ABD, İsrail ve İran, Ortadoğu’da yangın çıkaran ve Hürmüz Boğazı üzerinden enerji tedarikini keserek küresel ekonomiyi tehdit eden savaşın sona erdirilmesi konusunda sert tutum sergiliyor.
Amerikalılar ne istiyor?
ABD Başkanı Donald Trump, Pakistan aracılığıyla İran’a 15 maddelik bir plan sundu. Planın detayları açıklanmadı ve ABD yönetimi, medyanın içeriğe dair yanlış bilgi verdiğini belirtti.
Reuters’a konuşan kaynaklarına göre planın başlıca maddeleri şunları içeriyor:
- İran’ın yüksek zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ortadan kaldırılması.
- İran’ın uranyum zenginleştirme programının sona erdirilmesi.
İran’ın balistik füze programına kısıtlamalar getirilmesi.
İran’ın bölgede desteklediği müttefiklere, örneğin Lübnan’daki Hizbullah’a desteğinin sona erdirilmesi.
Beyaz Saray, Çarşamba günü, İran öneriyi kabul etmezse ABD’nin “benzeri görülmemiş bir güçle” saldıracağını açıkladı. Reuters’a konuşan yetkililer, Washington’ın Ortadoğu’ya binlerce ek asker göndermesinin beklendiğini belirtti.
İran’ın Tutumu
Reuters’a konuşan üst düzey bir İran yetkili, İran’ın ABD’nin savaşın sona erdirilmesine yönelik önerilerine yanıtının “olumlu” olmadığını, ancak hâlâ değerlendirildiğini söyledi.
Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran’ın ABD ile müzakere etmediğini ancak aracı kişiler aracılığıyla görüşmeler yapıldığını belirtti. İran, kalıcı bir savaşın sona erdirilmesini ve uğradığı zararlar için tazminat talep ediyor.
İran devlet televizyonu Press TV’ye göre, yetkililer Çarşamba günü Hürmüz Boğazı’nın İran’ın “doğal ve yasal hakkı” olarak tanınmasını istediklerini açıkladı.
Reuters’a konuşan yetkililer İran’ın İsrail’in Lübnan’daki savaşının da herhangi bir ateşkes anlaşmasına dahil edilmesi gerektiğini belirttiğini söyledi. Ayrıca, İran anlaşma sağlanmazsa başka bir deniz yolu olan Kızıldeniz ve Bab el-Mendeb Boğazı’nı kapatma gibi bir adım atabileceğini belirterek tırmanma tehdidinde bulundu. İran ayrıca ABD’nin bir İran adasını işgal etmeyi planladığına dair istihbarat aldığını iddia etti.
İsrailliler ne diyor?
Üst düzey bir İsrail savunma yetkilisi, İran’ın ABD’nin şartlarını kabul edeceğini pek düşünmediğini, ancak Trump’ın tavizler sunabileceğinden endişe duyduklarını söyledi.
Başka bir kaynak, İsrail’in herhangi bir anlaşma durumunda önleyici saldırı hakkını korumak istediğini belirtti.
İsrail askeri sözcüsü Perşembe günü, öncelikli görevin şu anda İran’ın askeri kapasitesini yok etmeye devam etmek olduğunu ve İsrail’in hâlâ “birçok hedefi” olduğunu açıkladı.
