İsmail Derviş
Irak hükümeti, Suriye'nin kuzeydoğusundaki kamplarda yaşayan Suriyeli olmayan mültecileri geri gönderme planı çerçevesinde Haseke kırsalında bulunan el-Hol Mülteci Kampı’nda yaşayan yüzlerce vatandaşını geri aldı.
Yerel kaynaklar, Irak hükümetinin pazartesi günü çoğunluğu çocuk ve kadınlardan oluşan 840 kişiden oluşan 249 aileyi naklettiğini doğruladı. Kaynaklar, bu yılın başlarından bu yana Bağdat'ın Suriye makamları, Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ve Birleşmiş Milletler (BM) ile koordineli olarak Suriye'deki 5 binden fazla vatandaşını 13 nakil işlemiyle naklettiğini açıkladı.
Çoğu ailenin Ninova ilindeki el-Cedah Mülteci Kampı’na nakledildiğini ve nakledilenlerin kampta bulunan Iraklı vatandaşların toplam sayısının yüzde 50'sini oluşturduğunu belirten kaynaklar, Suriye ve Irak'ın önümüzdeki altı ay içinde tüm Iraklı vatandaşların transferini tamamlamayı hedeflediği ve bu sayede Suriye topraklarındaki Iraklı mülteciler dosyasının kapatılacağı için önümüzdeki günlerde yeni tahliyelerin gerçekleştirileceğini doğruladılar.
Rehabilitasyon programları ve 29 tahliye operasyonu
Öte yandan Irak Göç ve Yerinden Edilmişler Bakanlığı, 2021 yılından bu yana 29 tahliye operasyonu gerçekleştirilerek el-Hol Mülteci Kampı’ndan aralarında erkeklerin, kadınların, yaşlıların, gençlerin ve çocukların da olduğu yaklaşık 19 bin kişiyi ülkesine geri gönderdiğini duyurdu. Şarku’l Avsat’ın Irak Haber Ajansı INA’dan aktardığı habere göre Bakanlık sözcüsü Ali Abbas, ‘hükümetin el-Hol Mülteci Kampı’ndan geri dönenler için 78 rehabilitasyon programı uyguladığını’ söyledi. Bu programlar, geri dönenler ile onları kabul eden bölgelerdeki yerel halk arasında gerginliklerin önlenmesinde başarılı oldu.
Irak hükümetinin vatandaşlarını acilen transfer etme kararı, Suriye ve ABD’nin kampı tahliye etme ve dünyanın çeşitli ülkelerinin mülteciler ve terör örgütü DEAŞ üyelerinin aile üyeleri olsun, vatandaşlarını geri çekme ve örgüte mensup kişileri geldikleri ülkelerdeki ulusal mahkemelerde yargılama taleplerine yanıt olarak alındı. ABD’nin talebi, 14 Mayıs'ta Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'da, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman Al Suud'un katılımıyla, Suriye Devlet Başkanı Ahmed eş-Şara ile yaptığı görüşmede Başkan Donald Trump'ın açıkladığı gibi, DEAŞ üyesi tutuklularının bulunduğu hapishanelerin Suriye hükümeti tarafından denetlenmesini de öngörüyor.
ABD’nin koordinasyon mekanizması
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı habere göre ABD Kongre Üyesi Marlin Stutzman, yaptığı açıklamada, Trump yönetiminin ülkelere Suriye'nin kuzeydoğusundaki gözaltı kamplarından vatandaşlarını geri göndermeleri çağrısında bulunduğunu ve tutukluların ve yerinden edilmiş kişilerin menşe ülkelerine dönüşlerinin hızlandırılması gerektiğini söyledi. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) bu amaçla ortak bir koordinasyon mekanizması kurdu. Çeşitli ülkelerin vatandaşlarının transferinde ilerleme kaydedildiğini, ancak Suriye'de vatandaşları bulunan tüm ülkelerle iş birliğini güçlendirmek istediklerini belirten Stutzman, “Irak hükümeti çok sayıda vatandaşını geri gönderdiği için Irak'ın bu konudaki çabalarını büyük takdirle karşılıyoruz ve dünyanın geri kalanını da aynı şeyi yapmaya çağırıyoruz” diye ekledi.
SDG’nin kartları
Suriyeli gazeteci Usama Al-Ahmad ise yaptığı özel açıklamada, yabancı ailelerin Suriye'nin kuzeydoğusundan çıkarılmasının, SDG'nin Suriye devletine entegrasyon sürecini hızlandıracak adımlardan biri olacağını, zira yabancılar, özellikle terör örgütü DEAŞ üyelerinin aileleri ve tutuklu üyeleri sorununun, ABD'nin bu konudaki tutumunun Başkan Trump'ın kendisi tarafından açıkça belirtilmesine rağmen, SDG'nin tüm görüşmelerde kullandığı pazarlık kozlarından biri olduğunu söyledi. Tüm görüşmelerde SDG’nin kullandığı pazarlık kozlarından biri, çünkü Washington SDG’nin ana destekçisi olduğu için Başkan Trump’ın kendisi de belirttiği gibi ABD’nin bu konudaki tutumu açık. Bununla birlikte, Suriyeli olmayan ailelerin çıkarılması ve hükümet güçlerinin hapishaneleri denetlemesi gerektiğini vurguluyor.
Ahmed, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Kampta DEAŞ ile bağlantılı kişilerin sayısının azalmasıyla birlikte, SDG'nin bu konuyu güvenlik, siyasi veya mali destek talep etmek için bir koz olarak kullanma imkanı da zayıflıyor. Çünkü binlerce kişinin ülkelerine geri dönmesi veya davaların ulusal mahkemelere sevk edilmesi SDG'nin nüfuzunu azaltıyor. Ancak kamp kartının kaybı, Kürt güçlerinin etkisinin sona ermesi anlamına gelmez, daha çok Suriye hükümeti ile müzakerelerde pazarlık güçlerinin azalması anlamına gelir. Yine de tahliye sürecini kolaylaştırmak için yaptıkları iş birliği, bu dosyayı kapatmak ve birleşik bir Suriye'ye doğru ilerlemek istediklerini gösteriyor. Yukarıda belirtildiği gibi, ABD’nin ‘tek devlet, tek bayrak ve tek halk’ şeklindeki resmi tutumu bu.”
Vatandaşlarını almayı reddeden ülkeler
Suriye’deki vatandaşlarını geri alan sadece Irak değil. Bosna Hersek, Kosova, Kuzey Makedonya, Norveç, İsveç ve Danimarka başta olmak üzere birçok ülke, kamplarda tutuklu bulunan örgüt üyelerinin aile üyeleri ve akrabaları olan vatandaşlarının yanı sıra eski DEAŞ üyelerini geri almaya ve yerel olarak yargılamaya başladı.
Ancak her ülke vatandaşlarını geri almayı kabul etmiyor. İsviçre Dışişleri Bakanlığı geçtiğimiz ağustos ayında, DEAŞ üyeliği şüphesiyle Suriye'nin kuzeydoğusundaki kamplarda gözaltına alınan vatandaşlarını geri almayı reddettiğini yineleyen bir açıklama yayınladı. Açıklamada, “İsviçre, örgüte bağlı yetişkin vatandaşların geri gönderilmesine ilişkin Mart 2019'da alınan hükümet kararını uygulamaya devam edecektir” denildi. Karar, İsviçre'nin bu kişileri geri göndermeyeceğini veya onlara pasaport vermeyeceğini ve sadece hayatlarına veya fiziksel güvenliklerine doğrudan bir tehdit olduğunda ‘mümkün olan sınırlar içinde’ konsolosluk hizmetleri sunacağını öngörüyor.
Suriye’nin kuzeydoğusundaki kamplarda gözaltında tutulan İsviçre vatandaşları arasında üç erkeğin yanı sıra sekiz yaşındaki kızıyla birlikte bir kadın bulunuyor.
Bakanlık, gözaltına alınan vatandaşlar ve SDG yetkilileriyle temas halinde olduğunu ve kadının ve çocuğunun kaldığı Roj Kampı’na konsolosluk ziyareti gerçekleştirdiğini açıkladı. Annenin sadece çocuğun geri gönderilmesi teklifini reddettiği doğrulandı. Bu arada, İsviçre'de bu konu hakkında, ulusal güvenliği korumak için bu vatandaşların geri gönderilmesini reddedenler ile devletin vatandaşlarına karşı yasal ve insani yükümlülükleri doğrultusunda iadelerini isteyenler arasında hukuki bir tartışma yaşanıyor.
BM’nin verileri
BM’nin verilerine göre uluslararası alanda, DAEŞ ile bağlantılı olduğundan şüphelenilen yaklaşık 9 bin kişi, yargılanmadan gözaltında tutuluyor. Bu kişilerin 5 bin 400'ü Suriyeli, bin 600'ü Iraklı ve bin 500'ü 50 farklı ülkenin vatandaşı. Hol ve Roj kamplarında da şüphelilerin akrabaları, mülteciler, yerinden edilmiş kişiler ve kişiler olmak üzere yaklaşık 42 bin 500 kişi bulunuyor. Bu kişilerin yüzde 60'ı çocuklardan oluşurken, geri kalan yüzde 40'ın çoğunluğunu kadınlar oluşturuyor.
Şam göreve hazır
Suriyeli bir diplomatik kaynak yaptığı özel açıklamada, ABD'nin Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack'ın Suriye'de vatandaşları bulunan birkaç ülkeyle görüştüğünü ve Şam'ın bu kişileri yargılamak veya süresiz olarak gözaltında tutmak zorunda olmadığı için vatandaşlarını tahliye etmelerini istediğini söyledi. Kaynak, “Irak dahil bazı ülkeler ABD'nin çağrısına yanıt vermiş olsa da İsviçre gibi bazı ülkeler buna karşılık vermedi. Bizim güçlerimiz ise terör örgütü üyelerinin tutulduğu hapishaneleri koruyabilecek kapasitede. ABD bizden bu hapishaneleri korumamızı birkaç kez talep etti ve biz de buna hazırız” dedi.
Sonuç olarak, birçok ülke tutuklu vatandaşlarını geri göndermeye ve örgüte üye olmakla suçlananları menşe ülkelerindeki yerel mahkemelere sevk etmeye başladı. Bu, BM’nin, dünya çapındaki ülkelere Suriye'deki vatandaşlarını geri göndermeleri ve onları rehabilite etmeleri veya yargılamaları yönünde defalarca kez yaptığı çağrılara verilen bir yanıttı. BM, ülkelerin vatandaşlarını terk ettikleri veya keyfi olarak vatandaşlıklarını iptal ettikleri konusunda endişelerini dile getirdi. Irak'ın tahliye sürecini hızlandırma girişimi, gözlemciler tarafından olumlu bir adım olarak görülüyor, ancak SDG'nin bundan ne kadar memnun olduğu belirsiz. Çünkü bu girişim SDG'nin pazarlık kozlarından birini elinden alacak ve SDG'nin uluslararası toplum nezdinde terör örgütü DEAŞ ile mücadelede ve hapishanelerin denetlenmesi ve kamplarda ailelerin gözaltında tutulmasında kilit bir ortak olarak görünmesini engelleyecek.
