Mustafa Rüstem
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu toplantıları sırasında İsrail ile Suriye arasındaki güvenlik anlaşmasının askıya alındığına dair işaretler hakkında konuşmalar artıyor. Bu işaretler arasında Suveyda'ya insani yardım koridoru açılması konusundaki anlaşmazlık da yer alıyor.
Ancak Türkiye'nin, (özellikle kuzeyde olmak üzere) Suriye genelinde Ankara'nın varlığını dikkate almayan bir anlaşmayı engellemek için ‘çomak soktuğu’ hipotezini destekleyen başka faktörler de var. Bu nedenle, Suriye meselelerini takip eden gözlemcilere göre bu aksilik, anlaşmanın önce Türkiye'den geçmesi ve onun yeşil ışık yakması gerektiğini gösteriyor.
Kuşkusuz İsrail ile imzalanacak güvenlik anlaşması (başta Ankara'nın yeni Suriye ordusunu yeniden kurmasını engelleyen madde olmak üzere) Türkiye’yi rahatsız ediyor. İsrail bu koşulu stratejik öneme sahip olarak görüyor. Anlaşma, İsrail Hava Kuvvetleri'nin hareket özgürlüğünü ve hava üstünlüğünü korumak için füzeler ve hava savunma sistemleri dahil olmak üzere Suriye topraklarında stratejik silahların konuşlandırılmasını yasaklıyor.
Binyamin Netanyahu ve Ahmed eş-Şera hükümetleri, Suveyda vilayetini kapsayan bir askerden arındırılmış bölge kurulması amacıyla aylarca süren müzakerelerin ardından bir anlaşmaya varmaya yakınken, anlaşma son anda sekteye uğradı.
Bu bağlamda gözlemciler, sorunun Suveyda (Suriye'nin güneyinde, başkent Şam'dan yaklaşık 110 kilometre uzaklıkta) ile ilgili olduğunu düşünüyorlar. Ancak müzakerelerin tıkanmasının arkasında Türkiye'nin müdahalesi yatıyor olabilir. Çünkü bu anlaşma gerçekleşirse Türklerin güçlü varlığını tehdit edecek ve onları kısıtlayacak.
Öte yandan Türk dış politika araştırmacısı Firas Rıdvanoğlu, bu aksaklığın gerçek nedenlerinin halen belirsiz olduğunu düşünüyor; ancak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın açıklamalarının hem İsrail'e yönelik endişelerini hem de öfkesini ortaya koyduğunu belirtiyor.
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı habere göre Rıdvanoğlu, “Türkiye'nin ABD'den İsrail'e yönelik doğrudan açıklamaları bu endişeleri ortaya koyuyor. Bence Suriye hava sahası konusu korkutucu bir tartışma noktası olabilir. Çünkü Netanyahu hükümetinin Suriye üzerinden İran'a bir koridor istediği söylenirse, bu ‘tabutun son çivisi’ gibi görünecek ve Ankara bunu kabul etmeyecektir. Çünkü bu İsrail'in tüm bölgeye açılan kapısı haline gelecek; Tel Aviv Suriye hava sahası üzerinden Irak'a ulaşacak ve Türkiye'yi izleyecek” ifadelerini kullandı.
Millî Savunma Bakanlığı, bölgenin güvenliği ve istikrarına katkıda bulunmaya ve Suriye'nin güvenlik ve savunma kapasitesinin geliştirilmesi için gerekli desteği sağlamaya hazır olduğunu açıkladı. Millî Savunma Bakanlığı Sözcüsü Zeki Aktürk, yakın zamanda yaptığı açıklamada, Ankara'nın güvenlik ve askeri alanlarda Şam ile iş birliğini güçlendirme ve sınırları korumak için ortak çabalar çerçevesinde bu iş birliğini gerçekleştirme konusundaki ısrarını gizlemedi.
Bu arada, Suriye Demokratik Güçleri'nin (SDG) entegrasyon süreci önümüzdeki aralık ayı sonuna kadar gerçekleşmezse, Suriye, belirsiz bir Türk askeri müdahalesine hazır görünüyor. Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şera, “SDG ve PKK içindeki bazı gruplar, özellikle mart anlaşması olmak üzere anlaşmaların uygulanmasını engelliyor” derken belki de buna açıkça atıfta bulunmuştu.
Bu müdahale, Suriye ve Türkiye arasındaki sınırda tampon bölgeyi tamamlamayı amaçlayan dördüncü bir Türk askeri operasyonu şeklinde gerçekleşirse, İsrail'in Türkiye'nin sahadaki artan varlığı konusundaki endişeleri, özellikle 2016'dan sonra ve üç askeri operasyonun (Barış Pınarı Harekâtı, Zeytin Dalı Harekâtı ve Fırat Kalkanı Harekâtı) ardından daha da artacak.
İsrail'in endişeleri, 8 Aralık 2024'te Beşşar Esed rejiminin devrilmesinden sonra, insansız hava araçları (İHA) ve askeri teknoloji ile hava savunma sistemlerini güçlendirmek amacıyla imzalanan askeri iş birliği anlaşmasının ardından, ağustos ortasında Suriye ve Türkiye arasında askeri eğitim ve danışmanlık konusunda imzalanan mutabakat zaptı ile daha da arttı. Bu anlaşma uygulanırsa, Esed'in devrilmesinden bu yana bini aşan, askeri altyapıyı ve stratejik yetenekleri yok eden ve Suriye ordusu karargahını ve Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nın çevresini hedef alan İsrail hava saldırıları sınırlanacak.
Ankara'nın Suriye'deki gücünü teyit eden hiçbir şey sunmadığına dikkat çeken Rıdvanoğlu, “Netanyahu hükümetini korkutacak herhangi bir askeri gelişme görmedik” dedi. Rıdvanoğlu, bunu birkaç nedene bağladı: Ya Şam, devleti yeniden canlandırmak istediği için savaşa giremeyeceğinden İsrail ile Türkiye arasında bir denge sağlamak istiyor. Ya Türkiye bunu yapabilecek durumda değil. Ya da ABD'nin baskısı bu konuyu etkiliyor.
Suriye'nin ABD'nin arabuluculuğunda 1974'te imzalanan ayrılık anlaşmasına geri dönme çabalarına rağmen, İsrail bu beklenen anlaşmadan kendi lehine bir avantaj elde etmeye çalışıyor. Bu durum, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun ofisi tarafından da doğrulandı. Başbakanlık Ofisi tarafından yapılan açıklamada, “İsrail'in çıkarları arasında güneybatı Suriye'de silahsızlanma ve Dürzi topluluğunun güvenliğini ve emniyetini sağlamak da yer alıyor” denildi.
