ABD, Hürmüz Boğazı’nda yeni mayınların döşenmesini engelledi
Trump, İran’ın ‘ağır şekilde vurma’ tehdidinde bulunurken Tahran ‘onlarca kat daha büyük’ bir karşılıkla tehdit etti. Pezeşkiyan ise diplomatik bir çözümde kararlı
Pezeşkiyan, dün Bişkek'te düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi oturum aralarında Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile görüştü (İran Cumhurbaşkanlığı)
ABD, Hürmüz Boğazı’nda yeni mayınların döşenmesini engelledi
Pezeşkiyan, dün Bişkek'te düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi oturum aralarında Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile görüştü (İran Cumhurbaşkanlığı)
ABD ordusu, temmuz ayı sonlarından bu yana İran'a yönelik bilinen ilk saldırısında Larak Adası'ndaki iki fırlatma rampasını hedef alarak, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) Hürmüz Boğazı'na deniz mayını taşıyan füzeler fırlatma girişimini engelledi.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), mayın döşeyen DMO’nun ‘yakın bir tehdi’ oluşturduğunu belirtirken, İranlı yetkililer, ABD saldırısında iki kişinin öldüğünü ve bazı kişilerin de yaralandığını duyurdu. Tahran, bu saldırıya Ürdün'deki iki ABD üssüne füzeler fırlatarak karşılık verirken Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki (BAE) El Minhad Üssü’nü hedef aldığını ve Hürmüz Boğazı semalarında bir ABD insansız hava aracını (İHA) düşürdüğünü açıkladı.
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, Amerikan çıkarlarının hedef alınmasına karşı uyardı. İran'ın saldırılarını karşılıksız bırakmama sözü veren Trump, “Bir karşılık olacak ve onları ağır şekilde vuracağız” dedi. Diğer taraftan Reuters'ın aktardığına göre üst düzey bir İranlı kaynak, son çatışmayı ‘sınırlandırılmış ve kısıtlı’ olarak değerlendirerek her ABD saldırısına ‘onlarca kat daha büyük’ bir yanıt verileceği uyarısında bulundu.
Trump, Hark Adası'nın ‘paramparça edildiğini’ gösterdiğini belirttiği yapay zeka (AI) ile üretilmiş bir video yayınladı. Ancak ABD'li bir yetkili adanın gece boyunca hedef alınmadığını söylerken, Tahran da adadaki petrol faaliyetlerinin devam ettiğini doğruladı.
İran Dışişleri Bakanlığı, Larak Adası’na yönelik saldırıyı kınadı ve ABD’nin Ürdün'deki üslerine yönelik saldırıları ‘meşru müdafaa’ olarak nitelendirdi.
Bir diğer gelişmede ise İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Bişkek'teki Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Zirvesi’nin oturum aralarında yaptığı açıklamada, İran'ın hala Washington ile bir anlaşma arayışında olduğunu ve savaşın devam etmesinin ‘kimsenin çıkarına olmadığını’ belirtti. Pezeşkiyan, sorunların çözümünün diyalog ve iş birliğinde yattığını da sözlerine ekledi.
Pasifik Adaları Forumu, yıllık zirvesinin açılışında her türlü dış müdahaleyi reddettihttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5313333-pasifik-adalar%C4%B1-forumu-y%C4%B1ll%C4%B1k-zirvesinin-a%C3%A7%C4%B1l%C4%B1%C5%9F%C4%B1nda-her-t%C3%BCrl%C3%BC-d%C4%B1%C5%9F-m%C3%BCdahaleyi-reddetti
Pasifik Adaları Forumu, yıllık zirvesinin açılışında her türlü dış müdahaleyi reddetti
Palau'da düzenlenen 55. Pasifik Adaları Forumu Liderleri Toplantısı, Çin ile Tayvan arasındaki gerilimin gölgesinde geçen görüşmelere en az beş liderin katılmadığı bir ortamda, ‘yabancı ortakların bu ülkelerin kaderini belirleme hakkına sahip olmadığı’ yönündeki net bir mesajla dün başladı.
Zirve, iklim değişikliği, uyuşturucu bağlantılı suçlar ve Çin'in geçen temmuz ayında fırlattığı ve Pasifik Okyanusu sularına düşen balistik füze denemesinin yansımaları da dahil olmak üzere bir dizi acil bölgesel sorunu ele alıyor.
Üye devletlerden en az beş lider zirveye şahsen katılmayacak, ancak yerlerine temsilcilerini gönderecek.
Fransız haber ajansı AFP’nin kaynakları, Çinli diplomatların Pasifik adaları liderlerine, Palau'da Tayvan Dışişleri Bakanı'nın da katılabileceği yan etkinliklere iştirak etmeyeceklerini bildirdiğini aktardı.
Palau Cumhuriyeti Devlet Başkanı Surangel Whipps Jr., toplantının açılışında yaptığı konuşmada, “Ortaklarımızın aramızda bulunmasından memnuniyet duyuyoruz, ancak rotamızı belirleyecek olanlar onlar değildir” diyerek Pasifik adalarının tek bir tutum etrafında birleşmesi gerektiğini vurguladı.
Solomon Adaları Dışişleri ve Dış Ticaret Bakanı Rick Houenipwela ise ‘etraflarındaki stratejik rekabetin tırmandığını’ belirterek “Forum, Pasifik liderlerinin açıkça konuştuğu, ciddiyetle dinlediği ve yalnızca kendilerine ait fikirleri ortaya koyduğu siyasi bir yuva olarak kalmalı” dedi.
Houenipwela, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Ortaklarımızı memnuniyetle karşılıyor ve desteklerini takdir ediyoruz; ancak bu destek, görevlerimizi belirlememeli, onları başarmamıza yardımcı olmalı.”
Houenipwela, pazar günü bir bakanın kendisine karşı güvensizlik önergesi vermesinin ardından acil bir siyasi krizle ilgilenmek üzere beklenmedik bir şekilde ülkesine dönen Solomon Adaları Başbakanı Matthew Wale'yi temsilen toplantıya katıldı.
Avustralya Dışişleri Bakanı Penny Wong, Pasifik ülkelerinin ‘gönderdikleri heyetler ve bunlara kimin başkanlık edeceği konusunda kendi kararlarını kendilerinin verdiğini’ söyledi.
Wong, Avustralya yayın kurumu ABC’ye yaptığı açıklamada “Bu forum, Pasifik ülkelerinin kendi kararlarını almalarına olanak tanıyor” dedi. Wong, bölgesel rekabet ve çatışma döneminde karar alan güçlü bir bölgesel örgüt ve bölgesel mekanizmaya sahip olmanın büyük güçler ile küçük devletler arasındaki güç eşitsizliğiyle başa çıkmanın yollarından biri olduğunun altını çizdi.
Toplantıya katılmayanlar arasında ayrıca Pekin'e yakınlığıyla bilinen Kiribati Devlet Başkanı, Samoa ve Vanuatu başbakanları ile Fransa'nın denizaşırı toprağı Yeni Kaledonya'nın hükümet başkanı da bulunuyor.
Çeşitli Pasifik adalarından gelen yaklaşık 110 polis memuru, bu alanda bölge düzeyindeki iş birliğinin ilk büyük çaplı pratik uygulaması olarak toplantı boyunca güvenliği sağlıyor.
Forumun en büyük ülkesi ve bağışçısı olan Avustralya, Solomon Adaları ve Kiribati'de Çin polisinin varlığına gerek olmadığı gerekçesiyle, forum bünyesinde kendi güvenliğini sağlamaya yönelik çabalara öncülük ediyor.
Şanghay Zirvesi: Çok kutupluluk arayışı ile krizlerle mücadele sınavı arasındahttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5313307-%C5%9Fanghay-zirvesi-%C3%A7ok-kutupluluk-aray%C4%B1%C5%9F%C4%B1-ile-krizlerle-m%C3%BCcadele-s%C4%B1nav%C4%B1-aras%C4%B1nda
Şanghay Zirvesi: Çok kutupluluk arayışı ile krizlerle mücadele sınavı arasında
Rusya ve Çin devlet başkanları, pazartesi günü Bişkek’te düzenlenen “Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi” kapsamında bir toplantıya katılırken. (EPA)
Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te dün başlayan Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi iki gün sürecek. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin gibi liderlerin, uluslararası sistemde çok kutupluluk anlayışını güçlendirmeye çalışması beklenirken, örgüt aynı zamanda bazı üye ülkelerin karşı karşıya olduğu büyük krizlerle mücadele gibi önemli sınamalarla karşı karşıya.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, pazartesi günü Bişkek’te düzenlenen “Şanghay Zirvesi” kapsamında bir araya gelirken. (EPA)
Zirveye katılan 10 lider arasında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de bulunuyor.
Kırgızistan Cumhurbaşkanı ve eşi, Bişkek’te Çin Devlet Başkanı ve eşiyle birlikte, (AP)
Rusya Devlet Başkanı Putin, zirvenin ilk gününde Çinli mevkidaşı Şi Cinping ile bir araya geldi. Kremlin, iki liderin Kırgızistan’daki görüşmede Ukrayna’daki savaşı ele aldığını, ancak bunun görüşmenin ana gündem maddesi olmadığını açıkladı.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ise pazar günü, Rusya’nın eski hâkim güç olduğu Orta Asya’da Pekin’in vazgeçilmez ekonomik ortak olarak konumunu güçlendirdiği bir dönemde, Çin ile Kırgızistan arasındaki ilişkilerde “altın çağ” yaşandığını söyledi.
Şanghay İşbirliği Örgütü; Belarus, Çin, Hindistan, İran, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Pakistan ve Tacikistan olmak üzere 10 ülkeden oluşuyor. Örgüt, güvenlik ve ekonomi alanlarına odaklanarak, Batı nüfuzuna karşı denge oluşturacak bir güç merkezi olmayı hedefliyor.
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov’un ev sahipliğinde düzenlenen genel oturumun yanı sıra Putin ile Pezeşkiyan arasında da ikili bir görüşme yapılması planlanıyor. Kremlin’e göre Putin ayrıca Şi Cinping, Erdoğan ve Hindistan Başbakanı Modi ile de ayrı ayrı görüşecek.
Örgüt, son yıllarda Çin ve Rusya’nın girişimleriyle yeni bir ivme kazandı. Türkiye, Suudi Arabistan ve Katar’ın da aralarında bulunduğu 15 ülke diyalog ortağı olarak örgüte katılırken, Afganistan ve Moğolistan gözlemci statüsünde yer alıyor.
Örgütün kuruluş bildirgesinde, “başka ülkelere karşı yöneltilmiş bir ittifak olmadığı” vurgulanıyor. Ancak Putin ve Şi, örgütün toplantılarını çoğu zaman aralarındaki birlikteliği göstermek ve ABD’nin hâkimiyetine karşı çok kutuplu bir dünya vizyonunu ortaya koymak için kullanıyor.
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ve eşi Ay gül, Bişkek’te düzenlenen 6. Dünya Göçebe Oyunları’nın açılış töreninde Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve eşi Emine Erdoğan ile birlikte. (AFP)
Çok sayıda kriz
2025 yılındaki zirvede Putin, Şubat 2022’den beri Ukrayna’da sürdürdüğü savaşın sorumluluğunu Batı’ya yüklemeyi yinelemiş, Şi ise Washington ile Pekin arasındaki gerilimlere işaret ederek, bazı ülkelerin gerçekleştirdiği “zorbalık eylemlerini” kınamıştı.
Bu yılki zirve, örgüte üye bazı ülkelerin savaşlarla karşı karşıya olduğu bir dönemde düzenleniyor. Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik savaşı dört buçuk yıldır devam ederken, henüz bir çözüm ihtimali görünmüyor. Öte yandan Ortadoğu’da da şubat ayında ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla yeni bir savaş başladı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Bişkek'te düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesi kapsamında gerçekleştirdikleri görüşmede, (EPA)
Bazı üye ülkeler aynı zamanda ticari anlaşmazlıklarla karşı karşıya. Bunların başında, ABD’nin ağır gümrük vergilerine maruz kalan Çin ve Hindistan geliyor.
ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, İran’ın müttefiklerini hedef alırken, ağustos ayının sonunda İran’la ticaret yapmayı sürdüren ülkelere özellikle altın, teknoloji, dijital varlıklar, havacılık ve deniz taşımacılığı alanlarında ikincil yaptırımlar uygulamaya başladı. Washington bu kampanyayla İran ekonomisini “boğmayı” hedefliyor.
İran’ın önemli ticaret ortaklarından ve başlıca petrol alıcılarından Çin ise çıkarlarını “güçlü şekilde savunacağı” uyarısında bulundu. Rusya da askeri ve ticari iş birliğini artırdığı İran’ın önemli ortakları arasında yer alıyor. İran ise 1979’daki İslam Devrimi’nden bu yana ABD ve uluslararası yaptırımlara maruz kalmasına rağmen ekonomik baskılara ve tehditlere boyun eğmeyeceğini sürekli vurguluyor.
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, pazartesi günü Bişkek’te düzenlenen “Şanghay Zirvesi”nin ilk gününde Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri ile tokalaşırken. (AP)
Sonuçları belirsiz
Şanghay İşbirliği Örgütü’ne katılımın somut sonuçları ise belirsizliğini koruyor. Örgüt, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 40’ını ve küresel gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 25’ini temsil ettiğini vurgulasa da üyeleri arasındaki farklılıklar ve anlaşmazlıklar nedeniyle heterojen bir yapı sergiliyor.
Örneğin Çin ve Rusya, enerji kaynakları bakımından zengin ve Avrupa ile Asya arasındaki mal taşımacılığında kritik öneme sahip Orta Asya’da rekabet ediyor. Çin’in Hindistan ve Pakistan ile ilişkilerinde de zaman zaman gerilim yaşanıyor.
ABD Başkanı Donald Trump (solda), Savunma Bakanı Pete Hegseth ile birlikte gazetecilere açıklama yapıyor (Arşiv- Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ve üst düzey danışmanları, Tahran’ın gemileri hedef almak için kullandığı radar ve füze kapasitesini yeniden inşa etmesini engellemek amacıyla Hürmüz Boğazı’ndaki İran hedeflerine sınırlı ve tekrarlanan saldırılar düzenlemeyi değerlendiriyor. Axios’a konuşan üç ABD’li yetkili, planın gündemde olduğunu söyledi.
Bir ABD’li yetkili, planın amacının İran’ın petrol tankerlerine, ABD donanmasına ait gemilere ve hava kuvvetlerine ait uçaklara yönelik saldırı riskini azaltmak olduğunu belirtti. Yetkili, İran’ın askeri kapasitesini sürekli baskı altında tutma politikasını tanımlamak için “çimleri biçmek” ifadesini kullandı.
ABD’li yetkililer, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) planı geçen hafta hazırladığını, Savunma Bakanı Pete Hegseth’in de planı destekleyerek birkaç gün önce Beyaz Saray’a ilettiğini belirtti.
Yetkililer, Beyaz Saray’ın geçen hafta İran’la gerilimi artırmamak amacıyla saldırılara onay vermeme eğiliminde olduğunu, ancak İran’ın pazar günü Ürdün’deki ABD üslerine balistik füzelerle düzenlediği saldırıların Trump’ın tutumunu değiştirebileceğini söyledi.
Bir ABD’li yetkili, İran’ın son günlerde boğazda gemilere koruma sağlayan ABD’ye ait F-35 savaş uçağına uçaksavar füzesi fırlattığını belirtti. Füze uçağa tehdit oluşturacak kadar yaklaşmadı ancak olay, Tahran’ın askeri kapasitesini yeniden inşa ettiği yönündeki ABD endişelerini artırdı.
ABD’ye ait F-16 savaş uçağı, hava devriyesi sırasında Ortadoğu üzerinde uçarken. (CENTCOM)
ABD’li yetkililer, CENTCOM’un Hegseth, Genelkurmay Başkanı General Dan Caine ve Beyaz Saray’a, Körfez’den her gün onlarca petrol tankerinin görece güvenli şekilde geçişini sürdürebilmek için ABD ordusunun İran’a periyodik saldırılar düzenlemek zorunda kalabileceğini bildirdiğini ifade etti.
Bu açıklamalar, ABD güçlerinin Lark Adası’ndaki iki füze fırlatma platformunu vurmasının ardından doğrudan çatışmaların yeniden başlamasından bir gün sonra
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
