Gazze savaşını sona erdirmek için düzenlenen Şarm eş-Şeyh Barış Zirvesi, anlaşmanın imzalanmasının yanı sıra, ABD Başkanı Donald Trump'ın planının uygulanmasına ilişkin güvence ve garantiler de içeriyordu. Planın ilk aşaması, İsrailli rehinelerin teslim edilmesi ve Filistinli mahkûmların serbest bırakılmasıyla sona erdi. Şimdi daha zorlu olacak gibi görünen yeni bir müzakere aşaması bekleniyor.
Şarku’l Avsat'a konuşan uzmanlara göre bu garantiler, ABD'nin savaşın bittiğine dair güvenceleriyle birlikte, cuma günü yürürlüğe giren Gazze Anlaşması’nı istikrara kavuşturmak için arabulucuların çabalarına ilave destek sağlayacak. Uzmanlar, özellikle Hamas'ın silahsızlandırılması ve Gazze Şeridi'nin yönetimi ile ilgili konularda anlaşmaya varılacağına dair ihtiyatlı bir iyimserlik içinde. Ayrıca önümüzdeki dönemde zorlu müzakereler bekliyorlar.
Hamas dün yaptığı açıklamada, arabulucuların İsrail'i Trump'ın Gazze Şeridi'ndeki savaşı sona erdirmek için hazırladığı plan kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmeye zorlama çabalarının önemini vurguladı. Bir başka açıklamada ise Hamas'ın askeri kanadı İzzeddin el-Kassam Tugayları, İsrail anlaşmaya bağlı kaldığı sürece anlaşmaya ve zaman çizelgesine bağlı kalacağını bildirdi.
İsminin açıklanmaması koşuluyla AFP'ye konuşan diplomatik bir kaynağa göre, Hamas'ın talebi, Gazze Şeridi'ndeki ateşkese arabuluculuk eden ülkelerin Mısır'ın Şarm eş-Şeyh kentinde düzenlenen zirvede anlaşmayı garanti altına alan bir belge imzalamaları beklenirken geldi.
İmza töreninden haberdar olan kaynak, “İmzacılar, yani ABD, Mısır, Katar ve Türkiye, anlaşmanın garantörleri” dedi.
Trump, İsrail ve Mısır'a gitmeden önce yaptığı açıklamada, “Gazze konusunda birçok sözlü garanti aldık. Savaş bitti” diyerek, ateşkesin ‘devam edeceğine’ olan güvenini dile getirdi.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Knesset'te yaptığı konuşmada, Trump'ın önerisinin ‘savaşı sona erdireceğini ve tarihi bir barışın önünü açacağını’ söyledi. Trump'a hitaben, “Siz barışa bağlısınız, ben de barışa bağlıyım. Birlikte barışı sağlayacağız” dedi.
Kassam Tugayları dün, Trump'ın barış planının ilk aşaması kapsamında Gazze Şeridi'nde hayatta olan tüm İsrailli rehineleri serbest bıraktı. Buna karşılık, İsrail Cezaevi Servisi dün bin 968 Filistinlinin serbest bırakıldığını duyurdu.
Trump'ın savaşı sona erdirme planı, Gazze Şeridi'nde 20'si halen hayatta olan 47 rehinenin serbest bırakılmasını öngörüyor. Anlaşma kapsamında ayrıca, 2014 yılında esir alınan bir rehinenin kalıntılarının da teslim edilmesi bekleniyor.
Buna karşılık İsrail, müebbet hapis cezasına çarptırılmış 250 Filistinli mahkûm ile savaşın patlak vermesinden bu yana tutuklu bulunan bin 700 Gazzeli mahkûmun serbest bırakılmasını öngörüyor.
Mısır Dış İlişkiler Konseyi üyesi ve eski Dışişleri Bakan Yardımcısı Reha Ahmed Hasan, zirvede varılacak herhangi bir anlaşmanın, Trump'ın savaşın sona ermesi konusundaki ısrarıyla birlikte Gazze Şeridi'ndeki savaşı sona erdirme şansını artıracağına inanıyor. Hasan’a göre en azından bu aşamada Netanyahu, ABD'nin bu isteğine karşı çıkamaz.
Filistinli siyasi analist Nizar Nazzal, “Şarm eş-Şeyh'te gördüğümüz büyük zirve ve garanti belgesi, İsrail'e Gazze Şeridi'ndeki ateşkes anlaşmasını istikrara kavuşturması için baskı yapmakta önemli bir kaldıraç oluşturuyor” ifadesini kullandı. Trump'ın da söylediği gibi Gazze Şeridi'nin tekrar savaşa dönmeyeceğini bekleyen Nazzal, “Güney Lübnan'da ateşkes anlaşması olmasına rağmen İsrail'in ihlallerinde olduğu gibi, Tel Aviv’den ara sıra saldırılar görebiliriz” dedi.
Gazze Şeridi'ndeki savaşı sona erdirme konusunda kaydedilen ilerlemeye rağmen, arabulucuların halen uzun vadeli bir siyasi çözüme ulaşması gerekiyor. İkinci aşama, Hamas'ın silahsızlandırılmasının yanı sıra, savaşçılarının Gazze Şeridi'nden ayrılmasını ve İsrail'in Gazze Şeridi'nden çekilmesinin devamını öngörüyor.
Şarm eş-Şeyh'te Trump ile yaptığı görüşmede Sisi, Gazze Anlaşması’nın aşamalarının tamamlanmasını istedi.
Trump ise Gazze Şeridi'ndeki savaşı sona erdirmek için ikinci aşama müzakerelerin başladığını doğrulayarak, “Ortadoğu'da çok özel bir dönemden geçiyoruz” ifadesini kullandı.
Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul dün Deutschlandfunk radyosuna verdiği demeçte, Katar, Mısır, Türkiye ve diğer Arap ülkelerinin İsrail ile barış müzakerelerini desteklemek için Hamas'a silah bırakması yönünde baskı uyguladığını söyledi.
Daha önce AFP'ye konuşan bir Hamas lideri, hareketin silahlarını teslim etmeyi kabul etmesinin ‘söz konusu olamayacağını’ söylemişti. Önde gelen Hamas liderlerinde Husam Bedran da müzakerelerin ikinci aşamasının ‘birinci aşama kadar kolay olmayacağı’ uyarısında bulundu.
Öte yandan Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani pazar günü New York Times'a verdiği demeçte, Hamas'ın silahsızlandırılması gibi çetrefilli konuların ne Hamas ne de İsrail'in kapsamlı bir anlaşmaya varmaya hazır olmadığı için ertelendiğini söyledi.
Hamas ile İsrail arasında arabuluculuk rolü oynayan ve yıllardır hareketin liderleriyle güçlü ilişkileri olan Katar Başbakanı, Hamas'ın ‘İsrail'e tehdit oluşturmamak için nasıl bir yol izleneceği konusunda görüşmeye açık olduğunu’ belirtti.
Reha Ahmed Hasan, “Bir sonraki aşamada birçok konuda netleştirilmesi gereken çok şey var ve ne olacağını göreceğiz” dedi. Hasan, Trump'ın gelecek yıl Nobel Barış Ödülü'nü kazanma arzusunun anlaşmanın başarısı için bir teşvik olacağı konusunda iyimser.
Analist Nizar Nazzal, bir sonraki aşamanın, özellikle Hamas'ın silahsızlandırılması ve Gazze Şeridi'nin yönetimi konusundaki tartışmalarda karmaşık olacağına inanıyor. Nazzal, müzakerelerin engellerle karşılaşacağını, arabulucuların uzlaşma arayışında olacağını ve Filistin Yönetimi'nin uluslararası denetim olmaksızın Gazze Şeridi'ni yönetmekten sorumlu olacağını öngörüyor.
