عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
DÜNYA

İran: Hürmüz Boğazı kontrolümüz altında kalmaya devam edecek

Hürmüz Boğazı’nda hareket eden gemiler (Reuters)
Hürmüz Boğazı’nda hareket eden gemiler (Reuters)
TT
TT

İran: Hürmüz Boğazı kontrolümüz altında kalmaya devam edecek

Hürmüz Boğazı’nda hareket eden gemiler (Reuters)
Hürmüz Boğazı’nda hareket eden gemiler (Reuters)

İran, ABD Başkanı Donald Trump’ın stratejik su yolu olan Hürmüz Boğazı’nın yakında yeniden açılabileceğine ilişkin açıklamasının ardından, boğaz üzerindeki kontrolünü sürdüreceğini duyurdu.

İranlı bir askeri sözcü, “X” platformunda yaptığı paylaşımda, küresel petrol ve doğal gaz piyasaları açısından kritik öneme sahip olan geçidin, ABD ile bir anlaşmaya varılması durumunda dahi “tamamen İran yönetimi ve egemenliği altında” kalacağını söyledi.

İran Devrim Muhafızları Ordusu yakın Fars Haber Ajansı ise Trump’ın, boğazın savaş öncesindeki statüsüne döneceği yönündeki açıklamasının “gerçekleri yansıtmadığını” belirtti.

Trump, kendisine ait sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, İran’la savaşı sona erdirmeye yönelik müzakerelerde “büyük ölçüde” bir çerçeve anlaşmasına varıldığını ifade etmişti. Trump, anlaşmanın bir parçasının da Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması olduğunu söylemişti.

ABD Başkanı ayrıca, “Anlaşmanın son yönleri ve ayrıntıları şu anda görüşülüyor, yakında açıklanacak” dedi ancak zamanlamaya ilişkin ayrıntı vermedi. Trump; Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Pakistan, Türkiye, Mısır, Ürdün ve Bahreyn liderleriyle, ayrıca ayrı olarak İsrail’le temas kurduğunu açıkladı.

Öte yandan Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, bugün yaptığı açıklamada ülkesinin İran ile ABD arasındaki bir sonraki barış görüşmelerine yakında ev sahipliği yapmasını umduğunu belirtti.

Washington ile Tahran arasında önemli bir arabuluculuk rolü üstlenen Pakistan’ın lideri, X hesabından yaptığı paylaşımda, “Pakistan barış için samimi çabalarını sürdürecek ve bir sonraki müzakere turuna çok yakında ev sahipliği yapmayı umuyoruz” ifadelerini kullandı.

İran silahlı kuvvetleri, savaşın başlamasından kısa süre sonra Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol sağlamıştı. Gemilere yönelik tehditler ve saldırılar nedeniyle su yolundaki trafik büyük ölçüde durmuş, bu durum küresel enerji fiyatlarında sert yükselişe yol açmıştı.

Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın kapatılmadığını savunmayı sürdürürken, fiiliyatta denizcilik şirketlerinin İranlı irtibat noktalarıyla koordinasyon kurmak ve yüksek ücretler ödemek zorunda kaldığı, son haftalarda ise boğazdan yalnızca sınırlı sayıda geminin geçtiği belirtiliyor.

Fars Haber Ajansı, İran’ın boğazdan geçen gemi sayısını savaş öncesi seviyelere çıkarmayı kabul ettiğini aktardı. Ancak ajans, bunun savaş öncesindeki “serbest seyrüsefer” düzenine geri dönüş anlamına gelmediğini vurguladı.

Ajans, boğazın yönetimi ile geçiş izinlerinin verilmesinin İran’ın yetkisinde kalacağını belirterek, Trump’ın konuya ilişkin açıklamalarının “eksik olduğunu ve sahadaki gerçekliği yansıtmadığını” ifade etti.

İsrail tarafından henüz resmi bir açıklama yapılmazken Trump, ABD’yi savaşa girmesi için teşvik eden İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile yaptığı görüşmenin “oldukça iyi geçtiğini” söyledi.

Alman Haber Ajansı DPA’nın bölgesel bir kaynağa dayandırdığı habere göre Pakistan’ın yürüttüğü arabuluculuk çabaları kapsamında ABD ile İran, savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya yaklaşmış durumda. Haberde, Washington’un İran’a yönelik yeni saldırı seçeneklerini değerlendirmesinin ardından diplomatik sürecin hız kazandığı belirtildi.

Kimliğinin açıklanmaması koşuluyla konuşan bölgesel yetkili, “son dakika anlaşmazlıklarının” süreci raydan çıkarabileceği uyarısında bulunarak, son haftalarda anlaşmanın birkaç kez “yakın” olarak nitelendirildiğini hatırlattı.

Yetkiliye göre olası anlaşma; savaşın resmen sona erdiğinin ilan edilmesini, İran’ın nükleer programına ilişkin iki aylık müzakere sürecini, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukasını kaldırmasını içeriyor.

Bu arada İran da, Pakistan Genelkurmay Başkanı’nın Tahran’da gerçekleştirdiği yeni temasların ardından ABD ile yürütülen müzakerelerde “görüş ayrılıklarının azaldığı” mesajını verdi.

vvfev
ABD karşıtı bir reklam panosunun önünden geçen İranlı kadın. Panoda Hürmüz Boğazı çizimi ile ABD Başkanı Donald Trump’ın dikilmiş dudakları tasvir ediliyor (Reuters)

İran devlet televizyonunun aktardığına göre Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, taslağı “çerçeve anlaşma” olarak nitelendirdi.

Bekayi, “Bu anlaşmanın, dayatılan savaşı sona erdirmek için gerekli temel meseleleri ve bizim için büyük önem taşıyan diğer konuları kapsamasını istiyoruz. Ardından 30 ila 60 gün arasında makul bir zaman diliminde ayrıntılar müzakere edilerek nihai anlaşmaya ulaşılacak” dedi.

Sözcü, Hürmüz Boğazı’nın da görüşülen başlıklar arasında yer aldığını kaydetti.

Şarku’l Avsat’ın ABD merkezli Axios’tan aktardığı habere göre ABD’li bir yetkili, mevcut mutabakat zaptı taslağının ateşkesin 60 gün uzatılmasını öngördüğünü belirtti.

Buna karşılık ABD, İran limanlarına yönelik ablukayı kaldıracak ve İran’ın petrolünü serbestçe ihraç edebilmesine imkân sağlayacak bazı yaptırım muafiyetleri tanıyacak. Bunun karşılığında ABD, 60 günlük süre boyunca yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması konusunda müzakere yürütmeyi kabul edecek.

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA

Trump anlaşmanın yakın zamandan duyurulacağını açıklarken Hürmüz ve uranyum stoku konusunda çelişkili açıklamalar geliyor

Trump anlaşmanın yakın zamandan duyurulacağını açıklarken Hürmüz ve uranyum stoku konusunda çelişkili açıklamalar geliyor
TT
TT

Trump anlaşmanın yakın zamandan duyurulacağını açıklarken Hürmüz ve uranyum stoku konusunda çelişkili açıklamalar geliyor

Trump anlaşmanın yakın zamandan duyurulacağını açıklarken Hürmüz ve uranyum stoku konusunda çelişkili açıklamalar geliyor

ABD Başkanı Donald Trump, cumartesi günü yaptığı açıklamada, İran ile yapılacak ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını sağlayacak barış anlaşmasına ilişkin mutabakat zaptının “büyük bölümünün” müzakere edildiğini söyledi. Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, “Anlaşmanın nihai yönleri ve ayrıntıları şu anda görüşülüyor; yakında duyurulacak” ifadelerini kullandı.

Ancak İran Devrim Muhafızları’na yakınlığıyla bilinen Fars Haber Ajansı, pazar sabahı erken saatlerde yayımladığı haberde, anlaşmanın Tahran’a boğazın yönetimini sürdürme imkânı tanıyacağını belirtti ve Trump’ın Hürmüz Boğazı’na ilişkin açıklamalarının “gerçeklerle örtüşmediğini” savundu.

Öte yandan Axios sitesi, ABD ile İran arasındaki anlaşmanın, ateşkesin 60 gün daha uzatılması karşılığında Hürmüz Boğazı’nın geçiş ücreti alınmaksızın yeniden açılmasını öngördüğünü aktardı. Haberde ayrıca İran’ın petrolünü serbestçe satabileceği ve Tahran’ın nükleer programının sınırlandırılması konusunda müzakereler yürütüleceği belirtildi.

New York Times ise iki ABD’li yetkiliye dayandırdığı haberinde, anlaşmanın İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumdan vazgeçmesine yönelik “açık bir taahhüt” içerdiğini yazdı. Ancak üst düzey bir İranlı yetkili bu iddiayı Reuters’a yalanladı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio: Dünya bugün iyi haberler alabilir

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, pazar günü yaptığı açıklamada, İran ile anlaşmaya ilişkin gün içinde bir duyuru yapılabileceğini söyledi.

Rubio, Yeni Delhi’de gazetecilere yaptığı açıklamada, “Önümüzdeki birkaç saat içinde dünyanın iyi haberler alma ihtimali olduğunu düşünüyorum” dedi.

Hindistan’a ilk resmi ziyaretini gerçekleştiren Rubio, beklenen anlaşmanın, ABD-İsrail saldırılarına yanıt olarak İran’ın fiilen kapattığı Hürmüz Boğazı konusundaki Amerikan endişelerini gidereceğini ifade etti.

Rubio ayrıca anlaşmanın, “Başkanın nihai hedefi olan, dünyanın artık İran nükleer silahından korkmadığı bir noktaya ulaşılmasını sağlayacak sürecin başlangıcı” olacağını söyledi.

Bu açıklamalar, Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını içeren teklifin “önemli ölçüde ilerleme kaydettiğini” belirtmesinin ardından geldi.

Trump, cumartesi günü Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, müzakerelerin “ABD, İran İslam Cumhuriyeti ve diğer bazı ülkeler arasında nihai formüle ulaşılmasını beklerken büyük ilerleme kaydettiğini” yazdı.

Ancak beklenen anlaşma, Trump’a yakın isimler arasında da eleştirilere neden oldu. Trump’ın ilk başkanlık döneminde dışişleri bakanlığı yapan Mike Pompeo ile Cumhuriyetçi Senatör Ted Cruz anlaşmaya tepki gösterdi.

İsrail’in güçlü destekçileri arasında yer alan Cruz ve Pompeo, İran’a petrol satışına yeniden izin verilmesi gibi tavizlere karşı çıktıklarını belirtti.

Cruz, olası sonucun “felaket niteliğinde bir hata” olabileceğini söyledi.

Eleştirilere yanıt veren Rubio ise, Trump kadar İran’a karşı sert duran başka bir ABD başkanı olmadığını savunarak, “Epik Öfke” adı verilen savaş operasyonuna işaret etti.

Rubio, “İran’la bu çatışma başladığında hedefler belirliydi; basit ve çok açıktı. İran’ın deniz gücünü yok etmek istiyorduk ve bu başarıldı” dedi.

ABD’nin ayrıca Tahran’ın balistik füze kapasitesini “önemli ölçüde azaltmayı” ve “savunma sanayi altyapısına zarar vermeyi” hedeflediğini söyleyen Rubio, “Epik (Destansı) Öfke operasyonunun hedefleri bunlardı ve bu hedeflere ulaşıldı” ifadelerini kullandı.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen:

ABD ile İran arasında anlaşmaya yönelik ilerlemeyi memnuniyetle karşılıyorum.

Gerilimi gerçekten azaltacak, Hürmüz Boğazı’nı yeniden açacak ve tam geçiş serbestisini ücret olmaksızın garanti edecek bir anlaşmaya ihtiyaç var.

İran’ın hiçbir zaman nükleer silah geliştirmesine izin verilmemeli.

İran, ister doğrudan ister vekilleri aracılığıyla olsun, bölgedeki istikrarsızlaştırıcı faaliyetlerine ve komşularına yönelik tekrarlanan haksız saldırılarına son vermeli.

Avrupa, kalıcı diplomatik çözüm için uluslararası ortaklarla çalışmayı sürdürecek.

Avrupa ayrıca bu çatışmanın tedarik zincirleri ve enerji fiyatları üzerindeki etkilerini sınırlamak için çalışacak.

Avrupa Merkez Bankası: İran savaşı derinleşirse faiz artışı baskısı doğabilir

Avrupa Merkez Bankası Yönetim Konseyi üyesi Martin Kocher, ABD ile İran arasında kalıcı bir barış anlaşmasına varılamaması halinde bankanın gelecek ay faiz artırımı yönünde adım atabileceğini söyledi.

Bloomberg’in haberine göre Kocher, 22-23 Mayıs tarihlerinde Güney Kıbrıs’ın Lefkoşa kentinde düzenlenen Avrupa maliye bakanları toplantısı kapsamında yaptığı açıklamada, bu yıl enflasyonun daha önce öngörülenden yüksek seyretmesinin beklendiğini ifade etti.

Kocher, bunun hâlihazırda geçmiş fiyat şoklarının etkisini yaşayan tüketiciler arasında yeni endişelere yol açabileceğini söyledi. Buna karşın ekonominin görece dayanıklı kalmayı sürdürdüğünü belirtti.

İngiltere Başbakanı Keir Starmer:

ABD ile İran arasında anlaşmaya yönelik ilerlemeyi memnuniyetle karşılıyorum.

Çatışmayı sona erdirecek, Hürmüz Boğazı’nı yeniden açacak ve deniz ulaşım özgürlüğünü koşulsuz şekilde güvence altına alacak bir anlaşmaya ihtiyaç var.

İran’ın asla nükleer silah geliştirmesine izin verilmemesi gerekiyor.

Hükümetim, İngiliz halkını bu çatışmanın sonuçlarından korumak için elinden geleni yapmayı sürdürecek.

Uluslararası ortaklarımızla birlikte bu fırsatı değerlendirerek uzun vadeli diplomatik çözüme ulaşmak için çalışacağız.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio:

Hürmüz Boğazı konusunda önümüzdeki saatlerde iyi haberler duyulabilir.

Son 48 saat içinde, Hürmüz krizini çözebilecek genel çerçeve konusunda bazı ilerlemeler kaydedildi.

İran hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmamalı.

Ticari gemilere yönelik saldırılar tamamen yasa dışıdır.

DÜNYA

Polis CHP genel merkezine zorla girdi Özgür Özel binadan ayrılarak TBMM'ye yürüyüşe geçti

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters
TT
TT

Polis CHP genel merkezine zorla girdi Özgür Özel binadan ayrılarak TBMM'ye yürüyüşe geçti

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters

CHP'deki mutlak butlan gerilimi devam ederken çevik kuvvet polisleri saat 14:20'de otopark kapısından CHP Genel Merkezi'ne girdi Binan çıkan Özgür Özel TBMM'ye doğru yürüyüşe geçti

Sabahın erken saatlerinden itibaren Cumhuriyet Halk Partisi'nin Ankara'daki parti merkezi önünde toplanan çevik kuvvet polisleri, öğleden sonra binaya zorla giriş yaptı.

Binaya giriş kapısına yığınak yapan partililerin engelleme çabalarına rağmen binaya giren polis, önce giriş katında, daha sonra üst katlarda kontrolü ele geçirdi. 

Polisin harekete geçmesinden kısa süre önce CHP Grup Başkanvekili Murat Emir, İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi ile görüştüğünü ve "Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, bu hukuki saçmalığa el koyana kadar, güvenlik güçlerinin CHP genel merkezine güç kullanarak girmemesini" talep ettiğini, Bakan Çiftçi'nin de kendilerini "nezaketle dinlediğini" dile getirmişti.

Kemal Kılıçdaroğlu'nun talebi

CHP'nin 38'inci kurultayına yönelik "mutlak butlan" davasına bakan mahkeme, Kemal Kılıçdaroğlu'nun genel başkanlık görevine tekrar getirilmesine hükmetmişti. 

Kemal Kılıçdaroğlu'nun avukatı Celal Çelik, Ankara Emniyet Müdürlüğü'ne dilekçe yazarak, CHP Genel Merkezi'nin kendilerine teslim edilmesini talep etmişti. 

Çelik'in dilekçesinde, "Tüm yapıcı girişimlere ve milletvekillerinin görüşme çabalarına rağmen milletvekillerinin dahi Genel Merkez içine alınmadığı anlaşılmış olmakla Parti Genel Merkezi'nin tarafımıza teslimi konusunda gerekli işlemlerin yapılmasını talep ederiz" ifadeleri yer almıştı.

Bunun üzerine Ankara Valiliği'nden, CHP Genel Merkezi'nin tahliye edilmesi için talimat alan Ankara Emniyet Müdürlüğü, CHP genel merkezine polis müdahalesini başlattı.

 

DÜNYA

Boşaltma, yeniden konuşlanma ve gözetleme: İsrailli yerleşimci hareketi Rovvad el-Başan’ın Suriye’nin güneyine yönelik planı

İsraillilerin Suriye, Lübnan ve Filistin topraklarını işgal etme girişimleri durmak bilmiyor (AFP)
İsraillilerin Suriye, Lübnan ve Filistin topraklarını işgal etme girişimleri durmak bilmiyor (AFP)
TT
TT

Boşaltma, yeniden konuşlanma ve gözetleme: İsrailli yerleşimci hareketi Rovvad el-Başan’ın Suriye’nin güneyine yönelik planı

İsraillilerin Suriye, Lübnan ve Filistin topraklarını işgal etme girişimleri durmak bilmiyor (AFP)
İsraillilerin Suriye, Lübnan ve Filistin topraklarını işgal etme girişimleri durmak bilmiyor (AFP)

Mustafa Rüstem

İsrail Lübnan, Suriye ve Filistin arasındaki dağların zirvelerini çağrıştıran adıyla Şeyh (Hermon) Dağı'nın tepelerinden Beşşar Esed rejiminin çöküşünden bu yana bölgenin jeopolitik coğrafyasına hâkim olma yolunda en çetin mücadelesini veriyor. Bu stratejik noktayı sıkı bir şekilde kavramış olan İsrail, kontrolü pekiştirme çabalarını yoğunlaştırıyor.

Öte yandan İsrail kara sınırına bakan dağın eteklerinde şüpheli hareketler yaşanıyor. İsrailli yerleşimciler bölgenin en su zengini ve verimli topraklarında yerleşim birimleri inşa etmek amacıyla ‘Başan’ olarak adlandırdıkları bölgedeki arazilere el koymak için planlar yapıyor.

Sınır çiti

İsrail ordusu, geçtiğimiz pazar günü yaklaşık 30 yerleşimcinin Başan bölgesindeki yerleşim projelerine onay ve yeşil ışık verilmesini talebiyle Suriye topraklarına girmelerinin engellendiğini duyurdu. Ertesi gün, yani pazartesi günü, aynı hareketten 10 yerleşimci daha sınır çitini geçtikten sonra gözaltına alındı.

Öte yandan İsrail ordusu bu eylemlerden mesafesini koruyarak konuyu askerlerin ve sivillerin hayatını tehdit eden ‘tehlikeli bir ihlal’ olarak nitelendirdi ve Suriye topraklarına yapılan bu baskını kınayan bir açıklama yayımladı.

Aynı süreçte İsrail Yayın Kurumu (IBA), yaşananların, İsrailli yerleşimci hareketi Rovvad el-Başan üyelerinin Suriye'ye geçmeye çalıştığı 24 saatten kısa bir süre içindeki dördüncü olay olduğunu duyurdu.

Güvenlik düğümü

Bu gelişmelere dikkati çeken Kuveyt merkezli Reconnaissance Araştırma Merkezi İcra Direktörü ve Washington Basın Kulübü üyesi Abdulaziz el-Anceri, Rovvad el-Başan hareketinin 7 Ekim 2023 sonrasında İsrail güvenlik doktrinindeki geniş kapsamlı dönüşümden ayrı değerlendirilemeyeceğini vurguladı. Dışarıdan bakıldığında Şeyh Dağı eteklerinde sınırlı bir yerleşim girişimi gibi görünen bu hareket, aslında Gazze'den Lübnan'ın güneyine, oradan da Suriye’nin güneyine uzanan bir hat boyunca İsrail'in mevzilerini tamamen ya da yarı nüfussuz tampon bölgelerle çevrelemeye dayanan daha geniş kapsamlı bir vizyonun parçası.

Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı haberde Anceri Anceri, sözlerini şöyle sürdürdü: “İsrail, 1982-2000 yılları arasındaki Güney Lübnan deneyiminden önemli dersler çıkardı. Bu deneyim, yerleşik bir bölgenin doğrudan işgalinin maliyetli bir halk direnişini doğurabileceğini ortaya koyuyor. Bugün gördüğümüz şey ise gelecekteki yerel direniş ihtimalini en aza indirecek bir güvenlik ve demografik boşluk yaratma çabası gibi görünüyor. Gazze'de geniş çaplı yıkım, yaşanabilir alanın daraltılması ve tahrip edilmiş, insanın yaşayamayacağı tampon bölgeler oluşturulmasına dayanan bir model göze çarpıyor. Güney Lübnan'da ise İsrail, Litani Nehri’nin güneyiyle Mavi Hat arasında benzer bir gerçeklik dayatmaya çalışıyor gibi görünüyor. Suriye'de ise İsrail, önceki rejimin çöküşünü ve 1974 kuvvet ayrılığı anlaşmasının çözülmesini güneyin hassas bölgelerinde askeri manevra alanını genişletmek için bir fırsat olarak değerlendirdi.”

Suriye’de 2024 yılı sonlarında yaşanan siyasi dönüşümün ardından İsrail'in Suriye ile 1974 yılında imzalanan Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması’nın artık geçerliliğini yitirdiğini düşündüğü ve Esed rejimiyle yapılan eski düzenlemelerden bağımsız davrandığını açıklayan Anceri’ye göre İsrail’in Suriye'nin askeri cephaneliğine yönelik kapsamlı bombardımanları ve ardından gelen kademeli ilerlemeyi ve daha önce İsrail'in doğrudan hareket alanı dışında kalan bölgelerde ileri gözetleme noktaları kurulması bu çerçevede anlaşılabilir.

Cepheler ve kapasitelerin imhası

Bu gelişmeler yaşanırken gözlemciler, özellikle İsrail'e sınır bölgelerinde ve Şeyh Dağı eteklerinde son dönemde yaşanan gelişmelerin ciddi tehlikelerine dikkati çekiyor. Bir kesim, yaşananların Benjamin Netanyahu hükümetinin bir yılı aşkın süredir dayatmaya çalıştığı ilerleme operasyonunun devamı niteliğinde olduğunu değerlendiriyor. Bu süreçte hükümet, aşırı muhalif akımların iktidara gelmesinden duyduğu kaygıyı öne sürerek önceki rejimin çöküşünden ve Beşşar Esed'in 2024 yılı sonlarında Moskova'ya kaçmasından itibaren Suriye ordusunun stratejik silahlarını imha etmeye girişti. Bu amaçla Şam ve çevresi, Humus ile güneydeki sınır şehirlerindeki muharebe birliklerinin konuşlandığı belirli noktalara yönelik ilk günlerde yoğun hava saldırıları düzenlendi.

fbfrbg
Suriye'nin güneyindeki bir kontrol noktasında askeri bir araç (AFP)

Öte yandan Şam, Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara'nın hükümetinin göreve gelmesinden bu yana Suriye'nin başta komşu ülkeler olmak üzere bölge ülkeleriyle iyi ilişkiler kuracağına dair güvence mesajları verdi ve ABD gözetiminde İsrail ile bir güvenlik anlaşmasına varmak üzere görüşmeler başlattı.

Suriye'nin güneyindeki Dera şehrinden sivil aktivist Yaser el-Hatib, Rovvad el-Başan hareketinin hamlelerinin bir baskı aracından öteye geçmediğini söyledi.

Hatib, şöyle konuştu:

“Dera'daki ve Şeyh Dağı eteklerindeki halk, Suriye topraklarının bütünlüğünden yana. Bu hareketin kafasında kurduğu planların hiçbirinin hayata geçmesi mümkün değil. Bunu da, bölge halkının bilinci ve İsrail'in tüm kışkırtıcı eylemlerine karşı herkesin sergilediği soğukkanlılık sağlıyor.”

Rovvad el-Başan hareketi geçtiğimiz yıl nisan ayında kuruldu. Batı Şeria’daki İsrailli yerleşimciler ile İsrail'in 1967'de işgal ettiği Suriye’nin Golan Tepeleri’nden gelen kişilerden oluşuyor. Hareketin üyeleri, Suriye topraklarında kalıcı yerleşim birimleri kurulmasını talep ediyor. Hareket, Tevrat'ta geçen ‘Başan’ bölgesiyle ilgili dini ve tarihi anlatılara dayanıyor. Tel Aviv'deki haberler, hareketin iktidar koalisyonunun içinden siyasi figürlerden destek gördüğüne işaret ediyor. Hareketin en öne çıkan siması ise sözcülüğünü yapan Amos Azarya.

Jeopolitik

Abdulaziz el-Anceri, “Rovvad el-Başan'ın önemi yalnızca örgütsel büyüklüğüyle değil, İsrail sağı içindeki siyasi ve yerleşimci eğilim hakkında ortaya koyabilecekleriyle ölçülmeli” ifadelerini kullandı.

Bu tür hareketlerin hedefleri konusundaki değerlendirmesinin başında Anceri, “Bu hareketler çoğunlukla sınırları test etmekle başlar. Sınırlı giriş, hesaplı sürtüşme, geçici çekilme ve ardından tekrarlayan geri dönüş... Sembolik eylem zamanla sahaya yansıyabilir ve ardından müzakere dosyasına, sonunda ise geri adım atılması güç bir fiili duruma dönüşebilir. Bu mantık, Batı Şeria'nın geniş kesimlerinde yaşananlardan pek de uzak değil" şeklinde konuştu.

Anceri, şöyle devam etti:

“Bence en tehlikeli boyut, Güney Suriye'de yaşananların salt askeri bir boyutla sınırlı kalmayıp jeopolitiğin bizzat yeniden tanımlanmasına yönelik bir girişimin göstergeleri olduğu ihtimali. Golan Tepeleri ve 1967 sınırları tartışmasından Suriye'yi yalnızca 1974 düzenlemelerine dönüş talebinde bulunmaya razı etmeye doğru bir kayma söz konusu. Yani işgal altındaki toprakların geri alınmasından kuvvet ayrılığı hattına dönüşle yetinmeye kadar Suriye'nin taleplerinin tavanı zamanla aşındırılabilir."

Bir insan hakları izleme kuruluşu, Beşşar Esed rejiminin çöküşünün ardından yalnızca 2024 yılı sonu ile 2025 yılı ekim ayı arasında İsrail’den Suriye'nin güneyine yaklaşık 200 sızma girişimi tespit etti. Bunların 130'u piyade ve zırhlı birlikler tarafından gerçekleştirilen kara sızmalarıydı, bir kısmı derinlere uzanan ani operasyonlardı. Son dönemde Şam’ın kırsal kesimindeki Beyt Cin bölgesine kadar uzanan ve ardından geri çekilen bir kara müdahalesi ve bombalama operasyonu da bunlar arasında yer alıyor.

Dağ ve Başan Oku

Bu gelişmelerle birlikte İsrail ordusu, Suriye içlerine yönelik kara ve hava operasyonları yürütürken bir yılı aşkın süredir Şeyh Dağı'nı (Suriye ve Lübnan sınırlarına bakan 2 bin 800 metre yüksekliğindeki stratejik dağ) kontrol ediyor. Bu süreçte 36 Suriyeli hayatını kaybetti, Kuneytra kırsalında halka karşı gözaltılar ve baskınlar gerçekleştirildi. İsrail aynı zamanda Suriye topraklarını ele geçirerek tampon bölgeye dönüştürmek amacıyla ‘Başan Oku’ adlı bir operasyon başlattı. Beşşar Esed rejimin 2024 yılının aralık ayında çöküşünden 2025 yılının nisan ayına kadar kısa bir süre içinde sızdığı topraklar, uluslararası anlaşmaları açıkça ihlal eder biçimde yaklaşık 460 kilometrekareyi aştı.

Birleşmiş Milletler (BM), İsrail ihlallerinin durdurulması çağrısında bulunurken BM Suriye Özel Temsilcisi Yardımcısı Claudio Cordone, İsrail'den gözaltındaki Suriyelilerin akıbetini açıklamasını talep etti. Cordone, ‘Kuneytra ve Dera'daki sızma, bombalama ve askeri operasyonları Suriye'nin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü ihlal eden, sivillere zarar veren eylemler’ olarak nitelendirdi.

Anceri ise bu denklemde Dürzi boyutunun göz ardı edilmemesi ve son derece temkinli bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini vurguladı. ‘Cebel el-Arab’ ya da ‘Cebel el-Düruz’ yerine ‘Cebel el-Başan’ gibi ifadelerin giderek yaygınlaştığına işaret eden Anceri, bazı çevrelerin Süveyda’daki Dürzileri işgal altındaki Golan Tepeleri’nde yaşayan Dürzilerle ilişkilendirme girişimlerinde bulunduğuna ve Suveyda'dan Mecdel Şems'e, hatta Şuf bölgesine uzanan bir Dürzi koridorundan söz eden önerilerin sunulduğuna işaret etti ve bunların tamamının dikkatle izlenmeye değer söylemsel ve siyasi göstergeler olduğunun altını çizdi.

Anceri sözlerini şu tespitle noktaladı:

“Rovvad el-Başan'ın hedefi uzun vadede kademeli ve yavaş bir yerleşim. İsrail her zaman baştan resmi bir yerleşim projesi ilan etmek zorunda değil. Deneme niteliğinde bir harekete izin vermek, ardından onu güvenlik şemsiyesi altına almak ve zamanın onu müzakereye ya da normalleşmeye açık bir gerçeğe dönüştürmesini beklemek yeterli. Şeyh Dağı eteklerinde yaşananlar, büyük olasılıkla Gazze'den Güney Lübnan'a ve oradan Suriye'nin güneyine uzanan ve 'boşaltma, yeniden konuşlanma, gözetleme' ardından yeni bir siyasi ve güvenlik sınır mühendisliği öngören daha kapsamlı bir planın parçası. Arap dünyası ve uluslararası toplum tarafından açık bir bedel ortaya konmazsa bugün güvenlik adıyla başlayan bu hamle ileride uzun soluklu bir yerleşim projesine dönüşebilir."