Mahmud Ebu Bekir
Somali ve Etiyopya hükümetleri, Etiyopya birliklerinin Somali'deki Afrika Birliği Somali Misyonu’nda (AMISOM) yeniden yer almasını öngören bir askeri anlaşma imzaladı.
Anlaşma, Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed ile Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud arasında 14-16 Şubat tarihleri arasında Addis Ababa'da yapılan ve Somali topraklarındaki Etiyopya birliklerinin AMISOM çerçevesinde kalmaya devam etmeleri konusunda mutabık kalınan bazı diplomatik müzakerenin ardından imzalandı. Abiy Ahmed ve Hasan Şeyh Mahmud arasında Addis Ababa'da yapılan istişarelerin bir sonucu olarak Etiyopya’dan Genelkurmay Başkanı Mareşal Birhanu Jula ve Ulusal İstihbarat ve Güvenlik Servisi Başkanı Rıdvan Hüseyin'in de aralarında bulunduğu üst düzey yetkililerden oluşan bir heyet, bir günlük ziyaret için cumartesi günü Mogadişu'ya geldi.
Somali Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre Etiyopya heyeti, Somali heyetiyle bölgenin karşı karşıya olduğu güvenlik tehditlerini görüştü. Ayrıca terörle mücadele ve Afrika Boynuzu'nda istikrarı teşvik etmenin yollarını da ele aldılar.
Görüşmede 2007'den bu yana Somali'de bulunan Etiyopya birliklerinin özellikle eş-Şebab örgütünün neden olduğu terör tehditleri karşısında yaptıkları fedakârlıkların tanınması amacıyla Etiyopya ordusu birliklerinin AMISOM'a dâhil edilmesi kararlaştırıldı.
Somali'den yapılan açıklamada Mogadişu'da imzalanan mutabakatın 11 Aralık'ta Somali Cumhurbaşkanı ve Etiyopya Başbakanı arasında imzalanan Ankara Anlaşmasının doğrudan bir sonucu olduğu belirtildi.
Addis Ababa'nın Somaliland bölgesiyle (uluslararası alanda tanınmayan), Somali bölgesinin bağımsızlığını tanıması karşılığında Etiyopya'ya Somali topraklarında egemen bir deniz limanı verilmesini öngören bir mutabakat zaptı imzalamasının ardından Mogadişu geçtiğimiz aylarda Etiyopya birliklerinin AMISOM’a katılmasını reddetti. Bu durum, Mutabakat Zaptı'nın Somali egemenliğinin özüne dokunduğunu düşünen Mogadişu'nun Addis Ababa'ya karşı diplomatik kampanyaları yoğunlaştırmasına yol açtı.
Somali, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) çeşitli muhtıralar sundu. AMİSOM bünyesinde faaliyet gösteren Etiyopya birliklerinin topraklarından çıkarılmasını talep etmenin yanı sıra Somali, Mısır ile yaklaşık 5 bin Mısır askerinin Somali'de konuşlandırılmasını öngören bir askeri iş birliği anlaşması imzaladı. Mısır’ın ayrıca AMISOM çerçevesinde görevli 5 bin askeri bulunuyor.
Mogadişu ayrıca Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz Havzası'ndaki güvenlik gerilimleriyle yüzleşmek için Eritre ve Mısır ile üçlü bir ittifak kurdu. Bu ittifak Addis Ababa tarafından Etiyopya'ya karşı düşmanca bir tavır olarak değerlendirildi. İki taraf arasında yapılan üç turluk müzakerlerin ardından Ankara, Etiyopya'nın Addis Ababa'ya Somali'nin tam egemenliği altında ticari ve ekonomik amaçlarla güvenli deniz erişimini garanti etmesi karşılığında Etiyopya'nın Somali'nin egemenliğine saygı göstermesini ve toprak bütünlüğünü tanımasını öngören Ankara Anlaşması’nın imzalanmasını sağlamayı başardı.
İttifakların geleceği
Somali işleri uzmanı Muhammed Eidi’ye göre Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud yönetimi, krizi zekice yönetip Somaliland ile Etiyopya arasında imzalanan ‘mutabakat zaptını’ iptal etmeyi başarırken Somali’nin egemenliğini Etiyopya’nın ister Somali topraklarında ister kıyılarında olsun her türlü müdahalesinden korumak olan en önemli hedefe ulaştı. Bunu da Birleşmiş Milletler (BM) ve Afrika Birliği'nde (AfB) belgelenen Ankara Anlaşması ile kanıtladı ve ardından AMISOM bünyesinde faaliyet gösteren Etiyopya birliklerinin görev süresinin uzamasını kabul etti. Mogadişu'nun gerek Mısır ile ortak savunma anlaşması yaparak gerekse Türkiye ile stratejik anlaşmalar imzalayarak bölgesel ve uluslararası dengeleri koruduğuna dikkati çekti.
Eidi, Mogadişu'nun bölgesel çatışmaları, özellikle de Etiyopya-Mısır çatışmasını, Somali'nin karar alma bağımsızlığının korunmasını ve toprak bütünlüğünün teyit edilmesini sağlayan akıllı bir şekilde kullanmasının kayda değer olduğunu, çünkü birbiri ardına göreve gelen Somali yönetimlerinin hedeflerine silahlı çatışmalara başvurmadan diplomatik yollarla ulaşmayı nadiren başarabildiklerini vurguladı.
Somali işleri uzmanı, AMISOM çerçevesinde hem Mısır hem de Etiyopya güçlerinin Somali topraklarında bulunmasının, Mısır askerlerinin bu bölgelerde konuşlandırılması halinde Somali-Etiyopya sınırında çatışma olasılığına ilişkin analizlerin aksine, olası gerginliklerin en aza indirilmesine katkıda bulunabileceğini de sözlerine ekledi.
Kazanımlar ve kayıplar
Öte yandan Etiyopya işleri uzmanı Bihun Gidawun, Ankara Anlaşması’nın hem Etiyopya hem de Somali için çeşitli kazanımlar sağlamasının yanında Etiyopya'nın denize güvenli erişimini garanti altına alırken Mogadişu’nun toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesini sağladığı için son birkaç aydır hüküm süren gerilimi azalttığını söyledi.
Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed yönetiminin öncelikle ülkenin dış ticareti için tek bir limana bağımlı kalmayı sona erdirmeye çalıştığını, çünkü nispeten küçük olan Cibuti Limanı’nın Addis Ababa’nın ihracat ve ithalatının yaklaşık yüzde 90’ı için tek çıkış noktası olduğunu belirten Gidawun, “Etiyopya, Somali'de alternatif bir liman edinerek, yirmi yıldır katlandığı büyük maliyetleri azaltacağı için ekonomisinde büyük bir sıçrama yapacak. Somali de liman hizmetleri için yeni gelirler elde edecek. Böylece yeni bir varış noktası olarak denizcilik yeteneklerini geliştirecek” değerlendirmesinde bulundu.
Öte yandan Etiyopya işleri uzmanına göre Etiyopya'nın Kızıldeniz'de güvenlik ve askeri stratejilere katkıda bulunan bir Etiyopya askeri varlığına izin verecek ‘egemen limanlar’ talepleri bir sonraki duyuruya kadar ertelenecek.
Abiy Ahmed yönetimi muhtemelen yakın gelecekte bu hedefe ulaşmanın zorluğunun farkında ve Somaliland ile imzalanan mutabakat zaptı öncelikle alternatif bir liman elde etmeyi amaçlıyordu. Bu da hükümetlerin başka yollarla elde edilmesi beklenmeyen bir ara hedefe ulaşmak için çıtayı yükselttikleri ‘ustaca talepler’ stratejisinden kaynaklanıyor.
Ankara Anlaşması’nın imzalanmasının, Etiyopya'nın Kızıldeniz ve Babu’l-Mendeb Boğazı'ndaki bölgesel ve uluslararası stratejilere katılımıyla ilgili uzun vadeli hedefleri iptal etmeden bir başlangıç aşaması olduğunu belirten Gidawun, mevcut yönetimin durgun suları hareket ettirebildiğini ve gelecekte Etiyopya için egemen bir liman sağlanması konusunda bazı Batılı ülkelerin desteğini alabildiğini de sözlerine ekledi.
Stratejik boyutlar
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı analize göre Etiyopya'nın Kızıldeniz'de askeri varlık ve egemen bir liman hedefinden geçici olarak vazgeçmesi, mevcut gerilimler ışığında ortaya çıkan bölgesel ittifaklar ışığında bazıları tarafından bir kayıp olarak görülebilir. Ancak Mogadişu ile Addis Ababa arasında varılan ve Etiyopya’nın Somali’deki askeri varlığının devamını öngören güvenlik ve askeri anlaşmalar göz önüne alındığında bu kayıplar önemsiz görünüyor. Etiyopya birliklerinin Somali'den çekilmesi ve Mısır kuvvetlerinin Somali ile Etiyopya arasındaki ortak sınıra konuşlandırılması Addis Ababa için büyük bir stratejik kayıp anlamına gelirdi.
Etiyopya’nın Somaliland ile imzalanan mutabakat zaptından vazgeçtiğini henüz açıklamadığını, ancak Somaliland ile diplomatik ilişkilerini sürdürdüğünü vurgulayan Gidawun, bu durumun Mogadişu'nun Eritre, Mısır ve Somali arasındaki üçlü ittifakın olası baskısı da dahil olmak üzere diğer baskılar sonucunda varılan anlaşmalardan vazgeçmesi halinde mutabakat zaptının yeniden etkinleştirilebileceğine işaret etti.
Addis Ababa'nın Ankara Anlaşması’na bağlılık konusundaki ciddiyetine rağmen Somali Etiyopya için stratejik bir derinlik olmaya devam ettiğini ve bu yüzden tek bir senaryoya güvenmesi mümkün olmadığını belirten Gidawun, Etiyopya’nın savunma ve istihbarat alanlarından yetkililerle Somalili yetkililer arasında Mogadişu'da imzalanan son anlaşmaların Etiyopya'ya yönelik güvenlik ve askeri tehditleri engellemede büyük bir adım olduğuna dikkati çekti.
