Muhammed Ebu Bekir
Etiyopyalı kaynaklar, ABD ile Tigray Geçici Bölgesel Yönetimi (TIRA) arasında TIRA eski Başkanı Korgeneral Tadesse Werede Tesfay’ın, ABD'nin Addis Ababa Büyükelçisi Ervin Massinga ile görüşmesinin engellenmesinin ardından siyasi bir krizin belirtilerinin yavaş yavaş belirdiğini bildirdi. Tigray güvenlik güçleri, Korgeneral Werede Tesfay’ın ev hapsine alınması ve ABD’li Büyükelçisi ile planlanan toplantı salonuna girişini engelleme talimatı verdi.
Bu gelişme, Massinga'nın Etiyopya hükümeti ile Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) arasında görüşleri yakınlaştırmaya yönelik yeni bir girişime öncülük ettiği bir dönemde yaşandı. Massinga, geçen çarşamba günü Tigray'ın başkenti Mekelle kentine ulaşmış ve Etiyopya'nın kuzeyindeki bölgede üst düzey hükümet yetkilileri tarafından karşılanmıştı.
“Büyükelçi, Addis Ababa ile Mekelle arasındaki uçurumu kapatmaya yönelik girişim çerçevesinde TPLF temsilcileriyle çeşitli görüşmeler gerçekleştirirken, Korgeneral Werede Tesfay’ın ABD’li Büyükelçi ile görüşmesinin engellenmesi ve ev hapsine alınması büyük tartışmalara yol açtı. Bu resmi olmayan görüşmenin önceden planlanmış olması nedeniyle bu durum daha da dikkati çekti.
TPLF, Korgeneral Werede Tesfay’ı görevinden almıştı. Bu adım, Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed'in kendisinin görev süresini uzatması üzerine gerçekleşmişti. TPLF, bu uzatma konusunda kendisine danışılmamasını gerekçe göstererek bu adımı Pretoria Anlaşması’nın barış maddelerinin ihlali olarak değerlendirmiş, ardından bölge bakanlar kurulunu feshetme ve savaş öncesi (2020-2022) hükümeti yeniden getirme kararı almış, Pretoria Antlaşması’nın uygulanmasını dondurduğunu açıklamıştı.
Bilindiği üzere TPLF, ABD ile özellikle Demokrat yönetimlerle güçlü ilişkilerini sürdürdü. Büyükelçinin eski hükümet başkanıyla görüşmesinin iptal edilmesine ilişkin son adım, iki taraf arasında yeni bir gerginliğin başlangıcı olabilir. Birçok kaynak da yeni ABD girişiminin, TPLF’nin Eritre ile ittifak yönünde ilerlemesini engellemeyi amaçladığını belirtiyor.
Addis Ababa'daki iktidardaki Refah Partisi'ne yakın kaynaklar, Korgeneral Werede Tesfay’ın ABD’li Büyükelçi ile telefonda gerçekleştirdiği söylenen görüşmelerin ardından Tigray'da ev hapsine alındığını belirttiler.
Ayak oyunları
Tigray Yasama Meclisi üyesi Selamun Asfa ise, TIRA’nın attığı adımın Washington ile ilişkiler üzerinde mutlaka etkisi olacağını düşünüyor. Asfa, ABD’li Büyükelçi’nin Tigray’a yaptığı ziyaretin, TPLF ve TIRA ile koordineli şekilde gerçekleştiğini belirterek, Korgeneral Werede Tesfay’ın Tigray'da ne yürütme ne de yasama organında herhangi bir resmi görev üstlendiğini, dolayısıyla ABD gibi bir devletin temsilcisiyle herhangi bir görüşme yapmasının beklenemeyeceğini vurguladı.
Asfa, yerel bir televizyon kanalına verdiği açıklamada, uluslararası güçlerin bazı temsilcilerinin gerçekleştirdiği ziyaretlerin duraklarını yalnızca Tigray hükümetinin belirlediğini, çünkü bölgede egemenliğin kendisine ait olduğunu belirtti. ABD'nin Addis Ababa Büyükelçiliği'nin, ABD’li Büyükelçi’nin herhangi bir tarafla görüşmesinin engellendiğine dair herhangi bir açıklama veya bilgilendirme yapmadığına dikkati çeken Asfa, Addis Ababa medyasında geniş şekilde ele alınan durumun, temel amacı barış anlaşmasının iki tarafını diyaloga döndürmek ve tüm maddelerinin sadakatle uygulanmasını sağlamak olan yeni bir girişimi taşıyan ABD’li Büyükelçi'nin gündeminin bir parçası olmadığını vurguladı.
Addis Ababa'daki bazı medya organlarının yürüttüğü sistematik medya kampanyalarının, iktidardaki rejimin Tigray ile ABD hükümeti arasındaki ilişkilerde gerginlik yaratma ve aralarına nifak sokma yönünde gizli bir isteğini ortaya koyduğunu değerlendirien Asfa, özellikle Büyükelçi'nin sahadaki gerçekleri yerinde görmesi ve Pretoria Anlaşması’ndaki hükümlerinin uygulanmamasının başlıca nedenlerini teyit etmesinin ardından bu durumun daha da belirginleştiğinin altını çizdi.
Görevi engelleme
Öte yandan Etiyopya siyasi meseleleri uzmanı Berhanu Layne, ABD’li Büyükelçi'nin ziyaretinin, Pretoria Anlaşması’nın tek taraflı olarak dondurulmasının nedenlerini ve TIRA’nın feshedilmesinin gerekçelerini incelemek amacıyla gerçekleştiğini, dolayısıyla anlaşmanın maddeleri uyarınca atanan hükümet başkanı da dahil olmak üzere tüm tarafları dinlemenin gerekli olduğunu belirtti. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı habere göre Layne, görüşmenin iptal edilmesi ve Korgeneral Werede Tesfay’ın ev hapsine alınmasının, ABD’li heyetin görevini yapmasının engellenmesi niteliği taşıdığını vurguladı.
Layne, ABD Büyükelçisi'nin görüşmelerinin hükümet ve iktidardaki parti temsilcileriyle sınırlı tutulmasının, girişimin temel hedeflerinin başarıya ulaşmasına katkı sağlamadığını, olumsuz mesajlar verdiğini ve Tigray Cephesi'nin bölgeyi kendi tek taraflı vizyonuna indirgeme ve halkın seçimleri ile kaderini belirleme hakkına el koyma girişimlerine ilişkin iddiaları doğruladığını ekledi; zira Cephe, muhalefet partilerinin temsilcilerinin bile ziyaret eden ABD heyetiyle görüşmesine izin vermedi.
Etiyopyalı analist, bunun bölgenin merkezi hükümetle yaşadığı siyasi krize ilişkin ABD'nin bakış açısının şekillenmesini etkilemesini bekliyor. Layne, Pretoria Anlaşması’nın maddelerine aykırı şekilde kendi kendini atayan TPLF’nin, kendisini Tigraylılar için tek seçenek olarak gördüğünü, bunun 'Tsimdo İttifakı' adıyla bilinen çerçeve kapsamında Eritre rejimiyle yaptığı anlaşmanın bir parçası olabileceğini, özellikle Eritre tarafının hazırlandığı olası bir savaşa hazırlık amacıyla gençleri zorla askere alma operasyonlarında aktif olduğunu iddia etti.
Diplomatik ziyaret
Tigraylı siyasi analist Mahari Selamun ise, ABD’li Büyükelçi'nin ziyareti ve TIRA yetkilileriyle gerçekleştirdiği görüşmelerin, genel durumu yerinde görmek amacıyla büyükelçilik görevinin bir parçası olduğunu, özellikle ABD'nin Pretoria Anlaşması’nın garantörlerinden biri olduğunu belirtti. Bunun Addis Ababa ile Mekelle hükümetleri arasında yeni bir arabuluculuk girişimi olmadığını vurgulayan Selamun, ancak ziyaretin medyada ele alınış biçiminin her iki taraftan da büyük ölçüde abartıldığını, olayın Washington'ın başlattığı yeni bir barış girişimi gibi sunulduğunu belirtti. Selamun’a göre aslında bu girişimlerin başlatılması, noktalarının ve taraflarının önceden ilan edilmesini gerektiriyor. Ayrıca temsilin ülkeye akredite bir büyükelçi düzeyinden daha yüksek olması bekleniyor.
Selamun, bu ziyaretin Massinga'nın Tigray'a gerçekleştirdiği türünün ilki olmamasına rağmen, siyasi krizin tırmanmasıyla eş zamanlı gerçekleşen zamanlamasının, özellikle Addis Ababa'da Tigray temsilcilerinin katılımı olmadan Ulusal Diyalog Konferansı’nın başlatıldığının duyurulması ve ‘Tigray Barış ve Değişim Konseyi’ olarak bilinen oluşumun, TPLF'nin Tigray'daki iktidardan uzaklaştırılmasını talep etmek amacıyla Addis Ababa'da gösteriler düzenleneceğini açıklamasının ardından, ziyaretin çatışmanın iki tarafı arasında arabuluculuk yapmaya yönelik yeni bir ABD girişimi olarak sunulmaya çalışıldığını ekledi.
Selamun, ABD Büyükelçisi'nin Tigray'dan ayrılarak benzer görevleri yerine getirmek üzere Amhara bölgesine gittiğini belirterek, bu durumun ziyaretlerinin, özellikle savaştan etkilenen ve ABD'den insani ve gıda yardımı alan bölgeler dahilinde, diplomatik görevleri kapsamında gerçekleştiğini teyit ettiğini vurguladı.
Soğuk ilişkiler
Buna rağmen ABD ile TPLF arasındaki ilişkilerde bir miktar soğukluk yaşandığının inkâr edilemeyeceğini belirten Selamun, Trump yönetiminin hayati çıkarları açısından daha önemli meselelerle meşgul olduğuna dikkati çekti. Selamun, bu durumun yalnızca Tigray'ı değil, Addis Ababa'yı da ilgilendirdiğini ekledi. ABD Başkanı'nın Büyük Etiyoya Rönesans (Nahda) Barajı meselesine ilişkin açıklanan tutumu, Washington'ın Etiyopya ile ilişkilerinin, en azından şu anda, iç bir Etiyopya meselesine dair bir barış girişimi başlatmayı gerektirecek etkinlikte olmadığının bir kanıtı niteliğinde.
Selamun, Abiy Ahmed yönetiminin, özellikle ABD Başkanı'nın Büyük Etiyopya Rönesans Barajı hakkında yaptığı gürültülü açıklamaların ardından, Avrupa Birliği (AB) ile ABD arasında İran krizi konusunda yaşanan gerginlikten yararlanarak AB'nin gönlünü kazanmaya çalıştığını, aynı zamanda Rusya ile ilişkilerini geliştirmeye çalıştığını belirtti. Selamun, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'un geçen hafta Addis Ababa'ya gerçekleştirdiği ziyareti, bu Etiyopya yöneliminin bir tezahürü olarak gösterdi.
Selamun, sözlerini şöyle sonlandırdı:
“Addis Ababa ve Mekelle'nin her ikisinin de yaşadığı boğucu siyasi kriz, özellikle Etiyopya başkentinde TPLF karşıtı gösteriler düzenlenmesine yönelik son hareketlerin ardından, Pretoria Barış Anlaşması’nın garantörlerinin acilen müdahalede bulunmasını gerektiriyor. Özellikle gösterileri düzenleyen tarafların Tigray'a askeri müdahale çağrısı yapan sloganlar atması, 2020 yılında patlak v eren Tigray Savaşı'nda ve ardından 2023 yılında Amhara bölgesinde yaşananlar gibi, Etiyopya’nın hukukun uygulanması bahanesiyle herhangi bir askeri harekât başlatması öncesindeki atmosferi yansıtıyor. Bu durum, Tigray'da yaklaşık bir milyon kişinin hayatını kaybettiği kanlı savaşın ardından iki yıl içinde sağlanan kırılgan barışı tehdit ediyor.”
