ABD’li yetkili: ABD, İran’ın petrol satışına izin veren bir lisansı iptal edecekhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5293614-abd%E2%80%99li-yetkili-abd-i%CC%87ran%E2%80%99%C4%B1n-petrol-sat%C4%B1%C5%9F%C4%B1na-izin-veren-bir-lisans%C4%B1-iptal-edecek
ABD’li yetkili: ABD, İran’ın petrol satışına izin veren bir lisansı iptal edecek
Hürmüz Boğazı'ndaki gemiler (Reuters)
ABD’li bir yetkili dün, ABD'nin İran’ın petrol satışına olanak tanıyan genel lisansı iptal edeceğini açıkladı. Yetkili, stratejik su yolunda tankerlere düzenlenen saldırıların ardından İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki eylemlerinin ‘kesinlikle kabul edilemez’ olduğunu ve ağır sonuçlarla karşılaşacağını vurguladı.
Bu açıklamanın ardından petrol fiyatları yüzde 5'in üzerine artış gösterdi.
Reuters'ın haberine göre ABD Hazine Bakanlığı, iptal edilen lisans kapsamında daha önce izin verilen İran’ın petrol işlemleri için 17 Temmuz'a kadar tasfiye süresi tanıyacağını bildirdi.
ABD’li yetkili, müzakerecilerin son dönemdeki gerilime rağmen İran ile nihai anlaşmaya ulaşmak için iyi niyetle çalışmayı sürdürdüğünü de belirtti.
Bu adım, İngiltere Deniz Ticaret Örgütü’nün (UKMTO) son günlerde Hürmüz Boğazı ve çevresinde üç petrol tankerinin kim tarafından düzenlendiği belli olmayan bir saldırıya uğradığını raporlamasının ardından atıldı.
Saldırılar ve ABD'nin verdiği karşılıklar Washington ile Tahran arasındaki kırılgan diplomatik mutabakatı zedelemekle tehdit ederken olası başka misilleme adımlarının daha kapsamlı bir anlaşmaya yönelik müzakereleri sekteye uğratma riski de giderek artıyor.
Kimliğinin açıklanmasını istemeyen başka bir ABD’li yetkili, ilk göstergelerin İran'ın üç ticari gemiye ateş açtığına işaret ettiğini söyledi.
Bu tırmanma, iki tarafın İran'ın nükleer programına kısıtlamalar getirilmesini ve petrol ihracatına yönelik kısıtlamalar dahil bazı yaptırımların hafifletilmesini kapsayan bir anlaşmaya ulaşmak için çalıştığı bir dönemde yaşandı.
Hürmüz Boğazı, dünyanın en kritik enerji geçitlerinden biri olma özelliğini korurken küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte biri ile büyük miktarda sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatı her gün bu boğazdan geçiyor.
Kesintinin uzaması enerji fiyatlarını yükseltebilir ve zaten yakıt maliyeti artışıyla boğuşan tüketiciler ile hükümetler üzerindeki baskıyı daha da artırabilir.
İran’a yönelik saldırıların ardından Trump: Geçici anlaşma sona erdihttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5293663-i%CC%87ran%E2%80%99-y%C3%B6nelik-sald%C4%B1r%C4%B1lar%C4%B1n-ard%C4%B1ndan-trump-ge%C3%A7ici-anla%C5%9Fma-sona-erdi
İran’a yönelik saldırıların ardından Trump: Geçici anlaşma sona erdi
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile imzalanan geçici anlaşmanın sona erdiğini açıkladı. Açıklama, ABD ordusunun Hürmüz Boğazı’nda üç tankerin saldırıya uğramasının ardından İran’a yönelik yeni bir hava saldırısı dalgası başlatmasının hemen sonrasında geldi.
Trump, İranlılarla artık muhatap olmak istemediğini belirterek onları “hasta” olarak nitelendirdi. Ayrıca NATO’nun İran ve Grönland konularındaki tutumundan memnun olmadığını ifade etti.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Çarşamba sabaha karşı yaptığı açıklamada İran’a ağır bir bedel ödetmeyi amaçlayan bir dizi saldırı başlattığını duyurdu. CENTCOM’un X platformundaki açıklamasında, “İran’ın sergilediği saldırganlık sebepsiz ve tehlikelidir; ateşkesin açık bir ihlalini temsil etmektedir” denildi.
İran medyası ise ülkenin güneyindeki kıyı kenti Sirik’te, ayrıca Kişm Adası, Bender Abbas ve Buşehr’de bir dizi patlama meydana geldiğini bildirdi.
Öte yandan İran Devrim Muhafızları, Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD üslerine saldırılar düzenlediklerini açıkladı. Kuveyt ordusu düşman İHA’ları ve füzeleri engellediğini duyururken, Kuveyt Dışişleri Bakanlığı İran’ın ülke topraklarına yönelik “hain saldırılarının” tekrarlanmasını kınadı. Bahreyn’de ise sabah saatlerinde alarm sirenleri çaldı.
Washington ve Tel Aviv: Stratejik ittifak denklemindeki ayrışmanın arkasında ne yatıyor?https://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5293661-washington-ve-tel-aviv-stratejik-ittifak-denklemindeki-ayr%C4%B1%C5%9Fman%C4%B1n-arkas%C4%B1nda-ne
Washington ve Tel Aviv: Stratejik ittifak denklemindeki ayrışmanın arkasında ne yatıyor?
Trump yönetimi içindeki tahminler, önümüzdeki dönemde İsrail'de olası bir siyasi değişime işaret ediyor (AFP)
Ragida Atme
On yıllardır, Washington ve Tel Aviv'deki karar alma çevreleri ilişkilerini “sağlam bir ortaklık” olarak tanımladı ve dünyanın en güçlü stratejik ikilisi olduklarını söyledi. Gelgelelim ilişkiler son zamanlarda benzeri görülmemiş gerilimlere ve siyasi anlaşmazlıklara sahne oluyor. Birçok analize göre bu durum, söz konusu ittifakın tarihinde yeni ve farklı bir sayfa açabilir ve bu da önümüzdeki yıllarda bölgenin çehresini değiştirebilir. Bunun nedeni, sadece İsrail'in askeri operasyonları yönetme biçimi, Gazze'nin geleceği veya mevcut ABD yönetiminin güvenlik taahhütlerini yerine getirebilmesi hakkındaki artan İsrail endişesi değil. Aksine, bunun nedeni Washington'daki siyasi karar alma süreçlerinin artık eski diplomatik geleneklerle değil, ABD Başkanı Donald Trump'ın öncülük ettiği anlaşma yapma mantığıyla yönetilmesidir. On yıllardır koşulsuz Amerikan koruması altında yaşayan İsrail, şimdi kendisini desteğin sürmesini sağlamak için taktiksel itaate zorlayan yeni bir gerçeklikle karşı karşıya buluyor. Beyaz Saray'ın koridorlarında ve kapalı kapılar ardında, ilk kez, bölgenin Amerikan çıkarlarına zarar verecek tam teşekküllü bir savaşa sürüklenmesini önlemek için diplomasi ve ekonomik baskı yoluyla gerilimi kontrol altına almaya çalışanlar ile eylemlerini ABD başkanının gündemiyle uyumlu hale getirmek zorunda kalanlar arasında temel bir ayrışma belirginleşiyor.
İsrail'in 1948'deki kuruluşundan bu yana, Amerika Birleşik Devletleri onu tanıyan ilk ülke oldu ve İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en büyük ABD dış yardım paketi haline gelen kademeli bir destek sağlamaya başladı. Bu yardım öncelikle İsrail'in niteliksel askeri üstünlüğünü desteklemeyi, bölgedeki diğer ülkelere karşı teknolojik üstünlüğünü sağlamayı ve eğitim, sağlık, enerji ve bilimsel araştırma alanlarında ortak iş birliğini amaçlıyor.
Trump ve İsrail arasındaki ilişkilerdeki gerilimler (Independent Arabia)
ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı'nın (USAID) verilerine göre, 1946 ile 2023 yılları arasında İsrail'e yapılan toplam ABD yardımı yaklaşık 260 milyar dolara ulaştı. Resmi ABD tahminlerine göre, aynı dönemde İsrail'e yapılan ABD askeri yardımı yaklaşık 114,4 milyar dolar olup, buna ilave olarak füze savunması için yaklaşık 9,9 milyar dolar yardımda bulunuldu.
Kongre Araştırma Servisi'ne göre, ABD'nin İsrail'e sağladığı yıllık dış askeri finansman, İsrail askeri bütçesinin yaklaşık yüzde 16'sını temsil ediyor ve dünyanın en büyük silah ihracatçılarından biri haline gelen yerli bir İsrail savunma sanayisinin kurulmasına katkıda bulundu.
Büyük bir şok
Son birkaç ayda, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, politikalarından bağımsız olarak ABD'nin İsrail'e olan sarsılmaz bağlılığına güvenerek, Trump yönetiminden beklentileri en üst seviyeye çıkardı. Ancak, Trump tarafından Fransa'da sonuçlandırılan ve müzakerelerin sonucunu etkilemese de İsrail'i dışlayan son ABD-İran anlaşması, Washington'un artık İsrail'in isteklerine göre hareket etmediğini açıkça gösterdi. İsrail'in ABD ve İran arasındaki mutabakat zaptına şiddetli muhalefeti, ABD yönetiminin Netanyahu hükümetinin politikalarından, özellikle Lübnan'daki politikalarından duyduğu hoşnutsuzluğun boyutunu ortaya koydu. ABD yönetimi, iki taraf arasındaki keskin anlaşmazlıkları uluslararası medyaya açık etmekle kalmadı, Trump’ın kendisi Netanyahu'ya şahsen hakaret etti. Ardından Yardımcısı J. D. Vance, İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ile Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’i İran ile yapılan anlaşmayı eleştirdikleri için sert bir şekilde hedef aldı.
J.D. Vance, İsrailli bakanları Başkan Trump'ı hedef alma konusunda uyararak, onun “şu anda dünyada İsrail'e sempati duyan tek devlet başkanı” olduğunu belirtti. Ayrıca İsrail'in ABD askeri desteğine büyük ölçüde bağımlı olduğunu da vurguladı.
Son aylarda İsrail'i koruyan silahların üçte ikisi Amerika Birleşik Devletleri'nde üretildi ve bedeli Amerikan vergi mükellefleri tarafından ödendi” dedi. İsrail merkezli Yediot Aharonot gazetesinden siyasi analist Itamar Eichner'e göre İsrail siyasi liderliği J.D.Vance'ın sert saldırısı karşısında büyük bir şok yaşadı.
Eski İsrail Askeri İstihbarat (AMAN) birimi subayı Jack Neria, yaşananların “iki ülke arasındaki ilişkinin doğasında tehlikeli bir değişimi” temsil ettiğini belirterek, Amerikan yönetiminin “artık kendi iç çıkarlarını ve önceliklerini her şeyin üstünde tutmaya başladığını” kaydetti. İsrail'e Amerikan silahlarının teslimatının kısıtlanması veya engellenmesi konusundaki konuşmaları “iki müttefik arasındaki ilişkide eşi benzeri görülmemiş bir değişim” olarak değerlendirdi.
Bu arada, İsrail'in eski Washington büyükelçisi Mike Herzog, Trump yönetiminin hedef alınmaya devam edilmesinin sonuçları konusunda uyararak, iki ülke arasındaki stratejik ilişkinin en düşük seviyesinde olduğunu ve “İsrailli yetkililerin sorumsuz açıklamalarının Beyaz Saray ile kalıcı bir kopmaya yol açabileceğini” belirtti.
Güç açığı
İsrail açısından bakıldığında, üç aydan fazla süren çatışmayı sona erdiren ABD ve İran arasındaki mutabakat zaptı, önemli nükleer tesislerin kapatılması ve sökülmesi konusunda bir taahhüt içermiyor. Ayrıca, özellikle İsfahan, Natanz ve Fordo tesislerindeki yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun akıbetini belirleyen bir madde içermiyor ve İran'ın zenginleştirme kapasitesini korumasını engellemiyor.
Arap Araştırma ve Politika Çalışmaları Merkezi, İsrail itirazının özünün, mutabakat zaptının içeriğiyle değil, savaşı sona erdirmeyi ve müzakere yoluna girmeyi reddetmesiyle ilgili olduğuna işaret etti. Bu arada, ABD yönetimi İran ile siyasi bir uzlaşma sürecine geçiş yapmayı, askeri kazanımları boşa harcama değil, onlara yapılan bir yatırım olarak değerlendiriyor. Zira ona göre askeri saldırılar, beraberindeki ekonomik abluka ve doğrudan tehditler istenen amacı gerçekleştirmiş ve İran'ı bir kez daha müzakereleri kabul etmeye zorlamıştır.
Tel Aviv Üniversitesi’ne bağlı Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü'nün değerlendirmesine göre mutabakat zaptı, İsrail'in askeri gücü ile savaşın siyasi sonucunu etkileme gücü arasındaki açığı belirgin hale getiriyor. İsrail askeri, istihbarat ve teknolojik gücünü göstermiş olsa da bunları bir uzlaşmanın şartları üzerinde yeterli etki yaratmak için kullanamadı. Bu nedenle, kendisini bir kez daha, kendisi olmadan formüle edilmiş ve geniş uluslararası desteğe sahip bir Amerikan girişiminin neredeyse tek eleştirmeni konumunda buldu.
Askeri bağımsızlık
İsrail'de, ABD'nin Tel Aviv’in güney Lübnan ve Suriye'deki Hermon Dağı'ndan çekilme, askeri operasyonlarını azaltma ve kuzeyde İsrail ordusunun hareket özgürlüğünü kısıtlayacak herhangi bir taahhütte bulunma taleplerini reddetmeye devam etmesi halinde, ABD ile olan anlaşmazlığın acı verici pratik adımlara dönüşebileceğine dair iç endişeler artıyor. Bu arada Financial Times, iki taraf arasında on yıl sürmesi beklenen yeni bir uzun vadeli güvenlik anlaşmasına ilişkin resmi görüşmelerin, eski Başkan Barack Obama döneminde 2016'da imzalanan mutabakat zaptının yerini alacağını bildirdi. Bu anlaşmanın, harcama mekanizmalarını, fonlamanın niteliğini ve iki taraf arasındaki askeri ve endüstriyel entegrasyon düzeyini kapsayan güvenlik ilişkisi çerçevesinin tamamen yeniden düzenlenmesini içereceğini ifade etti.
Gazete, müzakerelerdeki kilit eğilimlerden birinin, araştırma, geliştirme ve askeri sistemlerin ortak üretimi alanlarında iş birliğini genişletmek karşılığında doğrudan nakit transferlerine olan bağımlılığı azaltmak olduğunu belirtiyor.
ABD-İsrail ilişkileri benzeri görülmemiş ve zorlu bir sınavla karşı karşıya (AFP)
Buna karşılık, Netanyahu, Gush Etzion bölgesindeki Migdal Oz yerleşim yerinde yedek muharip subay adayları ile buluşmasında, İsrail'in askeri kapasitesini güçlendirmenin ve silahlanmada bağımsızlık kazanmanın önemini vurguladı. Hükümetinin, 2028 yılına kadar ABD'den alınan 38 milyar dolarlık askeri yardımdan kademeli olarak vazgeçmeyi ve nihayetinde tam bağımsızlık elde etmeyi hedeflediğini açıkladı. Geçtiğimiz yıl Aralık ayında da Netanyahu, İsrail'in diğer ülkelere olan bağımlılığını azaltmak için bağımsız bir silah sanayisi geliştirmek üzere 350 milyar şekel (110 milyar dolar) harcayacağını belirtmişti. Bu, özellikle İsrail Savunma Bakanlığı'na göre İsrail'in 2025 yılında askeri ihracatta rekor kırarak 19,2 milyar dolara ulaşması ve ihracatının 2024 yılına göre yüzde 30 artış göstermesi göz önüne alındığında önemli. Askeri ihracatla ilgili yıllık rapora göre, bu rakam İsrail tarihinin en yüksek seviyesini temsil ediyor; ihracat beş yılda iki katından fazla, on yılda ise dört katına çıktı. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre ABD Kongresi'nde şu anda doğrudan mali yardım modelinden ortak üretim ve derin endüstriyel ortaklıklara geçişi hedefleyen girişimler değerlendiriliyor.
Gözlemcilere göre bu geçiş, İsrail'in teknolojik üstünlüğünü sürdürmesini sağlarken, onu ABD savunma sanayi döngüsüne daha yakından bağlamayı amaçlıyor.
Kamuoyunun öfkesi
Trump'ın eleştirileri, Vance'in sert mesajları ve Netanyahu hükümetinin Lübnan'da taviz verme konusundaki uzlaşmazlığı arasında, analistler ABD-İsrail ilişkilerinin, özellikle ABD-İsrail'in İran'a karşı savaşının Trump'ın popülaritesini doğrudan ve olumsuz etkilemesi nedeniyle, benzeri görülmemiş ve zorlu bir sınavla karşı karşıya olduğunu düşünüyor. ABC News'in Washington Post ve Ipsos ile iş birliği içinde mayıs ayında yaptığı bir kamuoyu yoklaması, Trump’a destek oranının mevcut başkanlık dönemindeki en düşük seviye olan yüzde 37'ye gerilediğini gösterdi. Bu arada, performansından duyulan hoşnutsuzluğun oranı iki dönem boyunca kaydedilen en yüksek seviye olan yüzde 62'ye ulaştı. Kamuoyu yoklaması, Trump'ın özellikle yaşam maliyeti, enflasyon, ekonomi ve dış ilişkiler gibi kilit konulardaki yönetimini büyük bir çoğunluğun reddettiğini ortaya koyuyor.
Buna ilave olarak, Amerikalıların yüzde 66'sı İran'a karşı askeri güç kullanımını bir hata olarak değerlendirerek onaylamadıklarını ifade etti. Bu arada, yüzde 65'i de ABD’nin müttefikleriyle olan ilişkilerinden memnuniyetsizliklerini dile getirdi; bu da açıkça İsrail'e bir gönderme.
İsrail'in İran ile savaş arzusuna karşı Amerikan hamleleri, Amerikan kamuoyunun İsrail'e olan desteğindeki düşüşle eş zamanlı olarak geldi. Pew Araştırma Merkezi'nin yaptığı bir anket, on Amerikalıdan altısının artık İsrail'e olumsuz baktığını, bunun geçen yıla göre yedi puanlık ve 2022'ye göre yirmi puanlık bir artış olduğunu ortaya koydu. Çok olumsuz görüşlerin yüzdesi de dört yıl öncesine göre yüzde 10'dan yüzde 28'e yükseldi.
Amerikalıların yüzde 60'ı İsrail Başbakanı Netanyahu'nun uluslararası ilişkilerle ilgili kararlarına olan güvenini kaybetti. Öte yandan, Haziran 2026'da İbrani Üniversitesi tarafından yapılan bir anket, İsrail liderliğinin güven konusunda daha geniş bir kriz yaşadığını gösterdi. Ankete katılanların neredeyse dörtte üçü, Netanyahu'nun İsrail'in önemli kazanımlar elde ettiği ve varoluşsal bir tehdidi ortadan kaldırdığı iddiasına inanmadıklarını söyledi.
Bu arada, yüzde 56,4'ü savaş yönetimini “başarısız” veya “kötü” olarak değerlendirdi. İsrail'de yapılan son kamuoyu anketleri de Netanyahu'nun Likud Partisi’nin popülaritesinde önemli bir düşüşe işaret ediyor. Parti, yaklaşan seçimlerin Netanyahu’nun siyasi ve kişisel geleceği için belirleyici olabileceği göz önüne alındığında, hassas bir siyasi dönemle karşı karşıya gibi görünüyor.
İsrail medyasının büyük bir kısmı ABD-İran anlaşmasını krizin sonu değil, bir dönüşümün başlangıcı olarak görürken, diğerleri İsrail'in Washington'un Ortadoğu vizyonunda merkezi bir stratejik ortak olarak kalacağını vurguluyor. Tarih, iki taraf arasındaki anlaşmazlıkların çoğu zaman ittifakı parçalamaktan ziyade güçlendirdiğini gösteriyor; çünkü ortak güvenlik ve teknolojik çıkarlar, geçici siyasi ayrışmalardan daha güçlü olmayı sürdürüyor.
*Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Independent Arabia’dan çevrilmiştir."
‘Fransız Afrikası’nın çözülüşü: Sahel'in altın ve egemenlik üzerindeki mücadelesihttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5293657-%E2%80%98frans%C4%B1z-afrikas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-%C3%A7%C3%B6z%C3%BCl%C3%BC%C5%9F%C3%BC-sahelin-alt%C4%B1n-ve-egemenlik-%C3%BCzerindeki-m%C3%BCcadelesi
‘Fransız Afrikası’nın çözülüşü: Sahel'in altın ve egemenlik üzerindeki mücadelesi
Mali'nin başkenti Bamako'da bir askeri anıt, 26 Nisan 2026 (AFP)
Rabia Abdusselam
Vagadugu’nun Paris ile diplomatik ilişkilerini sona erdirme kararı, Sahra altı Afrika'nın siyasi dengelerini yeniden şekillendiren bir dönüm noktası niteliği taşıyor. Bu adım, geleneksel Fransız hegemonyasının resmi çöküşünü simgeliyor ve Moskova, Pekin ile Washington gibi yükselen uluslararası güçlerin bölgedeki varlığının artmasının önünü açarak çok ortaklılık ve uluslararası eşitlik ilkelerine dayanan yeni bir bölgesel denkleme kapı aralıyor.
Burkina Faso hükümeti geçtiğimiz cuma günü resmi televizyonda yayımlanan bir bildiriyle ‘Fransa ile diplomatik ilişkilerini sona erdirmeye karar verdiğini’ açıkladı. İletişim Bakanı ve Hükümet Sözcüsü Pingdwende Gilbert Ouédraogo, ‘karşılıklı saygı ve güven ile iç işlere müdahale etmeme ve ulusal egemenliğe saygı ilkelerine dayalı ilişkilerin güçlendirilmesi için temel koşulların mevcut olmadığını’ vurgulayarak Paris'i ‘yıkıcı ağları’ ve ‘teröristleri’ desteklemekle suçladı.
Fransa Dışişleri Bakanlığı ise kararı ‘düşmanca ve temelsiz’ olarak nitelendirerek ‘Burkina Fasolu yetkililerin kaygı verici sapmasını yansıttığını’ açıkladı ve ‘gerekli karşılıklı tedbirlerin inceleme aşamasında olduğunu’ bildirdi.
Diplomatik kopuşun ilanından önce Vagadugu ile AB arasındaki ilişkiler de belirgin biçimde gerilmişti. Burkina Faso, Avrupa Birliği (AB) Büyükelçisi Philippe Brenchini'yi, Avrupa Parlamentosu'nun 476'ya karşı 11 oyla kabul ettiği ve 75 çekimserin bulunduğu, ülkedeki siyasi partilerin kapatılmasını, sivil toplum kuruluşlarının faaliyetlerinin askıya alınmasını ve basın özgürlüğüne yönelik tehditleri eleştiren karar gerekçesiyle protesto amacıyla dışişleri bakanlığına çağırdı. Burkina Faso Dışişleri Bakanı Jean Marie Traoré ise Avrupa Parlamentosu (AP) Milletvekili Christophe Gomart'ın açıklamalarını ‘yeni sömürgeci bir yaklaşım’ taşıdığı gerekçesiyle eleştirdi.
Vagadugu'nun Paris ile ilişkilerini sona erdirme kararı, geleneksel Fransız hegemonyasının resmi çöküşünün habercisi niteliğinde.
Vagadugu ile Paris arasındaki siyasi ve diplomatik bağların koparılması kararı, uzun süredir kronik bir gerilim olarak süregelen süreçten bağımsız değerlendirilemez. Bu adım, kaçınılmaz bir hamle niteliği taşıyor. Burkina Faso'nun ‘Françafrique’ olarak bilinen Fransa’nın Afrika’daki mirasından tamamen kurtulma iradesini yansıtan bir dizi egemenlik kararının doğal zirvesi. Bu süreç 2023 yılında Fransa’nın Sabre Askeri Gücü’nün Burkina Faso topraklarından derhal çıkarılmasıyla başladı. Ardından Yüzbaşı İbrahim Traoré'nin aynı yıl eylül ayında darbeyle iktidara gelmesinin akabinde iki ülke ilişkilerinin sert biçimde bozulmasıyla birlikte iki ülke arasındaki tüm savunma anlaşmaları iptal edildi.
Vesayetin sonu: servetin geri alınması
Bu köklü kopuş, karar alıcıların ve halk tabanının ‘Françafrique’ kısıtlamalarından kesin olarak kurtulma ve kurumsal bağımlılığa son verme iradesini yansıtıyor. Bu kararla Burkina Faso, siyasi iradesini ulusallaştırmayı ve ulusal servetini doğrudan yönetim ile kendi kendine işletme ilkesine dayanan egemen bir güvenlik stratejisi oluşturmayı hedefliyor. Fransa'nın Afrika'daki geleneksel nüfuzundan tamamen bağımsız bir çizgide.
Burkina Faso'nun rekor düzeydeki altın üretimi, madencilik sektörü üzerindeki Fransız hegemonyasını zayıflatmayla doğrudan bağlantılı. Bu, ulusal kapasitelerin güçlendirilmesi ve bağımsız kalkınmanın sağlanması için başlatılan mücadelenin ayrılmaz bir parçası. Haziran ayında Burkina Faso Cumhurbaşkanı Yüzbaşı İbrahim Traore, beş yabancı madencilik şirketinin faaliyetlerine son verilmesini ve tamamının devlet yönetimine alınmasını kapsayan sert kararlar aldığını açıkladı.
Cezayir'deki Muhammed es-Sıddık Bin Yahya Üniversitesi'nde siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler öğretim üyesi ve Akdeniz'de Güvenlik ve Barış Sorunları başlıklı araştırma grubunun başkanı Abdurrafi Keşşut, Al Majalla’ya yaptığı açıklamada bu dönüşümün ‘sömürgeciliğin gölgesi ve tarihsel birikimler’ tarafından yönlendirildiğini vurguladı. Keşşut, Vagadugu'nun Fransa’nın nüfuzunu gerçek anlamda yeni sömürgeciliğin uzantısı olan Françafrique’in somutlaşmış hali olarak gördüğünü ve Paris'in çatışmacı bir tutum izleyerek iç huzuru tehdit eden yapıları desteklediği yönündeki suçlamalar çerçevesinde bu nüfuzu zayıflatmak istediğini belirtti.
Afrika kıtasında Fransa ile tüm resmi diplomatik ilişkileri koparan tek ülke Burkina Faso değil. Mali, Nijer, Çad, Senegal ve Fildişi Sahili'nde Fransız askeri kuvvetlerinin sınır dışı edilmesi ve savunma anlaşmalarının feshi yoluyla Sahel bölgesindeki diğer ülkeler de Fransız nüfuzunu kırma yolunda daha önce adımlar atmıştı.
Mali'nin Timbuktu kentinde devriye gezen Fransa’nın Barkhane güçleri, 29 Eylül 2021 (AP)
Burkina Faso, Fransa’nın yeni sömürgeci emeller beslediğini ve ‘yıkıcı ağları’ desteklediğini düşünüyor.
Vagadugu'nun alternatifleri: Silah ve ipek
Bu kararın doğrudan etkisi, başta Rusya ve Çin olmak üzere yeni uluslararası güçlerin hızla genişlemek için kullandığı stratejik bir boşluk doğurması oldu. Bu iki ülke, içerik ve biçim bakımından Fransız anlayışından farklı stratejik bir alternatif sundu. Abdurrafi Keşşut, ‘Fransa’nın nüfuzunun Sahel bölgesinde Rusya ve Çin'in iki yeni kutup olarak belirdiği aleyhine dramatik biçimde gerilediğini ve bunun bölgenin stratejik haritasını yeniden çizeceğini’ vurguladı.
Moskova, Afrika’daki askeri vurucu kolu Afrika Kolordusu (eski adıyla Wagner Grubu) aracılığıyla güvenlik boşluğunu doldurmaya soyundu. Afrika Kolordusu, Rusya'nın Sahel'deki askeri nüfuzunun yeni kurumsal versiyonunu temsil ediyor ve Burkina Faso, Libya, Mali, Orta Afrika Cumhuriyeti ile Nijer olmak üzere beş Afrika ülkesinde faaliyet gösteriyor. Rusya’nın desteği, Vagadugu’daki silahlı kuvvetler ve güvenlik kurumlarının eğitimini denetlemek ve muharebe anlayışlarını geliştirmek amacıyla Rus eğitmenlerin gönderilmesini de kapsıyor. Askeri iş birliği barışçıl nükleer iş birliğine kadar uzanıyor. Ekim 2023'te iki hükümet nükleer enerji santrali inşa edilmesine ilişkin bir anlaşma imzaladı.
Nijer'deki Ulusal Vatan Koruma Konseyi'nin (CNSP) destekçilerinden biri, Niamey'deki General Sini Konche Stadyumu'nda Mali, Burkina Faso, Cezayir, Nijer ve Rusya bayraklarını taşıyor. 26 Ağustos 2023 (AFP)
Moskova, Afrika Kolordusu adlı askeri gücüyle güvenlik boşluğundan yararlandı. Pekin ise kalkınma ve ekonominin dizginlerini eline aldı.
Paralel bir süreçte ve Rusya'nın varlığıyla jeopolitik bir uyum içinde Pekin, Burkina Faso'yu Kuşak ve Yol girişimiyle bütünleştirerek kalkınma ve ekonomi dosyasını eline aldı. Bu girişim, Yeni İpek Yolu ya da 21. Yüzyıl İpek Yolu olarak da biliniyor. Bu bütünleşme somut adımlarla hayata geçirildi: İki ülke arasında ticaret akışını ve mal nakliyesini kolaylaştırmak amacıyla ortak bir taşımacılık şirketi kuruldu. Pekin, Burkina Faso'daki tarımsal üretim cumhurbaşkanlığı girişimini desteklemek ve gübre ile tohum temin etmek için 5 milyon dolarlık bir hibe sağladı.
Şarku’l Avsat’ın Al Majalal’dan aktardığı analize göre Pekin, ekonomik nüfuzunu yollar, lojistik projeler, güneş enerjisi ve sağlık tesisleri gibi temel altyapı projelerine büyük miktarda yatırım yaparak pekiştirdi. Bunun yanı sıra madencilik arama imtiyazları ile altın sektörü başta olmak üzere maden ve kıymetli metaller alanında stratejik yatırım lisansları elde etti. Çin'in yaklaşımı ortak çıkarlar politikasına ve iç işlere karışmamaya dayanıyor; bu da Vagadugu hükümetine Amerikan yaptırımlarının şokunu absorbe etme ve Avrupalılarla yaşanan gerginlikleri yönetme konusunda geniş bir hareket alanı tanıdı.
Jeopolitik yansımalar
Jeostratejik açıdan bu kararın jeopolitik yansımaları Vagadugu ile Paris arasındaki ikili eksenle sınırlı kalmayıp iç cepheyi pekiştirmenin ve Burkina Faso, Mali ile Nijer'i bir araya getiren Sahel Devletleri İttifakı’nın (AES) dayanışmasını güçlendirmenin temel bir giriş noktasını oluşturuyor.
Abdurrafi Keşşut, ‘Sahel'deki yükselen bölgesel ittifakların önümüzdeki dönemde çok daha sağlam ve güçlü bir hal alacağını, özellikle aralarındaki ayrışmalara büyük ölçüde katkıda bulunan Fransız faktörünün ortadan kalkmasının ardından bölge ülkelerinin ve Moskova ile Pekin'deki yeni müttefiklerinin tam bir uyum ve uzlaşı içinde olduğundan yararlanarak bu sürecin hız kazanacağını’ değerlendiriyor.
Bu güçler, Brüksel’in dayatmaya çalıştığı siyasi ve insan hakları baskılarından ya da Batılı askeri şemsiyelerden bağımsız olarak, Nijer, Mali ve Burkina Faso sınırlarının kesişim noktasında yer alan kaynaklar açısından zengin ‘Liptako Gourma’ sınır üçgenindeki aktif silahlı gruplarla mücadele etmek ve çıkarlarını korumak amacıyla ortak bir stratejik savunma ve diplomasi çerçevesi oluşturma yolunda ilerliyor.
Öte yandan Burkina Faso'nun kararı siyasi muhalefet ittifakına ve ayrılıkçı koalisyonlara manevi bir ivme ve stratejik bir kazanım sağlıyor. Kısa vadede el-Kaide bağlantılı terör örgütleriyle iş birliği ya da koordinasyon ihtimalini beraberinde getiriyor. Bamako'nun son aylarda yaşadığı tablo bu senaryonun öngörüsünü doğrular nitelikte: Sahada yaşanan gelişmeler, Cemaat Nusret el-İslam vel-Müslimin (CNIM) ile Azavad Kurtuluş Cephesi’nin (FLA) Mali ordusu karşısında görülmemiş düzeyde bir askeri koordinasyon içinde olduğunu ortaya koydu. Bu ittifak, hükümet kuvvetlerini yıpratmak ve iktidarı elinde bulunduran askeri konseyi düşürmeyi hedefliyor.
Sonuç itibarıyla Vagadugu'nun ilişkileri kesme kararı geçici bir diplomatik hamleden ibaret olmaktan öte bölgedeki geleneksel dengelerin alenen sona erdirildiğinin ilanıdır. Karar aynı zamanda, Burkina Faso'yu belirsizliğin ve çok sayıda senaryonun gölgelediği kritik bir aşamanın eşiğine taşıyor. Bu yeni yönelimin başarısı, iktidarın mevcut güvenlik ve ekonomik açığı kapatacak alternatifler bulma etkinliğine ve sınır ötesi terör ile örgütlü suç risklerinin hâkim olduğu son derece karmaşık bir bölgesel ortamda jeopolitik dönüşümleri absorbe edebilme kapasitesine bağlı.
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
