sıvı akış yollarının, normal ve derin nefes alma gibi hareketlerin yanı sıra bastırılmış esnemelere kıyasla esnemeden nasıl etkilendiği incelendi.

Araştırmacılar, esnemelerin normal nefes almaya kıyasla beyin-omurilik sıvısı akışını artırdığını saptadı ve bu da davranışın, sadece yorgunluğu gösteren bir sosyal işaretin ötesinde "işlevsel bir fizyolojik amaç" taşıdığına işaret ediyor.

Derin nefesler de sıvı akışını artırıyor gibi görünse de esneme, beyin-omurilik sıvısı çıkışıyla "daha sık" ilişkilendirildi.

Buna karşılık derin nefes alma, ters yönde beyin-omurilik sıvısı akışı gösterdi.

Çalışmada bulaşıcı esnemenin bile, derin veya normal nefes alma sırasında görülmeyen, nefes verme aşamasında belirgin bir beyin omurilik sıvısı akışına yol açtığı tespit edildi.

Araştırmacılar, bir kişinin her esnediğinde kas hareketlerinin neredeyse aynı olduğunu saptayarak esnemenin beyin sapı tarafından kontrol edilen istemsiz bir hareket olduğunu doğruladı.

Dikkat çekici bir şekilde, bastırılmış esnemeler bile bastırılmayanlarla neredeyse aynı süreye sahipti; bu da bastırmanın altta yatan süreci etkilemediği anlamına geliyor.

Bilim insanları, "Esneme bir kez başladıktan sonra, kısmen örtülebilen ancak tamamen kesilmesi zor olan yapılandırılmış bir süreç olarak ilerliyor" diye açıklıyor.

Çalışmada esneme sırasında gözlemlenen akış modeli, bunun beyindeki çözünen madde taşınımı ve ısı alışverişini de etkilediğine işaret ediyor.

Araştırmada şu ifadeler kullanılıyor:

Esneme sırasında beyin-omurilik sıvısıyla venöz kan akışının uyumu ve karotis arter kan akışındaki artış, ısı alışverişini optimize ederek beynin soğumasına katkıda bulunabilir.

Daha hedefe yönelik beyin çalışmalarıyla doğrulanırsa bu bulgular, migren gibi beyin-omurilik sıvısı akışının bozulduğu rahatsızlıklar hakkında daha fazla bilgi sağlayabilir.

Independent Türkçe