Beyaz Saray, yurtdışında haksız olarak gözaltına alındığını düşündüğü vatandaşlarının serbest bırakılmasını sağlamak için çaba gösterirken, Afganistan’daki Taliban hükümetinin Dışişleri Bakanlığı, iki Amerikalı yetkilinin dün Kabil'deki yetkililerle Afganistan'da gözaltında tutulan Amerikalılar hakkında görüşmeler yaptığını açıkladı.
ABD Başkanı Donald Trump'ın rehine işlerinden sorumlu özel temsilcisi Adam Boehler ve ABD'nin Afganistan eski Özel Temsilcisi Zalmay Halilzad, Taliban Dışişleri Bakanı Emir Han Muttaki ile bir araya geldi.
Afganistan Dışişleri Bakanlığı tarafından yayınlanan açıklamada, “İki taraf, ikili ilişkilerde, özellikle de birbirlerinin ülkelerinde tutuklu bulunan vatandaşlarla ilgili çeşitli güncel ve gelecekteki konularda görüşmelerin devam edeceğini teyit etti” denildi.
ABD Dışişleri Bakanlığı ve Beyaz Saray henüz yorum taleplerine yanıt vermedi. Halilzad da yorum talebiyle yapılan telefon görüşmesine henüz yanıt vermedi.
Trump yönetiminin çizgisine yakın bir kaynak, Taliban'ın rehinelerle ilgili uluslararası yükümlülüklerini yerine getirmemesinden dolayı Washington'da hayal kırıklığı olduğunu ve bunun nadir toprak elementleri veya daha geniş kapsamlı ilişkilerin iyileştirilmesi konusunda bir anlaşma olasılığını azalttığını söyledi.
İlişkilerin iyileştirilmesinin önündeki engel
Washington, Amerikan vatandaşlığına sahip Mahmud Habibi'yi ABD'nin en önemli tutuklusu olarak görüyor. Taliban ise onu gözaltına aldığını reddediyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı, Habibi'nin tutukluluğunu Afganistan ile iş birliğini geliştirmenin önündeki en büyük engel olarak nitelendiriyor. Taliban ise,Habibi'nin Kabil'de ortadan kaybolmasından üç yıl sonra onun nerede olduğunu bilmediğini söylüyor.
Taliban, geçen yıl Guantanamo askeri hapishanesindeki son Afgan tutuklu olan Mhammed Rahim'in iadesi karşılığında Habibi'yi serbest bırakma teklifini reddetti. Muhammed Rahim'in Usame bin Ladin'in yardımcısı olduğu söyleniyor.
Washington, ABD'nin Afganistan'da 20 yıl süren askeri müdahalesinin ardından 2021'de iktidara gelen Taliban hükümetini tanımıyor.
İki ABD'li yetkili, Halilzad ile barış müzakerelerinde Taliban ekibine liderlik eden Ekonomi İşlerinden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Molla Abdulgani Birader ile görüştü.
Birader'in ofisi, nadir toprak elementleri de dahil olmak üzere Afganistan'daki yatırım fırsatlarının gözden geçirildiğini söyledi. Birader, ABD heyetinden ‘Afganistan'da çatışma yerine diyalog arayışında olmalarını ve ABD'nin Afganistan'ın yeniden inşasında rol oynamasını’ istedi.
Yurtdışında tutuklu bulunanlar Trump için öncelikli
ABD Başkanı Donald Trump, yurtdışında tutuklu bulunan Amerikalıların serbest bırakılmasını en önemli önceliği haline getirdi ve Afganistan, Rusya ve Venezuela dahil olmak üzere birçok ülkede onlarca kişinin serbest bırakılmasını sağladı.
Bu ay Trump, Washington'un yasadışı gözaltıları destekleyen ülkeleri belirlemesine ve Amerikalıları yasadışı olarak gözaltına aldığını iddia ettiği ülkelere yaptırımlar da dahil olmak üzere cezai önlemler uygulamasına yol açan bir başkanlık kararnamesi imzaladı.
Boehler mart ayında, 2022 yılında Afganistan'ı turist olarak gezerken gözaltına alınan Amerikalı George Glezmann ile birlikte Kabil'i ziyaret etti. Geçen ocak ayında ABD, Afganistan'da tutuklu bulunan Amerikan vatandaşlarının serbest bırakılması karşılığında, bir ABD mahkemesi tarafından uyuşturucu kaçakçılığı ve terörizm suçlarından mahkûm edilen bir Afgan vatandaşını serbest bıraktı.
Boehler ile görüşmesinin ardından Birader'in ofisi, “Boehler, Afganistan ve ABD'de tutuklu bulunan vatandaşlar konusunda iki ülkenin tutukluları takas edeceğini söyledi” açıklamasını yaptı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise bu takası doğrulamadı ve Boehler'in ‘olasılıkları araştırmak için’ Kabil'i ziyaret ettiğini belirtti.
Rubio, İsrail'e giderken gazetecilere verdiği demeçte, “Yasadışı olarak gözaltına alınan kişilerle ilgili özel temsilcimiz bir süredir görüşmeler yürütüyor. Herhangi bir anlaşma veya takas kararı Başkan Donald Trump’a ait. Ancak her Amerikalı veya yasadışı olarak gözaltına alınan herkesin serbest bırakılmasını çok istiyoruz. Boehler, bunu başarmanın yollarını görüşmek için oraya gitti” ifadelerini kullandı.
Rubio, Mahmud Habibi'nin Afganistan'da tutulduğuna inanıyor. ABD, Habibi'nin nerede olduğu hakkında bilgi verenlere 5 milyon dolar ödül vaat ederken, Taliban 2022'deki kayboluşuyla herhangi bir ilgisi olduğunu reddediyor.
Geçtiğimiz mart ayında, Taliban tarafından iki yıldan fazla bir süre gözaltında tutulan eski uçak teknisyeni George Glezmann, Boehler'in Kabil'i ziyaretinin ardından serbest bırakıldı.
Boehler, Afganistan Dışişleri Bakanı Emir Han Muttaki ile yaptığı görüşmelerde tutuklular konusunu gündeme getirdi.
Afganistan Hükümet Sözcüsü Yardımcısı Hamdullah Fitrat, X platformu üzerinden yaptığı paylaşımda, “Her iki taraf da, ikili ilişkilerde çeşitli güncel meseleleri, özellikle de her iki ülkede tutuklu bulunan vatandaşlar meselesini görüşmeye devam edeceğini teyit etti” ifadesine yer verdi.
Taliban yetkilileri, ABD güçlerinin çekilmesinin ardından Ağustos 2021'de iktidara döndüklerinden bu yana onlarca yabancı uyruklu kişiyi gözaltına aldı.
Rusya Dışişleri Bakanlığı bu hafta, yaklaşık iki aydır Afganistan'da gözaltında tutulan bir Rus vatandaşının geri döndüğünü duyurdu.
Rusya Dışişleri Bakanlığı, vatandaşının ‘geçen temmuz ayından bu yana çeşitli suçlar işlediği iddiasıyla Afganistan'da gözaltında olduğunu’ açıkladı. Afgan yetkililer, Taliban yetkililerini tanıyan tek ülke olan Rusya ile Afganistan arasındaki dostane ilişkiler nedeniyle, Rus tarafının talebi üzerine vatandaşı serbest bıraktı.
Temmuz 2024'te Kabil, Washington ile tutuklu sorununu görüştüğünü duyurdu ve geçtiğimiz ocak ayında, uyuşturucu kaçakçılığıyla bağlantılı terör suçundan hüküm giymiş Afgan savaşçı Han Muhammed'in serbest bırakılması karşılığında iki Amerikalı serbest bırakıldı.
Taliban hükümeti, aralarındaki 20 yıllık savaşa rağmen, diğer ülkelerle, özellikle de ABD ile iyi ilişkiler sürdürmek istediğini defalarca dile getirdi. Pakistan, Çin, Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve İran dahil olmak üzere birçok ülke, 2021'den sonra Kabil'deki büyükelçiliklerini açık tuttu.
Taliban, görüşmenin ayrıntılarını açıklamazken, Beyaz Saray da Kabil'deki toplantı veya Taliban'ın açıklaması hakkında yorum yapmadı. Taliban, Dışişleri Bakanı Emir Han Muttaki'nin, ABD Başkanı Donald Trump'ın rehine işlerinden sorumlu özel temsilcisi Adam Boehler ve bir başka ABD temsilcisiyle birlikte bir odada çekilmiş fotoğraflarını yayınladı. Taliban yaptığı açıklamada, Boeler'in ‘iki tarafın tutukluların takasını gerçekleştireceğini teyit ettiğini’ belirtti, ancak tutukluların sayısı, kimlikleri veya tutuklanma nedenleri hakkında bilgi vermedi.
Toplantı, Taliban'ın mart ayında Afganistan gezisi sırasında kaçırılan Amerikan vatandaşı George Glezmann'ı serbest bırakmasının ardından gerçekleşti. Glezmann, Başkan Donald Trump'ın göreve gelmesinden bu yana Taliban tarafından serbest bırakılan üçüncü rehine oldu.
Görüşmeler, Taliban'ın Trump'ın Afganistanlıların ABD'ye girişini yasaklama kararını sert bir şekilde eleştirmesinin ardından gerçekleşti.
Açıklamada, ‘iki ülke arasındaki ikili ilişkilerin geliştirilmesi, vatandaşlarla ilgili konular ve Afganistan'daki yatırım fırsatları hakkında kapsamlı görüşmeler yapıldığı’ da belirtildi. Açıklamada, Amerikan heyetinin geçen ayın sonunda Afganistan'ın doğusunu vuran yıkıcı depremin kurbanları için taziyelerini ilettiği de kaydedildi.
