ABD Merkez Komutanlığı: İran'da çeşitli hedeflere yönelik yeni saldırılar düzenlendihttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5289445-abd-merkez-komutanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1-i%CC%87randa-%C3%A7e%C5%9Fitli-hedeflere-y%C3%B6nelik-yeni-sald%C4%B1r%C4%B1lar-d%C3%BCzenlendi
ABD Merkez Komutanlığı: İran'da çeşitli hedeflere yönelik yeni saldırılar düzenlendi
ABD Hava Kuvvetlerine ait bir F-15E Strike Eagle savaş uçağı Ortadoğu'daki bir üsten kalkış yapıyor (Arşiv- ABD Ordusu)
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) bugün yaptığı açıklamada, İran'da askeri gözetleme altyapısı da dahil olmak üzere çeşitli hedeflere yönelik yeni hava saldırıları düzenlendiğini duyurdu.
CENTCOM tarafından yayımlanan açıklamada, "Merkez Komutanlığı kuvvetleri, İran'ın ticari deniz taşımacılığına yönelik devam eden saldırganlığına doğrudan karşılık olarak bugün yeni operasyonlar gerçekleştirmiştir" ifadelerine yer verildi.
Açıklamada ayrıca, "Dün, İran'ın Ever Lovely gemisine yönelik saldırısına karşılık düzenlenen ABD operasyonlarının ardından Tahran'a ateşkes anlaşmasına uyma fırsatı tanındı. Ancak İran, bu fırsatı değerlendirmeyerek bugün sabah saatlerinde Keiko adlı petrol tankerini insansız hava araçlarıyla (İHA) hedef alarak ateşkesi ihlal etmeyi tercih etti" denildi.
Mutabakat zaptı, İran ile ABD arasındaki ilk askeri çatışmayla karşı karşıyahttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5289500-mutabakat-zapt%C4%B1-i%CC%87ran-ile-abd-aras%C4%B1ndaki-ilk-askeri-%C3%A7at%C4%B1%C5%9Fmayla-kar%C5%9F%C4%B1-kar%C5%9F%C4%B1ya
Mutabakat zaptı, İran ile ABD arasında 17 Haziran’da imzalanmasının ardından iki ülke arasında yaşanan ilk doğrudan askeri çatışmayla sarsıldı. İran, resmi medya organlarının dün aktardığına göre, ABD’nin kendi topraklarına düzenlediği saldırılara misilleme olarak Körfez’deki Amerikan noktalarını hedef aldığını açıkladı. Bu gelişme, Washington’ın Tahran’ı Hürmüz Boğazı’nda bir ABD ticaret gemisine saldırmakla suçlamasının ardından yaşandı.
Taraflar arasındaki bu karşılıklı saldırılar, Washington ile Tahran arasında mutabakat zaptının imzalanmasından bu yana bilinen ilk doğrudan çatışma niteliğini taşıyor. Gelişme, Washington ile Tahran’ın 28 Şubat’ta ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşı sona erdirecek nihai bir anlaşmaya yönelik müzakereleri sürerken, stratejik su yolunun açık tutulmasına yönelik çabaların geleceğine ilişkin soru işaretlerine yol açtı.
Saldırılar, İran ile ABD’nin nihai bir anlaşmaya ulaşmak amacıyla geçici bir uzlaşı sağlamasına rağmen, çatışmanın yeniden kontrolden çıkma riskinin sürdüğünü ortaya koydu.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’a ait füze ve insansız hava aracı (İHA) depolama tesisleri ile kıyı radar noktalarını hedef alan son saldırıların, ‘İran güçlerinin ateşkesi açık şekilde ihlal eden ve ticari deniz taşımacılığına yönelik gerekçesiz saldırılarına’ karşılık düzenlendiğini açıkladı.
İran devlet televizyonu, ülkenin güneyindeki kıyı kenti Sirik’te görev yapan muhabirine dayandırdığı haberinde, cuma gecesi geç saatlerde Taheruyi İskelesi’nde şiddetli bir patlama sesi duyulduğunu bildirdi. Haberde, askeri bir kaynağın patlamanın bölgeye bir mühimmatın isabet etmesinden kaynaklandığını söylediği aktarıldı.
Patlamanın ardından Mehr Haber Ajansı, “Sirik Limanı’nın normal şekilde faaliyetlerini sürdürdüğünü, ekipman veya tesislerinde herhangi bir hasar meydana geldiğine dair bilgi bulunmadığını” duyurdu.
Bir ticari geminin hedef alınması
CENTCOM, operasyonu, “Cuma akşamı Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yapan bir ticaret gemisini hedef alan saldırıya verilen güçlü bir karşılık” olarak nitelendirdi. ABD Başkanı Donald Trump da daha önce İran’a ait bir İHA’nın söz konusu gemiyi hedef aldığını öne sürerek, bunu iki ülke arasındaki mutabakatın ‘pervasızca ihlali’ olarak değerlendirmişti.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise X platformunda yaptığı paylaşımda, İran’ın yeni saldırılar düzenlemesi halinde ‘şiddete şiddetle karşılık verileceği’ uyarısında bulundu. ABD’nin ateşkes anlaşmasına, diğer adıyla mutabakat zaptına bağlı kaldığını belirten Vance, çatışmaların yeniden başlaması halinde sorumluluğun İran’a ait olacağını söyledi. Vance, “İran ateşkes anlaşmasını imzaladı. Biz de buna bağlı kaldık. Mutabakat zaptının uygulanmasına ilişkin itirazları varsa bizi telefonla arayabilirler” ifadelerini kullandı. İran devlet televizyonu ise dün sabah, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) ABD’nin saldırılarına misilleme olarak Körfez bölgesindeki Amerikan noktalarını hedef aldığını duyurdu.
İran’da yeri açıklanmayan bir noktada bulunan insansız hava araçları (Arşiv – Reuters)
Devlet televizyonunun Telegram hesabında yayımlanan DMO açıklamasında, “Saldırıların tekrarlanması halinde vereceğimiz karşılık daha geniş kapsamlı olacaktır” denildi. İran, gemileri Körfez’e Hürmüz Boğazı üzerinden giriş ve çıkış yapmadan önce izin almaları konusunda uyarmasına rağmen, bazı gemilerin Tahran tarafından onaylanmayan rotaları kullanarak seyrini sürdürdüğü bildirildi.
Piyasalar üzerindeki etki
Savaş boyunca olduğu gibi gerilim, piyasaların kapalı olduğu hafta sonunda yeniden tırmandı. Bu durum, taraflara petrol fiyatlarında anlık bir yükselişe yol açmadan iki gün boyunca sert tutum sergileme ve karşılıklı saldırılar düzenleme imkânı sağladı. Önceki benzer durumlarda, son iki hafta sonu da dahil olmak üzere, cuma ve cumartesi günleri karşılıklı sert açıklamaların ardından tarafların, piyasaların pazartesi günü yeniden açılmasından hemen önce daha temkinli bir söyleme yöneldiği görülmüştü.
Son tırmanışa rağmen petrol fiyatları sert geriledi. Düşüşte, dünya petrol ve doğal gaz ihracatının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin normalleşmeye devam edeceğine yönelik beklentiler etkili oldu.
Bir gemiye daha saldırı
Bahreyn’in İran’ın kendisini hedef alan bir saldırı düzenlediğini açıklamasının ardından dün Hürmüz Boğazı’nda bir petrol tankeri saldırıya uğradı. Olayı doğrulayan İngiliz ordusuna bağlı Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi (UKMTO), gemi mürettebatının güvende olduğunu ve çevresel bir zararın bildirilmediğini açıkladı. Saldırıyı üstlenen olmadı. Deniz ulaşımının güvenliğini sağlamak amacıyla faaliyet gösteren çok uluslu deniz kuvvetlerinin yönettiği Ortak Deniz Bilgi Merkezi ise son dönemde yaşanan gelişmeler nedeniyle güvenlik tehdit seviyesini yükselttiğini duyurdu.
Petrol varilleri ve Hürmüz Boğazı haritası (Reuters)
İran devlet televizyonu, DMO’nun İran’ın onaylamadığı rotaları kullanarak boğazdan geçmeye çalışan kimliği açıklanmayan gemilere ‘uyarı ateşi’ açtığını bildirdi. Haberde, bu gelişmenin ardından diğer gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçmeden önce İran’dan izin almaya başladığı ifade edildi.
Savaşın başlamasından bu yana petrol yüklü tankerler de dahil olmak üzere yüzlerce gemi Körfez’de mahsur kalmıştı. Son iki haftada gemilerin boğazdan yeniden çıkış yapmaya başlamasıyla birlikte, arzın artacağı beklentisiyle petrol fiyatları savaş öncesi seviyelere yakın düzeye geriledi. Ancak analistler, küresel enerji krizinin tamamen aşılabilmesi için Hürmüz Boğazı’ndaki çift yönlü deniz trafiğinin savaş öncesi seviyelere dönmesi gerektiğini, bunun ise ancak denizcilik şirketlerinin geçiş güzergâhının güvenli olduğuna ikna olması halinde mümkün olabileceğini belirtiyor.
Seyir rotasının genişletilmesi
Washington, Umman kıyıları boyunca uzanan güney rotasını teşvik ederken, Tahran gemilerin kendi kara suları ve denetimi altındaki kuzey güzergâhını kullanmasını istiyor. İran’ın nihai hedefinin ise Hürmüz Boğazı’ndan geçişler için ücret uygulamak olduğu belirtiliyor.
ABD Donanması gözetiminde faaliyet gösteren Ortak Deniz Bilgi Merkezi dün yaptığı açıklamada, Umman yakınlarındaki deniz koridorunun gemilerin giriş ve çıkışlarını kolaylaştırmak amacıyla genişletildiğini duyurdu.
Umman’ın kuzeyindeki Musandam Yarımadası açıklarında, Hürmüz Boğazı yakınlarında demirlemiş teknelerin havadan çekilmiş fotoğrafı, 27 Haziran 2026 (AFP)
Ortak Deniz Bilgi Merkezi’nin açıklaması, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nı yeniden tam kapasiteyle deniz trafiğine açma yönündeki girişimlerini sürdürdüğüne ilişkin İran’a verilen yeni bir mesaj olarak değerlendirildi. İran ise gemilerin kendi talimatlarına uyması gerektiğinde ısrar ederken, geçmişte küresel petrol ve doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte birine ev sahipliği yapan Hürmüz Boğazı’ndan geçişler için ücret almaya başlayacağı uyarısını yineliyor. ABD ile Arap ülkeleri ise Tahran’ın bu talebini reddediyor. İran ve Umman’ın karasularında yer almasına rağmen uluslararası bir su yolu statüsüne sahip olan Hürmüz Boğazı’na ilişkin açıklama yapan İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, ülkesinin boğazdaki seyrüsefere ilişkin İran talimatlarını ihlal eden her türlü girişime kararlı şekilde karşılık vereceğini söyledi.
Karşılıklı saldırılar Washington-Tahran mutabakatını tehdit ediyorhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5289483-kar%C5%9F%C4%B1l%C4%B1kl%C4%B1-sald%C4%B1r%C4%B1lar-washington-tahran-mutabakat%C4%B1n%C4%B1-tehdit-ediyor
Karşılıklı saldırılar Washington-Tahran mutabakatını tehdit ediyor
Umman Sultanlığı'nın kuzeyindeki Musandam Yarımadası açıklarında, Hürmüz Boğazı yakınlarında demirlemiş teknelerin havadan çekilmiş bir fotoğrafı, 27 Haziran 2026 (AFP)
Mutabakat muhtırası, 17 Haziran'da imzalanan çerçeve anlaşmanın ardından ABD ile İran arasında ilk kez gerçekleşen askeri saldırılarla karşı karşıya kaldı. Her iki tarafın birbirini vurmasıyla varılan anlaşma şimdi yeniden başlayan saldırılar nedeniyle tehlikeye girdi.
İran, Washington'ın Tahran'ı bir önceki gece Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemisine saldırmakla itham etmesinin ardından ABD’nin kendi topraklarını hedef alan saldırılarına karşılık Körfez'deki Amerikan üslerini vurduğunu açıkladı.
Washington ve Tahran arasındaki karşılıklı saldırılar, iki tarafın savaşa nihai bir çözüm bulmak amacıyla yürüttüğü müzakereler sürecinde Hürmüz Boğazı'nın açık tutulmasına yönelik çabalara ilişkin soru işaretleri doğurdu. Çeşitli diplomatik çevreler, saldırıların yeniden kontrolden çıkması halinde mutabakat muhtırasında öngörülen 60 günlük süre içinde nihai anlaşmaya ulaşma şansının tehlikeye gireceği kaygısını dile getirdi.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), ABD tarafından gerçekleştirilen saldırıların İran'ın füze ve insansız hava aracı (İHA) depo tesislerini ile kıyı radar mevzilerini hedef aldığını bildirdi.
Öte yandan İran devlet televizyonu, Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) ABD’nin saldırılarına misilleme olarak Körfez bölgesindeki Amerikan üslerini hedef aldığını aktardı.
Eş zamanlı olarak ABD Donanması'nın denetiminde faaliyet gösteren bir denizcilik kuruluşu olan Müşterek Deniz Bilgi Merkezi, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğini kolaylaştırmak amacıyla Umman Sultanlığı yakınlarındaki deniz güzergahını genişlettiğini duyurdu.
Libya ve Sudan'da yeni denklem: Paylaşım, petrol ve altınhttps://turkish.aawsat.com/arap-d%C3%BCnyasi/5289481-libya-ve-sudanda-yeni-denklem-payla%C5%9F%C4%B1m-petrol-ve-alt%C4%B1n
Libya ve Sudan'da yeni denklem: Paylaşım, petrol ve altın
İbrahim Hamidi
Libya ve Sudan birbirinden ayrı krizler değil. Son haftalarda yaşananlar, Washington'ın ve diğer aktörlerin bu iki ülkeyi nüfuz haritalarının, enerji ağlarının, altın madenlerinin, limanların, askeri üslerin iç içe geçtiği ve Trump'ın hızlı başarı arayışının da etkili olduğu birbiriyle bağlantılı bir dosya olarak ele almaya başladığına işaret ediyor.
Her iki ülkede de savaş aynı noktaya ‘ülkeyi birleştirebilecek bir galip yok, teslim olmaya hazır bir mağlup da yok’ noktasına ulaştı. Libya'da doğuda Halife Hafter'in liderliğindeki fiili otorite, batıda ise Abdulhamid ed-Dibeybe başkanlığındaki tanınmış hükümet bulunuyor. Sudan'da ise ordu devletin kalbini ve meşruiyetini elinde tutarken Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK), Darfur'da ve batının geniş bölümlerinde nüfuzunu pekiştiriyor.
İçerideki tüm taraflar, dış uzantılara sahip. Aktörler jeopolitik haritada iç ittifaklar arıyor. Rusya, Suriye ve Ortadoğu'daki gerileyen nüfuzunu Kızıldeniz'de ve doğu Libya üzerinden Akdeniz'de kalıcı bir konuşlanma noktasıyla telafi etmeye çalışıyor. Bölgesel, Arap ve Avrupalı güçler arasında da nüfuz rekabeti sürüyor. Bu durum Bingazi, Trablus, Hartum, Darfur ve Port Sudan'ı Akdeniz'den Kızıldeniz'e ve Afrika Sahel kuşağına uzanan bir nüfuz ağının halkalarına dönüştürüyor.
ABD ise yıllarca Birleşmiş Milletler (BM) girişimleri, yerel teşebbüsler ve askeri çözüm bahisleriyle geçen bir sürecin ardından, hızlı zaferler arayan ve petrolde bir kapı ile uzlaşı kanalı gören Trump yönetimi aracılığıyla farklı bir yaklaşıma geçti. Bu yaklaşım, meşruiyet ve ihlal sorgulamasını bir kenara koyarak fiili otoriteleri tanımayı, ardından bunları askeri cepheler olarak sürdürmek yerine pay ve çıkar paylaşımına dönüştürmeyi esas alıyor.
ABD artık bir tarafın diğerine tam zaferini değil, stratejik çıkarları koruyacak bir istikrarı arıyor. Libya'da bu yaklaşım, ABD Başkanı Donald Trump'ın Özel Temsilcisi Massad Boulos'un yürüttüğü ve sızdırılan bilgilere göre Abdulhamid ed-Dibeybe'nin hükümet başkanlığında kalmasına karşılık Saddam Hafter’e Başkanlık Konseyi başkanlığının verilmesini, buna paralel olarak başta Ulusal Petrol Kurumu olmak üzere güvenlik ve ekonomi kurumlarının birleştirilmesinin sürdürülmesini öngören plan üzerinden şekilleniyor.
Buradan Mısır ve Türkiye’nin son hareketliliğini de anlamak mümkün. Yıllarca Hafter'i destekleyen Kahire, Trablus'a açılmaya başladı. Ankara ise yıllarca yalnızca Libya'nın batısını desteklemesinin ardından Akdeniz’deki enerji kaynakları ayrıcalıklarına Libya'nın doğusundan meşruiyet kazandırma umuduyla Bingazi ile doğrudan kanallar açtı.
Bu durum, Sudan'ın da Libya benzeri bir modele doğru gittiğini mi gösteriyor? Kesinlikle değil. Zira iki ülke arasında büyük farklar var. Öyle ki Sudan'daki toplumsal ve siyasi yaralar ise çok daha derin.
Eğer Libya girişiminin anahtarı enerjiyse Sudan'daki uzlaşının anahtarı çok daha karmaşık. Savaşın patlak vermesinden bu yana altın, Muhammed Hamdan 'Hâmidetî' Dagalu’nun lideri olduğu HDK’nın ekonomisinin belkemiğine ve askeri operasyonları ile bölgesel ilişkilerinin başlıca finansman kaynağına dönüştü. Buna karşın Abdulfettah el-Burhan liderliğindeki hükümet ve ordu devletin resmi kurumlarını, limanlarını ve başkenti kontrol ediyor. Bu kontrol, ulusal askeri kurumun meşruiyetine yatırım yapan Mısır ve Arap ülkelerinin desteğiyle güçleniyor.
Ancak bu, Sudan'ın Libya benzeri bir modele yöneldiği anlamına mı geliyor? Kesinlikle değil. İki ülke arasındaki büyük farklar var. Öyle ki Sudan'daki toplumsal ve siyasi yaralar çok daha derin. ABD’nin buradaki girişimi daha mütevazı ve çatışan taraflar arasında insani mübadeleler ve anlaşmalar düzeyinde kalıyor.
ABD politikasında önemli bir dönüşümle karşı karşıyayız. Artık önceliği önce devleti yeniden inşa etmek değil; bölünmeyi yönetmek, ardından devleti onun üzerine inşa etmeyi denemek oldu.
Mevcut göstergeler, uluslararası düşüncenin tek bir yöne doğru ilerlediğine yani fiili otoriteleri savaş araçlarından, kusurları ne olursa olsun yeni bir siyasi düzenin ortakları haline dönüştürdüğüne işaret ediyor.
ABD politikasında önemli bir dönüşümle karşı karşıyayız. Artık önceliği önce devleti yeniden inşa etmek değil; bölünmeyi yönetmek, ardından devleti onun üzerine inşa etmeyi denemek oldu. Massad Boulos'un Kuzey Afrika'da Libya'daki petrol düzenlemeleri için görüşmeler yaptığı sırada Trump'ın Doğu Akdeniz Özel Temsilcisi Tom Barrack da Amerikan şirketleri için petrol anlaşmalarını düzenlemek üzere Bağdat, Erbil ve Şam'daydı.
Bu, kesin çözümden çok pay paylaşımına, ideolojiden çok ekonomiye, anlaşmalardan çok pazarlıklara, ortaklıktan çok petrol ve toprak zenginliklerine dayanan bir yaklaşım. Bu unsurlar, Akdeniz'den Kızıldeniz'e uzanan acil uzlaşıların anahtarları olarak görülüyor.
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
