Sudan hükümeti, ABD yönetiminin orduyu savaş sırasında kimyasal silah kullanmakla suçlayarak ülkeye uyguladığı yaptırımları sert bir dille reddetti. Hartum yönetimi, yaptırımları ‘tek taraflı ve hukuka aykırı’ olarak nitelendirirken, bunların kanıttan yoksun iddialara dayandığını ve ‘tamamen siyasi saiklerle’ alındığını savundu.
Sudan Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, ABD’nin yaptırım kararı alırken uluslararası yetkili mekanizmaları devre dışı bıraktığı ve Kimyasal Silahların Yasaklanması Sözleşmesi’nde öngörülen prosedürleri göz ardı ettiği belirtildi. Açıklamada, Washington’ın Sudan ordusunun yasaklı silah kullandığına ilişkin ‘asılsız iddialara’ dayanarak yaptırım uyguladığı ifade edildi.
Sudan’ın açıklaması, ABD’nin ikinci yaptırım paketinin dün yürürlüğe girmesi öncesinde geldi. Washington, Hartum’un 1991 tarihli Kimyasal ve Biyolojik Silahların Kontrolü ve Bunların Kullanımının Önlenmesi Yasası kapsamında öngörülen şartları yerine getirmediğini açıklamıştı.
Yaptırımlar kapsamında, ABD’nin çok taraflı kalkınma bankaları aracılığıyla Sudan’a kredi ile mali ve teknik destek sağlaması engellenirken, ihracata yönelik kısıtlamalar da sıkılaştırılıyor. Ayrıca Sudan hükümetine ait veya hükümetin kontrolündeki hava yolu şirketlerinin ABD’ye ve ABD’den uçuş gerçekleştirme yetkileri askıya alınıyor. Şarku'l Avsat'ın aldığı bilgiye göre temel insani yardımlar ile bazı mal ve teknolojiler ise yaptırım kapsamı dışında tutuluyor.
Sudan Dışişleri Bakanlığı, hükümetin, suçlamaların ilk kez kimliği belirsiz kaynaklara dayandırılarak medyada yer almasından bu yana iddiaları yalanladığını belirtti. Açıklamada, Sudan’ın kimyasal silah üretmediği, bulundurmadığı ve kullanmadığı vurgulanarak, Kimyasal Silahların Geliştirilmesi, Üretimi, Stoklanması ve Kullanımının Yasaklanması ile Bunların İmhasına İlişkin Sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerine bağlılığını sürdürdüğü ifade edildi.
Sudan Dışişleri Bakanlığı açıklamasında, “Sudan, sözleşmenin uygulanmasına ilişkin periyodik bildirimlerini düzenli olarak sunmaktadır” denildi. Açıklamada, ülkenin Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü’nün Yürütme Konseyi üyeliğinin de örgütle iş birliği içinde olduğunun ve sözleşmeye bağlılığının göstergesi olduğu ifade edildi.
Sudan hükümeti, ABD ile iş birliğine ve suçlamaların teknik açıdan doğrulanmasına hazır olduğunu belirterek, ortaya atılan şüphelerin araştırılması için gerekli süreçlere katılma taahhüdünde bulundu. Açıklamada, “Washington, iddialarını destekleyecek güvenilir herhangi bir kanıt sunmadı ve Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü bünyesindeki doğrulama mekanizmalarını kullanmadı” denildi.
Dışişleri Bakanlığı, bu mekanizmaların devre dışı bırakılmasının yaptırımların ‘tamamen siyasi saiklerle’ uygulandığını ortaya koyduğunu ve kimyasal silah kullanımının önlenmesine yönelik gerçek kaygıları yansıtmadığını savundu. Bakanlık ayrıca, ABD yönetimini, dosyaya ilişkin elinde bulunduğunu öne sürdüğü kanıtları paylaşma yönündeki önceki ikili taahhüdünü yerine getirmeye çağırdı.
ABD, Mayıs 2025’te Sudan hükümetinin, ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında 2024 yılında yaşanan savaşta kimyasal silah kullandığı sonucuna ulaştığını açıklamıştı.
Washington, aynı yılın haziran ayında Sudan’a yönelik ilk yaptırım paketini yürürlüğe koymuş, bu kapsamda ABD ihracatına ve devlet destekli kredi hatlarına kısıtlamalar getirmişti. Ancak kullanılan kimyasal silahın türü ile kullanımın yeri ve tarihine ilişkin resmi bir açıklama yapılmamıştı.
ABD, ilk yaptırım kararını ise 24 Nisan 2025’te Kimyasal ve Biyolojik Silahların Kontrolü Yasası’na dayanarak almıştı. Karara göre, ABD yönetiminin belirlenen süre içinde Kongre’ye ilgili ülkenin kimyasal silah kullanımını durdurduğunu, bunun tekrarlanmayacağına dair güvenilir güvenceler verdiğini ve uluslararası denetimlere izin verdiğini teyit etmemesi halinde ek yaptırımların uygulanması öngörülüyor.
Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı ve Ordu Komutanı Orgeneral Abdulfettah el-Burhan (AFP)
ABD, Sudan’ın söz konusu şartları yerine getirmediğini belirterek, Dışişleri Bakanlığı’nın silahların kontrolünden sorumlu yetkilisinin 23 Haziran 2026’da ikinci yaptırım paketini onayladığını açıkladı. Yaptırımların en az bir yıl süreyle ve yeni bir karar alınana kadar yürürlükte kalacağı bildirildi.
Sudanlı yetkililer ve Sudan ordusu ise kimyasal silah kullandıkları yönündeki iddiaları defalarca reddederek, suçlamaların bağımsız bir soruşturmaya ya da Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü tarafından yayımlanmış herhangi bir rapora dayanmadığını savundu.
Buna karşılık ABD, kendi değerlendirmesinin sonuçlarında ısrar ederken, kimyasal silah kullanımının uluslararası hukukun ve Sudan’ın Kimyasal Silahlar Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerinin ihlali anlamına geldiğini belirtiyor.
Öte yandan Sudan hükümeti, Eylül 2024’te Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi tarafından savaşın taraflarının işlediği ihlalleri araştırmak üzere kurulan bağımsız uluslararası bilgi toplama misyonuyla iş birliği yapmayı reddetmişti. Hartum yönetimi, söz konusu misyonun profesyonellik ve bağımsızlıktan yoksun olduğunu savunarak, bunun ‘hukuki değil, siyasi bir komisyon’ olduğunu ileri sürmüştü.
