ABD yönetimi, Bağdat Büyükelçiliği’nin Irak’ta hükümeti kurmakla görevlendirilen Ali ez-Zeydi’yi tebrik eden paylaşımı ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın gerçekleştirdiği telefon görüşmesiyle yetinmedi. Süreç, ABD Başkanı Donald Trump’ın Zeydi ile doğrudan yaptığı telefon görüşmesiyle bir adım daha ileri taşındı.
Trump, bu temasla da sınırlı kalmayarak, Beyaz Saray’dan yapılabilecek resmi bir açıklama yerine, Truth Social platformu üzerinden yaptığı paylaşımda Washington’un Bağdat’la kurmayı planladığı ilişkiye dair yaklaşımını ortaya koydu. Paylaşımında, ‘Irak’ta terörden arındırılmış yeni bir hükümetin kurulmasının gerekliliğine’ vurgu yaptı.
Trump ayrıca, “Irak ile ABD arasında güçlü ve verimli yeni bir ilişki kurmayı bekliyoruz” ifadesini kullanarak bunun ‘iki ülke arasında yeni ve müreffeh bir dönemin başlangıcı olacağını’ belirtti. Trump, paylaşımında Zeydi’yi ‘Tebrikler Ali’ ifadesiyle kutladı ve hükümetinin güvenoyu almasının ardından Washington’a davet etti.
ABD’nin tutumunun, Irak’taki çeşitli siyasi güçler üzerinde belirleyici ve etkili olduğu değerlendiriliyor. Özellikle Şii siyasi blok içinde bazı liderlerin, Zeydi’nin adaylığına ilişkin Washington’dan gelecek bir ‘ret işareti’ beklediği, bunun da sürecin yeniden Koordinasyon Çerçevesi’ne dönmesini sağlayacağı düşünülüyordu. Söz konusu adayın, daha önce bankasının dolar işlemleriyle ilgili ABD kısıtlamaları iddialarının gölgesinde kalan bir ekonomik figür olması, bu beklentileri güçlendirmişti.
ABD’den gelen gelişmeler, sahadaki silahlı gruplar üzerinde de etkili oldu. Özellikle bazı milis liderlerinin terör listelerine alınması ve haklarında bilgi sağlayanlara ödül açıklanması, bu yapılar içinde tedirginlik yarattı. Bu isimler arasında, Koordinasyon Çerçevesi içinde yer alan üst düzey bir ismin son toplantılarda görünmemesi dikkat çekti. Benzer şekilde diğer bazı milis liderlerinin de ortadan kaybolduğu bildirildi.
Öte yandan siyasi denklemde ek karmaşıklıklar da ortaya çıktı. Başbakanlık için adı geçen bazı siyasi aktörler ve adaylar etrafında yeni tartışmalar yaşanırken, Washington’un bazı isimlere karşı resmî olmayan bir ‘veto’ uyguladığı, buna karşılık Zeydi’ye açık destek verdiği yönündeki değerlendirmeler, Şii siyasi sahada dengeleri yeniden şekillendirdi.
Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, Bağdat’ta düzenlenen bir toplantıda Nuri el-Maliki ile Kays el-Hazali’nin arasında oturuyor. (Arşiv – AFP)
‘Son akşam yemeği’
ABD’nin desteği, ‘terörden arındırılmış bir hükümet kurulması’ şartına bağlı olsa da güçlü bir görünüm sergilerken, Zeydi aynı zamanda geniş bir bölgesel ve uluslararası destek de elde etti. Bu durum, Irak’taki siyasi güçleri yeni bir denklemin içine soktu.
Şii siyasi cephede bu destek, Zeydi’nin adaylığının yalnızca geçici bir siyasi manevra olma ihtimalini ortadan kaldırdı ve Koordinasyon Çerçevesi içinden alternatif isimlerin yeniden gündeme getirilmesi ihtimalini zayıflattı. Şarku'l Avsat'ın edindiği bilgiye göre bazı aktörler onun ekonomik dosyalardaki tecrübesi nedeniyle siyasi olarak yönlendirilebileceğini düşünürken, uluslararası desteğin artması bu beklentiyi daha karmaşık hale getirdi.
Kürt ve Sünni siyasi güçler ise hükümetin kurulması sürecinde bakanlık dağılımı başta olmak üzere kendi taleplerini kabul ettirmeyi hedefliyordu. Ancak ABD’nin Zeydi’ye verdiği destek, müzakere dengelerini değiştirerek bu aktörlerin pazarlık gücünü zayıflattı.
Siyasi çevrelerde, uluslararası destekle güçlenen Zeydi’nin ‘güçlü bir başbakan modeline’ dönüşebileceği yönünde endişeler de dile getiriliyor. Bu senaryonun, ülke içi güç dengelerini yeniden şekillendirebileceği ve özellikle İran başta olmak üzere bazı bölgesel aktörlerin nüfuzunu sınırlayabileceği değerlendiriliyor. İran’ın Zeydi’nin görevlendirilmesine ilişkin henüz açık bir tutum ortaya koymamış olması ise Şii siyasi çevrelerde bu sessizliğin anlamına dair soru işaretlerini artırıyor.
İç hareketler
Diğer yandan Zeydi, Pakistan Cumhurbaşkanı Asıf Ali Zerdari’den bir telefon aldı. Görüşmede Zerdari, Zeydi’yi hükümeti kurmakla görevlendirilmesi dolayısıyla tebrik etti.
Bugün gerçekleşen telefon görüşmesinde Zeydi, Zerdari’yi resmî olarak Irak’a davet etti. İki taraf, ikili ilişkileri ve bu ilişkilerin her iki ülkenin çıkarları doğrultusunda nasıl geliştirilebileceğini ele aldı. Zeydi, Pakistan’ın bölgesel gerilimlerin azaltılmasındaki rolünü takdir ederken, Zerdari de daveti kabul etmeye hazır olduğunu, ancak bunun hükümetin kurulmasının ardından gerçekleşebileceğini ifade etti.
Koordinasyon Çerçevesi’nin, Zeydi’yi 26 Nisan’da yeni hükümeti kurmak üzere aday gösterdiği ve Zeydi’nin anayasal süre içinde kabinesini parlamentoya sunmaya hazırlandığı bildirildi.
Bu süreçle paralel olarak, Koordinasyon Çerçevesi’nin yeni hükümete destek sağlamak amacıyla uzmanlaşmış danışma kurulları oluşturmayı planladığı ifade edildi. Nasr Koalisyonu Sözcüsü Akil er-Rudeyni, bu kurulların enerji, yatırım ve yolsuzlukla mücadele gibi kritik alanları kapsayacağını ve başbakana danışmanlık yapmayı hedefleyeceğini söyledi.
Rudeyni, başbakanın başarı ya da başarısızlığının siyasi ittifakın sorumluluğu olacağını belirterek, kurulacak bu yapıların sayısının henüz netleşmediğini ifade etti. Söz konusu sayının hükümet kurulduktan sonra belirleneceği ve kurulların farklı alanlarda uzmanlardan oluşacağı kaydedildi.
Filistinli bir çocuk, dün Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'a İsrail ordusu tarafından atılan bir broşürü tutuyor (AFP)
Filistinli bir çocuk, dün Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'a İsrail ordusu tarafından atılan bir broşürü gösteriyor (AFP)
Yerinden edilmiş Filistinliler, dün Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta bir kamyondan su alıyor (AP)
