Pentagon, İran’a yönelik ‘nihai darbe’ olarak tanımlanan olası askeri seçenekleri inceliyor. Bu gelişme, Washington ile Tahran arasındaki diplomatik çabaların sürdüğü, ABD’nin doğrudan tehditlerde bulunduğu ve bölgede yoğun askerî hareketliliğin devam ettiği bir döneme denk geliyor. Uzmanlar, müzakereler somut bir ilerleme kaydetmezse askeri tırmanış ihtimalinin yüksek olduğunu belirtiyor.
ABD’li yetkililere göre Pentagon, İran’da kara güçlerinin kullanımı ve geniş çaplı hava saldırıları içerebilecek ‘nihai darbe’ planlarını hazırlıyor.
Şarku’l Avsat’ın Axios’tan aktardığına göre, diplomatik görüşmelerde ilerleme sağlanamazsa, özellikle Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması durumunda askeri tırmanışın daha olası hale geleceği öngörülüyor.
Ateşkes çıkmaza girdi
İran ve ABD arasındaki savaşın durdurulması hâlâ her iki tarafın karşılıklı şartlarına bağlı olarak beklemede.
Tahran, savaşın sona erdirilmesinin tamamen İran’a ait bir karar olacağını ve bu kararın ABD Başkanı Donald Trump’ın önerdiği takvime bağlı olmadığını açıkladı.
Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, Pakistan’ın ABD’nin önerisini İran’a ilettiğini ve Pakistan veya Türkiye’nin gerilimi azaltmaya yönelik olası görüşmelere ev sahipliği yapmayı teklif ettiğini belirtti. Bazı kaynaklar, Trump’ın 15 maddelik bir plan sunduğunu, bu planın savaşın sona erdirilmesini ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını içerdiğini aktardı.
Buna karşılık Tahran resmi olarak görüşmelerin olmadığını duyurdu ve herhangi bir ateşkesin, İran’ın şartları yerine getirilmeden mümkün olmayacağını vurguladı. Bu şartlar arasında saldırıların durdurulması, savaşın tekrarının önlenmesi, tazminat ödenmesi, tüm cephelerde çatışmanın sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı üzerinde İran ‘egemenliğinin’ tanınması yer alıyor.
Batılı kaynaklar ise Washington’un uranyum zenginleştirmesinin durdurulması, yüksek zenginleştirilmiş uranyum stoklarının imha edilmesi, füze programının kısıtlanması ve Tahran’ın bölgedeki müttefiklerine verilen desteğin kesilmesi konularında ısrarcı olduğunu belirtiyor.
Pentagon, ABD’nin bölgedeki seçeneklerini genişletmek amacıyla 82. Hava İndirme Tümeni’nden binlerce askeri bölgeye gönderme kararı aldı.
Askeri güç ve barış müzakereleri üzerindeki etkisi
ABD’li yetkililer Axios’a verdikleri demeçte, çatışmayı sona erdirmek için baskın bir güç gösterisinin barış görüşmelerinde daha fazla etki sağlayabileceğini veya Başkan Donald Trump’a zafer ilan etme imkânı sunabileceğini belirtti.
Ayrıca, İran’ın savaşın nasıl sona erdirileceği konusunda kendi görüşüne sahip olduğu ve gündeme gelen birçok senaryonun çatışmanın süresini uzatıp tırmanışa yol açabileceği, dramatik bir son getirmeyebileceği ifade edildi.
‘Nihai darbe’ seçenekleri
Axios’a göre, yetkililer ve iç tartışmalardan bilgi sahibi kaynaklar, Trump’ın tercih edebileceği ‘nihai darbe’ için dört ana seçenek belirledi:
- İran petrol ihracatının merkezi olan Harg Adası’na saldırı veya abluka.
- İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü güçlendirmesine yardımcı olan Lark Adası’na saldırı. Ada, İran’ın tahkimatlarına, ticaret gemilerini hedef alabilecek saldırı teknelerine ve boğaz trafiğini izleyen radar sistemlerine ev sahipliği yapıyor.
- Boğazın batı girişine yakın konumda bulunan Ebu Musa Adası ve iki küçük adanın kontrolünün ele geçirilmesi.
- Boğazın doğu tarafından İran petrolü taşıyan gemilerin ablukası veya ele geçirilmesi.
Kara harekâtı ve hava saldırısı seçenekleri
ABD ordusu, yüksek zenginleştirilmiş uranyuma erişimi engellemek amacıyla İran’daki nükleer tesislerde kara operasyonları planları da hazırladı.
Axios’a göre, bu tür karmaşık ve riskli bir operasyon yerine, ABD’nin İran’ın nükleer materyallere ulaşmasını engellemek için geniş çaplı hava saldırıları düzenleyebileceği belirtiliyor.
Axios’un aktardığına göre, Başkan Donald Trump henüz bu senaryolardan herhangi biri için karar vermiş değil. Beyaz Saray yetkilileri, olası kara operasyonlarını ‘varsayım’ olarak nitelendiriyor. Ancak kaynaklar, İran ile yürütülen görüşmeler yakın zamanda somut sonuç vermediği takdirde Trump’ın gerilimi tırmandırmaya hazır olduğunu söylüyor. Trump ilk adım olarak, enerji santralleri ve petrol tesislerine yönelik bombardıman tehdidini hayata geçirebilir.
Trump cehennemin kapılarını açmaya hazır
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt dün İran’ı uyararak, Trump’ın bir anlaşmaya varılamaması durumunda ‘her zamankinden daha güçlü’ bir darbe için hazır olduğunu belirtti.
Leavitt, “Başkan kimseyi yanıltmıyor ve cehennemin kapılarını açmaya hazır. İran bir kez daha yanlış hesap yapmamalı… Bu noktadan sonra herhangi bir şiddet, tamamen İran rejiminin anlaşmaya yanaşmamasının sonucu olacak” ifadelerini kullandı.
Devam eden arabuluculuk ve müzakere çabaları
Axios’a göre, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin başlatılması çabalarına katılan bir kaynak, Pakistan, Mısır ve Türkiye’nin hâlâ iki taraf arasında bir görüşme organize etmeye çalıştığını açıkladı.
Kaynak, İran’ın ABD’nin ilk talepler listesini reddettiğini, ancak müzakereleri tamamen dışlamadığını belirtti.
Kaynak ayrıca, sorunun güven eksikliğinde yattığını vurgulayarak, “İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) liderleri son derece şüpheci, ancak arabulucular pes etmedi” ifadesini kullandı.
Tahran'da bir savaş kurbanının cenazesinde yas tutan İranlılar (EPA)