Filistinli iki kaynak dün Şarku’l Avsat’a yaptıkları açıklamada, Gazze Şeridi’nde ateşkes anlaşmasının ikinci aşamasının uygulanmasına ilişkin Kahire’de varılan mutabakatların, özellikle silahsızlanma maddesi nedeniyle İsrail ile İran’a yakınlığıyla bilinen İslami Cihad Hareketi’nin çekinceleriyle karşılaşabileceğini öngördü. Ancak kaynaklar, ABD ile arabulucu ülkelerin baskısıyla anlaşmanın nihayetinde hayata geçirilmesinin beklendiğini ifade etti.
Gazze Şeridi’ndeki ateşkes anlaşması, perşembe gecesi ile cuma günü arasında Mısır, Katar ve Türkiye’nin arabuluculuğunda Hamas ve diğer Filistinli gruplarla varılan yeni mutabakatlarla birlikte yeni bir aşamaya girdi. Mutabakatlar, yaklaşık bir yıl önce üzerinde uzlaşılan ancak İran Savaşı’nın başlaması ve İsrail’in ihlalleri nedeniyle uygulanması aksayan anlaşmanın ikinci aşamasının hayata geçirilmesine yönelik düzenlemeleri kapsıyor.
İsrail’in sert tutumu
Filistinli iki kaynağın Şarku’l Avsat’a verdiği bilgiye göre Kahire’de varılan mutabakatlar, ikinci aşama yol haritasının uygulanmasına onay vermesi amacıyla İsrail’e sunulacak bir taslak niteliği taşıyor. Ancak kaynaklar, İsrail’in seçimler öncesinde Gazze Şeridi’nden çekilmeye yönelik herhangi bir adım konusunda sert bir tutum sergilemesini, ayrıca İslami Cihad Hareketi’nin de anlaşmanın metni ile silahsızlanma maddesine ilişkin çekincelerini sürdürmesini bekliyor.
Kaynaklardan biri, İsrail’in çekilmeyi öncelikle silahsızlanma şartına bağlayan itirazlarının belirleyici olacağını değerlendirirken, İslami Cihad Hareketi’nin çekincelerinin ise kolaylıkla aşılabileceğini ifade etti. Aynı kaynak, örgütün askeri yapısının Hamas kadar büyük veya etkili olmadığını, bu nedenle anlaşmaya varılmasının daha kolay olacağını söyledi.
Şarku’l Avsat’a konuşan bir diğer Filistinli uzman ise arabulucular ile Filistinli grupların topu İsrail’in sahasına attığını belirterek, Washington’ın artık Tel Aviv’i varılan mutabakatı uygulamaya zorlamakla sorumlu olduğunu dile getirdi. Uzman, ateşkes anlaşmasının ilerlemesinin önündeki tek engelin İsrail olacağını, ancak Tel Aviv’in sonunda ‘en azından şeklen de olsa’ anlaşmayı kabul edeceğini öngördü.
Gazze Barış Kurulu dün X platformunda yaptığı açıklamada, öne çıkan uygulama mekanizmalarını duyurdu. Buna göre, tüm tarafların onay vermesinden sonraki 14 gün içinde Gazze Barış Planı’nın ikinci aşamasına ilişkin takvim ve uygulama mekanizmaları hazırlanacak. Ardından Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi bölgeye girecek, polis silahlarının kontrolü komiteye devredilecek ve İsrail askeri operasyonlarını durduracak. Böylece İsrail’in Gazze Şeridi’nden tamamen çekilmesi ve Filistin yönetiminin bölgede yetki üstlenmesi hedefleniyor.
Barış Kurulu’nun açıklamasına göre, Filistinli grupların silahları, üzerinde mutabakata varılacak bir takvim çerçevesinde toplanarak Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi’nin denetimine verilecek. Bu süreç, İsrail’in Gazze Şeridi’nden kademeli olarak çekilmesiyle eş zamanlı yürütülecek.
Hamas’ın şartları
Hamas dün yaptığı açıklamada, ateşkes anlaşmasının ikinci aşamasının uygulanmasının tamamlanmasına yönelik müzakere süreci ile arabulucuların sunduğu önerilere Filistinli gruplarla birlikte ‘sorumlu ve olumlu’ yaklaştığını belirtti. Açıklamada, “İşgal güçlerinin öldürme eylemlerini durdurması ve saldırılarına son vermesi, uygulama sürecinin başlaması ve üzerinde uzlaşılan çerçeve ile takvimin hayata geçirilmesi için temel giriş noktası ve ilk adımdır” denildi. Hamas ayrıca, ikinci aşamanın uygulanmasının İsrail’in birinci aşamadaki tüm yükümlülüklerini yerine getirmesine bağlı olduğunu vurguladı.
Hamas, ağır silahların anlaşma kapsamına alınmasının; tüm saldırıların sona erdirilmesi, Gazze Şeridi’nden çekilme, erken toparlanma sürecinin başlatılması, idari komitenin göreve başlaması, uluslararası koruma gücünün konuşlandırılması, İsrail’in oluşturduğu silahlı gruplar ve milislerin dağıtılması, yeniden imarın başlatılması, Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkının güvence altına alınması, bağımsız Filistin devletinin kurulması ve vatandaşların haklarının korunması şartlarına bağlandığını ifade etti.
Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi de yayımladığı açıklamada bu gelişmeyi memnuniyetle karşıladığını belirterek, üstleneceği görevler için ‘tam hazırlık’ içinde olduğunu duyurdu. Komite, son aylarda Gazze Şeridi’nin yönetimini devralmak, temel kamu hizmetlerini yeniden işler hale getirmek, hukukun üstünlüğünü güçlendirmek, insani yardımların ulaştırılmasını kolaylaştırmak ve toparlanma ile yeniden imar çalışmalarına öncülük etmek amacıyla kapsamlı kurumsal ve operasyonel hazırlıklarını tamamladığını bildirdi.
İsrail, mutabakatla ilgili resmi bir açıklama yapmazken, İsrailli siyasi bir kaynak dün AFP’ye yaptığı değerlendirmede önerilerin İsrail’in taleplerini ‘tatmin edici şekilde’ karşılamadığını söyledi. Ardından Başbakan Binyamin Netanyahu’nun ofisinden bir siyasi kaynak, “Hamas gerçek anlamda silahsızlandırılmadan İsrail ordusu mevcut sarı hattan çekilmeyecek” açıklamasını yaptı.
Anlaşmanın sekteye uğrayabileceğine ilişkin endişelerin gölgesinde, Gazze Barış Kurulu Yüksek Temsilcisi Nikolay Mladenov da dün X platformunda yaptığı paylaşımda, anlaşmanın ‘aylar süren müzakerelerin ürünü’ olduğunu belirtti. Mladenov, “Bundan sonra yaşanacaklar daha da önemli. Uygulama ve denetim mekanizmaları gerçek ve etkili olmalı, İsrail’in çekilme süreci de silahsızlanma süreciyle tamamen eş zamanlı ilerlemeli” ifadelerini kullandı.
Bilgi sahibi Mısırlı bir kaynak dün yaptığı açıklamada, Kahire’nin yakında Mısır, ABD, Katar ve Türkiye’den oluşan arabulucu tarafların katılacağı bir toplantıya ev sahipliği yapacağını söyledi. Kaynak, toplantının amacının, ulusal komitenin silahların kayıt altına alınması, toplanması ve depolanması sürecini kademeli ve aşamalı şekilde yürütmesini öngören anlaşma maddelerine tüm tarafların bağlılığını teyit etmek olduğunu belirtti. Ayrıca anlaşmanın, silahların kayıt altına alınması sürecinin Gazze Şeridi’ne Ulusal Komite’nin giriş yapması ve Uluslararası İstikrar Gücü’nün bölgede konuşlanmasıyla başlayacağını öngördüğünü ifade etti.
Filistinli siyaset analisti Dr. Eymen er-Rakab ise arabulucular ile Filistinli grupların görevini tamamladığını, artık sürecin kilit noktasında İsrail’in bulunduğunu söyledi. Rakab, ABD’nin dosyayı sonuçlandırma yönündeki isteği nedeniyle İsrail’in açık bir ret tavrı ortaya koymasının zorlaştığını belirterek, ‘İsrail’in uygulamanın önündeki tek engel olması ve çekilme konusunda çekinceler ileri sürerek yeniden oyalama taktiklerine başvurması, şartlı onaylarla süreci yeniden başa sarması ve herhangi bir ilerleme sağlanamaması’ ihtimalinin yüksek olduğunu dile getirdi.
Rakab, asıl belirleyici unsurun uygulama süreci olacağını vurguladı. Bir sonraki Kahire toplantısının, anlaşmanın uygulanması için baskının artırılması ve ABD’nin İsrail üzerinde yeni yol haritası ile mutabakatların fiilen hayata geçirilmesine yönelik güçlü baskı kurması açısından belirleyici olacağını ifade etti.
