ABD’nin Venezuela lideri Nicolas Maduro’yu tutuklaması dolayısıyla düzenlenen basın toplantısında Başkan Donald Trump, Latin Amerika’da Amerikan gücünün kullanımı konusunda alışılmadık derecede açık bir tablo çizdi. Trump’ın açıklamaları, Meksika’dan Arjantin’e kadar uzanan siyasi bölünmeleri gün yüzüne çıkarırken, bölgede Trump yanlısı liderlerin yükselişini de ortaya koydu.
Trump, Maduro’nun New York’taki ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi (DEA) ofislerine elleri kelepçeli halde götürülmesinden yalnızca saatler önce, “Batı yarımkürede Amerikan hegemonyası bir daha asla sorgulanmayacak” ifadesini kullandı.
Şarku’l Avsat’ın AP’den aktardığına göre bu görüntü, Washington ile Karakas arasında aylardır tırmanan gerilimin çarpıcı bir zirvesi olarak değerlendirilirken, bölgede ABD’nin geçmişteki açık müdahalecilik dönemini hatırlattı.
Göreve başlayalı henüz bir yıl bile olmadan Meksika Körfezi’nin adını ‘Amerika Körfezi’ olarak değiştiren Trump, Karayipler’de uyuşturucu kaçakçılığı yaptığı iddia edilen teknelere yönelik saldırılar düzenlenmesini emretti, Venezuela petrol ihracatına deniz ablukası uyguladı ve Honduras ile Arjantin’deki seçim süreçlerine müdahil oldu.
Gümrük tarifeleri, yaptırımlar ve askeri gücün bir bileşimini kullanan Trump, uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele, göçü durdurma, stratejik doğal kaynakları güvence altına alma ve Rusya ile Çin’in nüfuzunu sınırlama hedefleri doğrultusunda Latin Amerika liderleri üzerinde baskı kurdu.
Trump, bu yeni dış politika yaklaşımını, 19. yüzyılda ABD Başkanı James Monroe’nun, ABD’nin Batı yarımkürede kendi etki alanına hâkim olması gerektiği yönündeki düşüncesine atıfla ‘Donroe Doktrini’ olarak adlandırıyor. Trump, Monroe’nun soyadındaki ilk harfi değiştirerek doktrine kendi adının baş harfini ekledi.
Bir düşünce kuruluşu olan Washington Latin Amerika Ofisi’nin (WOLA) And Dağları Bölgesi Direktörü Gimena Sanchez, “Trump yönetimi, Latin Amerika siyasetini farklı yollarla yeniden şekillendirmeye çalıştı. Bölgenin her yanında dişlerini gösteriyorlar” değerlendirmesinde bulundu.
ABD baskınına verilen tepkiler, bölgesel bölünmeleri de yansıttı. Cumartesi günü yaşanan dramatik gelişmeler, Trump’ın Washington’un Venezuela’yı yöneteceği ve petrol sektörünü kontrol altına alacağı yönündeki taahhüdü de dahil olmak üzere, zaten kutuplaşmış olan kıtada karşıt iki cepheyi daha da harekete geçirdi.
Trump’ın ‘fikri ikizi’ olarak nitelendirilen Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei, ABD’nin ‘demokrasiyi, yaşamın savunulmasını, özgürlüğü ve mülkiyeti’ desteklediğini söyledi.
Milei, “Diğer tarafta ise bölgemiz için bir kanser haline gelmiş, kanlı ve terörist bir uyuşturucu diktatörlüğüyle iş birliği yapanlar var” ifadesini kullandı.
Benzer şekilde Güney Amerika’daki diğer sağcı liderler de Maduro’nun devrilmesini, Trump ile ideolojik yakınlıklarını ilan etmek için bir fırsat olarak değerlendirdi.
Ekvador’da muhafazakâr Devlet Başkanı Daniel Noboa, Maduro’nun akıl hocası ve Bolivarcı devrimin kurucusu Hugo Chavez’in tüm takipçilerine sert bir uyarıda bulunarak, “Örgütünüz tüm kıta genelinde tamamen çökecek” dedi.
Şili’de ise Venezuela’dan göç konusundaki endişelerin damga vurduğu ve geçen ay yapılan başkanlık seçimlerinde sol hükümetin kaybettiği süreç sonrasında, aşırı sağdan Devlet Başkanı seçilen Jose Antonio Kast, ABD baskınını “bölge için harika haberler” sözleriyle kutladı.
Ancak Latin Amerika’daki solcu liderler, ABD’nin hamlesini Amerikan otoriterliğinin bir göstergesi olarak değerlendirerek ciddi kaygılarını dile getirdi. Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva, Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, Şili Devlet Başkanı Gabriel Boric ve Kolombiya Devlet Başkanı Gustavo Petro, gelişmelere sert tepki gösteren isimler arasında yer aldı.
Lula da Silva, ABD operasyonunun “son derece tehlikeli bir emsal oluşturduğunu” söyledi. Sheinbaum, bunun ‘bölgesel istikrarı tehlikeye attığı’ uyarısında bulunurken, Boric operasyonun ‘uluslararası hukukun temel bir sütununu ihlal ettiğini’ ifade etti. Petro ise müdahaleyi ‘Venezuela’nın ve Latin Amerika’nın egemenliğine yönelik bir saldırı’ olarak nitelendirdi.
Trump’ın daha önce de bu dört liderin tamamını taleplerine uymadıkları gerekçesiyle cezalandırdığı ya da tehdit ettiği, buna karşılık kendisine sadakat gösteren müttefiklerini desteklediği ve koruduğu hatırlatıldı.
Söz konusu operasyon, ABD’nin bölgedeki müdahaleci geçmişini de yeniden gündeme taşıdı. Son yıllarda Latin Amerika siyasetinde etkili olan ve ‘pembe dalga’ olarak adlandırılan solcu liderlerin simge isimlerinden biri olan Lula da Silva’ya göre, Venezuela’daki Amerikan askeri hamlesi, ABD’nin Latin Amerika siyasetine müdahalesinin en karanlık dönemlerini hatırlatıyor.
Bu tür olaylar, 20. yüzyılın başlarında ABD askerlerinin Chiquita gibi Amerikan şirketlerinin çıkarlarını korumak amacıyla Orta Amerika ve Karayip ülkelerini işgal etmesinden, 1970’lerde Sovyet nüfuzunu engellemek için Washington’un Arjantin, Brezilya, Şili, Paraguay ve Uruguay’daki baskıcı askerî diktatörlüklere verdiği desteğe kadar uzanıyor.
Maduro’nun devrilmesinin çağrıştırdığı bu tarihsel yankılar, yalnızca Trump karşıtı sol çevrelerde sert kınamalara ve sokak protestolarına yol açmakla kalmadı; aynı zamanda Trump’a yakın bazı müttefiklerde de kaygılı tepkiler doğurdu.
Genellikle Trump’a verdiği güçlü destekle bilinen El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele’nin sessizliği dikkat çekti. ABD ile müttefik baskıcı bir hükümet ile solcu isyancılar arasında yaşanan ve ülkeyi derinden yaralayan bir iç savaşın izlerini hâlâ taşıyan El Salvador’da Bukele, cumartesi günü Maduro’nun tutuklanmasıyla alay eden kısa bir paylaşım yaptı, ancak bölgedeki diğer liderlerin sergilediği açık memnuniyeti göstermedi.
Bolivya’da ise yeni muhafazakâr Devlet Başkanı Rodrigo Paz, Maduro’nun devrilmesini temkinli bir dille karşıladı. Paz, bunu, 2024’te yaygın biçimde hileli kabul edilen seçimlerde ‘diktatörü’ iktidardan uzaklaştırmak için oy kullanmaya çalışan Venezuelalıların ‘gerçek halk iradesinin’ hayata geçirilmesi şartına bağladı.
Paz, “Bolivya, Venezuela için çıkış yolunun sandığa saygıdan geçtiğini yineliyor” dedi. Ancak bu mesaj kısa sürede geçerliliğini yitirdi. Saatler sonra Trump, 2024 seçimlerini kazanan muhalefetle değil, Maduro’ya bağlı Devlet Başkan Yardımcısı Delcy Rodriguez ile çalışacağını açıkladı.
Trump yönetiminin ilk döneminde Kolombiya'da ABD büyükelçisi olarak görev yapan Kevin Whitaker, “Trump yönetimi bu aşamada, Venezuela’nın demokratik geleceğine ilişkin kararları, ortaya çıkan demokratik sonuca başvurmadan alıyor gibi görünüyor” değerlendirmesinde bulundu.
Öte yandan Trump’a Venezuela’da ne zaman demokratik seçimler yapılacağı sorulduğunda ise, “Bence biz daha çok durumu düzeltmeye bakıyoruz” yanıtını verdi.
Trump düşmanlarını alarma geçirdi
Trump yönetiminin Venezuela’ya yönelik saldırısı, Latin Amerika’da kendisiyle uyumlu hükümetlerden oluşan bir blok oluşturmayı amaçlayan tehditler zincirinin son halkası olarak değerlendiriliyor.
Şili'den Honduras'a kadar son dönemde yapılan başkanlık seçimleri, göçmenliğe karşı çıkan, güvenliği önceliklendiren ve küreselleşmeden ve ‘siyasi uyanıştan’ arınmış, geçmişteki daha iyi zamanlara dönüş vaat eden Trump benzeri güçlü liderleri iktidara getirdi.
Washington merkezli düşünce kuruluşu Atlantik Konseyi’nde araştırmacı olan Alexander Gray, “Başkan, Batı yarımkürede kendisiyle daha geniş bir ideolojik yakınlık paylaşan müttefik ve ortak ülkeler arayacaktır” değerlendirmesinde bulundu.
Bu ideolojik çizgiyi paylaşmayan ülkeler ise hafta sonu itibarıyla uyarı listesine alındı. Trump, Küba’daki komünist hükümetin “çöküşün eşiğinde göründüğünü” söyledi. Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum’u uyuşturucu kartellerini ortadan kaldıramamakla suçlayarak, “Meksika konusunda bir şeyler yapılması gerekiyor” dedi. Kolombiya Devlet Başkanı Gustavo Petro hakkında ise “Kokain yapmayı seviyor” iddiasını yineledi ve ‘bunu uzun süre sürdüremeyeceği’ uyarısında bulundu.
Trump dün başkanlık uçağında gazetecilere yaptığı açıklamada, “Biz, etrafımızdaki ülkeleri yaşanabilir ve başarılı hale getirme işindeyiz; petrolün gerçekten akmasına izin verilen ülkeler yaratmak istiyoruz. Burası bizim yarımküremiz” ifadelerini kullandı.
