ABD Başkanı Donald Trump, bölgede çatışmaların giderek genişlediği bir dönemde İran’a yönelik daha kapsamlı askeri saldırılar düzenleme seçeneğini değerlendirdiğini açıkladı.
ABD basınında yer alan haberlere göre Trump, İran’a karşı geniş çaplı bir askeri operasyon düzenlenmesini görüşmek üzere üst düzey danışmanlarıyla bir araya geldi. Ancak Beyaz Saray’da gazetecilere yaptığı açıklamada, bu konuda henüz nihai bir karar vermediğini söyledi.
İranlı yetkililere ilişkin değerlendirmelerde bulunan Trump, “Şu anda onlarla görüşüyoruz. Bence her geçen gün daha ciddi bir tutum sergiliyorlar. Bunun nedeni de sanırım açık” ifadelerini kullandı. Trump, bu sözleriyle yaklaşık iki haftadır ABD’nin İran’a düzenlediği günlük saldırılara işaret etti.
Trump, İran’ın önünde iki seçenek bulunduğunu belirterek, “Ya bir anlaşmaya varacaklar ya da çok daha şiddetli saldırılarla karşı karşıya kalacaklar” dedi.
Trump, “Tam anlamıyla harekete geçmeye hazır durumdayız. Ancak onlarla görüşmelerimizi sürdürüyoruz. Bu temasların nasıl sonuçlanacağını göreceğiz” diye konuştu.
Öte yandan İran daha önce yaptığı açıklamada, ABD saldırılarına karşılık olarak Bahreyn, Ürdün ve Kuveyt’teki askeri tesislere saldırılar düzenlediğini duyurmuştu.
Sessiz gece
ABD ordusu, 13 gün sonra ilk kez cumayı cumartesiye bağlayan gece İran’a yönelik herhangi bir saldırı düzenlediğini açıklamadı. Buna karşın ABD ordusu dün yaptığı açıklamada, İran limanlarına uygulanan ablukayı aşmaya çalışan bir başka ticari gemiye ateş açtığını duyurdu. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) Sözcüsü Tim Hawkins, AP’ye yaptığı açıklamada, ABD güçlerinin cuma günü Umman Körfezi’nde bulunan M/T Lavin adlı tankeri, ablukayı en az dört kez delmeye çalışmasının ardından etkisiz hale getirdiğini söyledi. Hawkins, gemi mürettebatının önceden uyarıldığını ancak verilen talimatlara uymadığını, bunun üzerine ABD ordusunun geminin makine dairesini hedef alarak ateş açtığını belirtti. Söz konusu tanker, ABD ordusunun deniz ablukasını yeniden uygulamaya başlamasından bu yana etkisiz hale getirilen ikinci ticari gemi oldu. CENTCOM ayrıca, 12 geminin daha rotasının değiştirilerek geri çevrildiğini açıkladı.
Görüşmeler devam ediyor
Bu arada Trump, Washington’ın İran’a yönelik gece saldırıları sürmesine rağmen Tahran ile temaslarını devam ettirdiğini açıkladı. Beyaz Saray’da gazetecilerin sorularını yanıtlayan Trump, “Şu anda, ben bunu söylerken bile biz (Amerikalılar) onlarla (İranlılarla) görüşüyoruz” dedi.
Trump, temasların doğrudan mı yoksa arabulucular aracılığıyla mı yürütüldüğünü açıklamazken, görüşmelerin büyük ölçüde arabulucular üzerinden gerçekleştiği değerlendiriliyor. Trump ayrıca, Washington’ın İran tarafında farklı isimlerle temas halinde olduğunu ifade etti.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, cuma günü Kırgızistan’da İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile bir araya gelerek savaşın sona erdirilmesi amacıyla ABD ile İran arasındaki müzakerelerin yeniden başlatılması çağrısında bulundu.
Şarku’l Avsat’ın Çin resmi haber ajansı Xinhua’dan aktardığına göre Wang Yi, görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, “Müzakere kapısı bir kez açıldıktan sonra kapatılmamalı; barış umudu sürdüğü sürece görüşmelerden vazgeçilmemeli” dedi. Pekin’in Tahran’ın stratejik ortağı olduğunu vurgulayan Wang Yi, Çin’in İran’ın egemenliğini, güvenliğini ve ulusal onurunu koruma çabalarına güçlü destek verdiğini belirtti.
Üç Pakistanlı kaynak ise İslamabad yönetiminin, yaklaşık beş aydır devam eden savaşı sona erdirmek amacıyla ABD ile İran arasında tıkanan görüşmeleri yeniden canlandıracak bir diplomatik zemin üzerinde çalıştığını bildirdi. Kaynaklara göre bu girişim Çin’in öncülüğünde yürütülürken, Umman da Hürmüz Boğazı’nda deniz güvenliği ile gemi trafiğinin düzenlenmesi konusunda Tahran ile temaslarını yoğunlaştırdı. Diplomatik temasların sürdüğü süreçte Wall Street Journal ve Reuters, Pakistanlı kaynaklara dayandırdıkları haberlerde, İran İçişleri Bakanı İskender Mümini’nin İslamabad ziyareti sırasında ön görüşmeler yapıldığını aktardı. Mümini’nin son 10 gün içindeki ikinci Pakistan ziyareti kapsamında Pakistan hükümeti yetkilileriyle görüştüğü, Pakistan hükümetinin yayımladığı resmi bilgilerle de doğrulandı.
Deniz ablukası
Cumayı cumartesiye bağlayan gece yaşanan temkinli sükûnete rağmen ABD ordusu, İran limanlarına uygulanan Amerikan ablukasından kaçmaya çalışan bir petrol tankerine ateş açtığını duyurdu. CENTCOM Sözcüsü Hawkins, AFP’ye e-posta yoluyla yaptığı açıklamada, “Mürettebatın daha önce en az dört kez ablukayı ihlal etmeye çalışmasının ardından tankeri etkisiz hale getirdik. Mürettebat defalarca uyarıldı ancak talimatlara uymadı. Bunun üzerine bölgedeki ABD güçleri, geminin makine dairesine ateş açarak tankeri etkisiz hale getirdi” ifadelerini kullandı.
İran ise Ortadoğu’da ABD ordusunun kullanımına tahsis edilen tüm tesisleri meşru hedef olarak gördüğünü belirtirken, Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) bölge genelindeki sivillere ABD askerlerinin bulunduğu noktalardan uzak durmaları çağrısında bulundu.
Hatemü’l-Enbiya Merkezî Karargâh Komutanı Ali Abdullahi, “Şehit düşen her gururlu İran vatandaşı karşılığında bir Amerikan askeri cehenneme gönderilecek” dedi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de ülkesinin ABD’ye karşı ‘meşru müdafaa kapsamında gerekli tüm tedbirleri alma hakkını saklı tuttuğunu’ vurguladı.
Tahran ile Washington arasında 7 Temmuz’da yeniden başlayan savaşın ardından çatışmalar, dünya petrol ve doğal gaz ihracatının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği stratejik Hürmüz Boğazı çevresinde yoğunlaştı.
Hazar Denizi’ndeki silahlar
Bu arada Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy dün yaptığı açıklamada, Ukrayna güçlerinin Hazar Denizi’nde bir Rus savaş gemisini ve İran bağlantılı askeri sevkiyatlarda kullanıldığı belirtilen gemileri hedef aldığını duyurdu. Zelenskiy, X platformundan yaptığı paylaşımda, “Hazar Denizi’nde gerçekleştirdiğimiz uzun menzilli saldırılarda da son derece önemli sonuçlar elde ettik. Bunlar arasında İran’la bağlantılı askeri sevkiyatlarda kullanılan gemilerin vurulması da bulunuyor” ifadelerini kullandı. Zelenskiy, operasyonun ayrıntılarına ilişkin ise bilgi vermedi.
Bu gelişme, Trump’ın Çin ve Rusya’yı İran’a silah satmamaları konusunda uyarmasının ardından geldi. Washington yönetimi ayrıca, Moskova ve Pekin’in Tahran’a Ortadoğu’daki ABD üslerine yönelik saldırılarda kullanıldığı öne sürülen istihbarat bilgileri sağlayıp sağlamadığını araştırıyor.
Son dönemde çatışmalar, İran’ın ağırlıklı olarak güney kıyılarındaki bölgeleri hedef alan yeni saldırılarla yeniden tırmanırken, daha sonra ülkenin kuzeyine de yayıldı. Cuma günü İran’ın kuzeyindeki Hazar Denizi kıyısında bulunan DMO’ya ait bir deniz üssü de saldırının hedefi oldu.
Savaş, ABD-İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik hava saldırıları başlatmasıyla başlamıştı. Haziran ayı ortasında ise Washington ile Tahran, savaşı sona erdirmeye yönelik daha kapsamlı müzakerelerin önünü açacak ve 60 gün sürmesi öngörülen görüşmelere zemin hazırlayacak bir çerçeve anlaşması üzerinde uzlaşmıştı.
Nisan ayından bu yana yürürlükte olan ateşkes ise kısa süre önce sona erdi. Trump, İran’ı taraflar arasında imzalanan mutabakat uyarınca Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye çalışan ticari gemilere yönelik çok sayıda ihlalde bulunmakla suçlayarak ateşkesin sona erdiğini açıklamıştı. Tahran da söz konusu niyet beyanıyla artık bağlı olmadığını duyurmuştu.
