عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
DÜNYA

Güvenlik Konseyi İran yaptırımlarının uygulanmasını görüşme kararı aldı

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, bugün (Perşembe) İran'a yönelik BM yaptırımlarının uygulanmasını sağlamak üzere özel bir komitenin yeniden kurulmasını görüşecek (Birleşmiş Milletler)
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, bugün (Perşembe) İran'a yönelik BM yaptırımlarının uygulanmasını sağlamak üzere özel bir komitenin yeniden kurulmasını görüşecek (Birleşmiş Milletler)
TT
TT

Güvenlik Konseyi İran yaptırımlarının uygulanmasını görüşme kararı aldı

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, bugün (Perşembe) İran'a yönelik BM yaptırımlarının uygulanmasını sağlamak üzere özel bir komitenin yeniden kurulmasını görüşecek (Birleşmiş Milletler)
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, bugün (Perşembe) İran'a yönelik BM yaptırımlarının uygulanmasını sağlamak üzere özel bir komitenin yeniden kurulmasını görüşecek (Birleşmiş Milletler)

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, perşembe günü İran'a yönelik yaptırımların ele alınacağı oturumun gündemini 11 oyla kabul etti. Rusya ve Çin karara karşı çıkarken Pakistan ve Somali çekimser kaldı. Böylece “Snapback” mekanizması kapsamında yeniden yürürlüğe giren Birleşmiş Milletler kararlarının uygulanmasının görüşülmesinin önü açıldı.

ABD'nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Jennifer Locuta, Washington'ın Rusya ve Çin'in itirazlarını “kesin bir şekilde” reddettiğini belirterek İran'a yönelik yaptırımların uygulanmasını izlemekle görevli 1737 sayılı karar komitesinin yeniden oluşturulduğunu ve “faaliyete geçtiğini” söyledi.

Locuta, Moskova ve Pekin'i, “Güvenlik Konseyi'nin kararlarının uygulanmasını baltalamak” ve İran'ı korumak amacıyla komitenin çalışmalarını engellemeye çalışmakla suçladı. İngiltere ise komitenin çalışmalarını sürdürmesini ve yeniden yürürlüğe girdiğini değerlendirdiği yaptırımların uygulanmasını destekledi.

Rusya ve Çin, yaptırımların yeniden yürürlüğe sokulmasının hukuka aykırı olduğunu savunuyor. Moskova ve Pekin'e göre 2231 sayılı karar Ekim 2025'te sona erdi. Dolayısıyla 1737 sayılı komitenin çalışmalarını sürdürmesinin veya İran dosyasının “nükleer silahların yayılmasının önlenmesi” gündemi altında tutulmasının hukuki bir dayanağı bulunmuyor.

Washington: İran yükümlülüklerini yerine getirmiyor

Locuta, İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamında Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile imzaladığı kapsamlı güvence anlaşmasına “hâlâ uymadığını” söyledi.

UAEA Yönetim Kurulu'nun bu hafta söz konusu tutumu yeniden teyit ettiğini belirten Locuta, önceki Birleşmiş Milletler kararlarının yeniden yürürlüğe girmesinin ardından 1737 sayılı komitenin yeniden oluşturulduğuna dikkat çekti.

Komitenin İran'ın nükleer programına yönelik kısıtlamaların uygulanmasını izlemekle görevlendirildiğini belirten Locuta, Washington'ın Eylül 2025'te yeniden yürürlüğe girdiğini değerlendirdiği altı kararın uygulanmasını güvence altına almak için ortaklarıyla çalışmayı sürdüreceğini ifade etti.

Uranyum stoku

İngiltere'nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Sarah MacIntosh, İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 400 kilogramdan fazla uranyum biriktirdiğini söyledi.

İran'ın, nükleer silaha sahip olmayan ülkeler arasında uranyumu bu seviyeye kadar zenginleştiren tek ülke olduğunu belirten MacIntosh, bu genişlemenin “inandırıcı herhangi bir sivil gerekçeden yoksun” olduğunu ifade etti.

MacIntosh, İran'ın Haziran 2025'ten bu yana UAEA müfettişlerinin nükleer tesislerine girişine izin vermediğini, bunun tek istisnasının Buşehr Nükleer Santrali olduğunu belirtti. Birleşmiş Milletler kuruluşunun, uranyum stoku da dahil olmak üzere nükleer tesislerin ve bunlarla bağlantılı malzemelerin durumunu doğrulayamadığını söyledi.

UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi'nin mevcut durumu nükleer yayılmanın önlenmesi ve güvence anlaşmasına uyum açısından endişe kaynağı olarak değerlendirdiğini belirten MacIntosh, sorunun “azami aciliyetle” ele alınması gerektiğini aktardı.

İran'ın 2021'den bu yana Ek Protokol'ü uygulamadığını belirten MacIntosh, UAEA Yönetim Kurulu'nun Haziran 2025'te İran'ın kapsamlı güvence anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerine uymadığı sonucuna vardığını söyledi.

Fransa da bazı ülkelerle yayımladığı ortak bildiride İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 400 kilogramdan fazla uranyuma sahip olmasının ciddi bir endişe kaynağı olduğunu belirtti.

Fransa'nın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Jérôme Bonnafont, söz konusu miktarın UAEA'nın tanımına göre 10'dan fazla “önemli miktara” denk geldiğini söyledi. Bonnafont, bu seviyede nükleer bir cihaz üretme ihtimalinin göz ardı edilemeyeceğini ifade etti.

UAEA'nın, müfettişlerin en hassas tesislere erişememesi ve Tahran'ın tam iş birliği göstermemesi nedeniyle İran'ın nükleer programının yalnızca barışçıl amaçlarla yürütüldüğünü artık teyit edemediğini belirten Bonnafont, Fransa'nın “Snapback” mekanizmasının geçen yıl eylül ayında 2231 sayılı karar uyarınca devreye sokulduğunu söyledi.

Bonnafont, yeniden yürürlüğe giren yaptırımların İran'ın nükleer silah geliştirme ve bunları taşıma kapasitesini sınırlandırmayı amaçladığını belirterek söz konusu yaptırımların İran'ın balistik füze programıyla bağlantılı kısıtlamaları da içerdiğini ifade etti.

Moskova yaptırımların yeniden yürürlüğe girmesine karşı

Rusya'nın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilci Yardımcısı Anna Evstigneeva, yaptığı açıklamada 2231 sayılı kararın Ekim 2025'te sona erdiğini söyledi. Evstigneeva, Güvenlik Konseyi'nin bu tarihte İran dosyasını “nükleer silahların yayılmasının önlenmesi” gündemi altında ele almayı sona erdirmesi gerektiğini belirtti.

Yaptırımların yeniden yürürlüğe sokulmasına yönelik mekanizmanın “hukuki ve usule ilişkin nedenlerle” doğru şekilde işletilmediğini savunan Evstigneeva, bu nedenle 2015'te imzalanan nükleer anlaşmanın ardından faaliyetleri duran 1737 sayılı komitenin yeniden çalışmaya başlaması için herhangi bir dayanak bulunmadığını ifade etti.

Moskova ayrıca Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği'nin önceki yaptırımların yeniden yürürlüğe girdiği yönündeki değerlendirmelerine dayanılmasına da karşı çıktı.

Dosya yeniden Güvenlik Konseyi'nde

Oturum, UAEA Yönetim Kurulu'nun ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya tarafından sunulan ve İran'ın güvence anlaşmasına uymadığını belirten kararı kabul etmesinin ardından düzenlendi.

Karar 23 oyla kabul edilirken Rusya, Çin ve Nijer karşı oy kullandı, 8 ülke ise çekimser kaldı.

Kararda Grossi'den İran'ın yükümlülüklerini yerine getirmediği yönünde Güvenlik Konseyi ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na bilgi vermesi istendi.

UAEA'nın son raporunda, İran'ın daha önce açıkladığı zenginleştirilmiş uranyum stokları konusunda bir yılı aşkın süredir “bilgi sürekliliğini” kaybettiği ve Haziran 2025'teki saldırılarda hasar gören malzeme ve tesislerin durumunu artık doğrulayamadığı belirtildi.

İngiltere, İran'a müzakerelere dönmesi, UAEA ile tam iş birliği yapması ve nükleer programına ilişkin şeffaflığı yeniden tesis etmesi çağrısında bulundu. Londra, “uzun vadede tek çözümün müzakere edilmiş bir anlaşma” olduğunu belirtti.

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA

Bangladeş'in lemurlarını Hintli milyarder mi çaldı?

Fotoğraf: Unsplash
Fotoğraf: Unsplash
TT
TT

Bangladeş'in lemurlarını Hintli milyarder mi çaldı?

Fotoğraf: Unsplash
Fotoğraf: Unsplash

Bangladeş'teki bir safari parkından çalınan iki halka kuyruklu lemurun, Hindistan'ın en zengin ailesi tarafından işletilen bir hayvanat bahçesinde bulunduğu bildirildi.

Bangladeş Suç Soruşturma Dairesi, lemurların Mart 2025'te Gazipur Safari Parkı'ndan çalınarak yurtdışına kaçırılan üç lemurdan ikisi olduğunu açıkladı.

Afrika'daki Madagaskar'a özgü lemurların nesli kritik tehlike altında.

Soruşturmacılar, çalınan lemurların 2018'de gümrüğe sahte beyanda bulunularak Dakka Havalimanı üzerinden Bangladeş'e getirildiğini söyledi. Lemurlar kurtarılarak safari parkına götürülmüştü.

Bangladeş'te yayımlanan Ajker Potrika gazetesinin haberine göre Dakka yönetimi, hayvanların ülkeye geri getirilmesi için Interpol'den yardım istedi. Ancak lemurların kimliklerini doğrulayacak mikroçip, benzersiz kimlik numarası veya kayıtlı DNA profillerinin bulunmaması süreci zorlaştırıyor.

Yetkililer, halen Bangladeş'te bulunan yavru lemurun DNA profilini çıkarmaya çalışıyor. Böylece bu hayvanın yasa dışı yollarla Hindistan'a götürülen iki lemurla kan bağı olup olmadığı belirlenecek.

Gazetenin haberine göre lemurlar, Chuadanga'daki Darshana sınırından Hindistan'a kaçırıldı ve yaklaşık 4,8 milyon Hindistan rupisine (yaklaşık 2,45 milyon TL) satıldı.

Soruşturmacılar, itiraf ifadelerine atıfta bulunarak, hayvanların bir hayvanların bir güvenlik görevlisinin yardımıyla çalındığını ve sınırdaki bir kaçakçılık aracısı sayesinde Hindistan'a götürüldüğünü söyledi. Lemurlar, Hindistan'ın batısındaki Jamnagar kentine ulaşmadan önce birkaç kişinin elinden geçti. Hayvanların burada Vantara yaban hayatı merkezine bağlı bir kuruma satıldığı öne sürüldü.

Soruşturmacılar kaçakçılık davasında şüpheli 8 kişiden 6'sının yerel mahkemeye itirafta bulunduğunu söyledi.

Bangladeşli yetkililer, Vantara'daki lemurların fotoğraflarının sosyal medyada paylaşılmasının ardından durumdan haberdar olduklarını ve bunun üzerine hayvanları geri almak için girişimlerde bulunduklarını açıkladı.

The Independent, yorum için Vantara'yla iletişime geçti ancak henüz yanıt alamadı.

cvfgbhyj
Narendra Modi, 4 Mart 2025'te Gujarat eyaletinin Jamnagar kentinde Vantara'nın açılışını yaptıktan sonra Anant Ambani'yle poz vermişti (Hindistan Basın Bilgi Bürosu)

Vantara, Gujarat'ta yaklaşık 14 bin dönümlük bir hayvanat bahçesi. Merkez, Asya'nın en zenginlerinden Mukesh Ambani'nin sahibi olduğu iş holdingi Reliance'ın desteklediği Radhe Krishna Temple Elephant Welfare Trust tarafından işletiliyor.

Vantara, milyarder sanayicinin oğlu Anant Ambani'nin fikriydi.

Ambani ailesi, Hindistan Başbakanı Narendra Modi'yle uzun süredir yakın bir ilişki içinde. Modi, Mart 2025'te hayvanat bahçesini açmıştı.

Hayvan hakları grupları, Vantara'nın gerçek bir koruma girişimi olarak değerine ilişkin şüphelerini dile getirdi. Gruplar, merkezin hayvanları nasıl edindiği konusunda yeterli şeffaflık bulunmadığına, ayrıca nadir türlere ve görkemli altyapıya ağırlık verildiğine dikkat çekti. Gruplar ayrıca Uttarakhand ve Madhya Pradeş gibi eyaletlerden özel hayvanat bahçesine hayvanların taşınmasının kamuya ait hayvanat bahçeleri üzerindeki etkisini de sorguladı.

Vantara ayrıca hayvanların usulsüz şekilde ithal edildiği yönündeki iddialarla karşı karşıya kaldı. Bu iddialar Almanya ve Avrupa Birliği'ndeki yetkililerin yakın incelemelerine yol açtı.

Vantara ise iddiaları "tamamen yanlış ve asılsız" diyerek reddediyor.

Independent Türkçe

DÜNYA

Kanada eyaleti, Trump'la alay etmek için yeni sınır tabelaları dikti

Kanada'nın Britanya Kolumbiyası eyaleti salı günü, ABD'yle süregelen gerilime atıfta bulunan ve Kanada'nın 'güçlü, gururlu ve ASLA 51. eyalet olmayacağı' ifadelerinin yer aldığı sınır tabelalarını tanıttı (AFP/CBC ekran görüntüsü)
Kanada'nın Britanya Kolumbiyası eyaleti salı günü, ABD'yle süregelen gerilime atıfta bulunan ve Kanada'nın 'güçlü, gururlu ve ASLA 51. eyalet olmayacağı' ifadelerinin yer aldığı sınır tabelalarını tanıttı (AFP/CBC ekran görüntüsü)
TT
TT

Kanada eyaleti, Trump'la alay etmek için yeni sınır tabelaları dikti

Kanada'nın Britanya Kolumbiyası eyaleti salı günü, ABD'yle süregelen gerilime atıfta bulunan ve Kanada'nın 'güçlü, gururlu ve ASLA 51. eyalet olmayacağı' ifadelerinin yer aldığı sınır tabelalarını tanıttı (AFP/CBC ekran görüntüsü)
Kanada'nın Britanya Kolumbiyası eyaleti salı günü, ABD'yle süregelen gerilime atıfta bulunan ve Kanada'nın 'güçlü, gururlu ve ASLA 51. eyalet olmayacağı' ifadelerinin yer aldığı sınır tabelalarını tanıttı (AFP/CBC ekran görüntüsü)

ABD-Kanada ticaret savaşı ve ABD Başkanı Trump'ın Kanada'nın 51. eyalet olabileceği yönündeki tehditleri sürerken, Kanada'nın Britanya Kolumbiyası eyaleti salı günü Trump yönetimine gönderme yapan yeni sınır tabelaları tanıttı.

Tabelalarda, "Kanada, Britanya Kolumbiyası'na hoş geldiniz. Güçlü, gururlu ve ASLA 51. eyalet olmayacak. Üzgünüz!" ifadeleri yer alıyor.

Bu tabelalar, ABD'den yapılan 20 milyar dolarlık ithalata uygulanan gümrük vergilerinin yürürlüğe girdiği gün tanıtıldı.

Britanya Kolumbiyası Başbakanı David Eby, salı günü düzenlenen tanıtım etkinliğinde, "Bu, kendine has bir Kanada mesajı; özgüvenli, esprili ve son derece net" dedi.

Britanya Kolumbiyası, Kanada'nın bir parçasıdır ve Kanada satılık değildir.

Müzakerelerde kayda değer bir ilerleme sağlanamazken, ABD-Kanada ticaret savaşı giderek daha fazla internet şakaları, siyasi jest ve medya gösterileri üzerinden yürütülür hale geldi.

Geçen ay Başkan Trump, Ontario Gölü'nün adını Amerika Gölü olarak değiştirmişti. Daha sonra da Ontario Gölü tabelasını devirdiği ve ağır silahlı "Donald Duck'lar"ın kıyılarda devriye gezdiği, yapay zekayla oluşturulduğu anlaşılan videolar paylaşmıştı.

ABD Başkanı hafta sonu yaptığı bir dizi paylaşımda da tüm Kuzey Amerika'yı kapsayan bir ABD bayrağı görseli ve kendisini bir hokey oyuncusu olarak Kanada Başbakanı Mark Carney'yle agresif bir şekilde karşı karşıya gelirken gösteren karikatür tarzı bir görsel paylaşmıştı.

Kanadalı liderler de kendi jestleriyle karşılık veriyor.

Başkan Trump'ın Amerika Gölü talimatının ardından Ontario Başbakanı Doug Ford, Kanada kıyısına "Ontario Gölü. Şimdi ve Daima" mesajını taşıyan dev bir  pano yerleştirerek yanıt vermişti.

Carney, ABD'ye "internet şakaları paylaşmayı bırakma" çağrısında bulunmuştu.

fvgthyj
Kanada'nın ABD'ye karşılık niteliğindeki gümrük vergileri salı günü yürürlüğe girerken, Trump yönetimi de aynı gün yeni misilleme adımlarını duyurdu (AFP)

Carney geçen hafta yaptığı açıklamada, "Amerikalılar mim paylaşmayı, laf sokmayı ve sert görünmeye çalışmayı bırakıp bu görüşmeleri yapma konusunda ciddileştiğinde, o zaman bu görüşmeleri yapabiliriz" demişti.

Yapıcı bir yaklaşım değil ama onların demokrasi anlayışı bu.

Ne var ki ticaret savaşı giderek tırmandı.

Kanada'nın karşılık niteliğindeki gümrük vergilerinin yürürlüğe girdiği gün Trump yönetimi Kanada'yı belirli ABD devlet ihalelerinin dışında tutma ve çeşitli Kanada süt ürünleri, alkollü içeceklerle motosikletlerin ithalatını yasaklama yönünde adımlar attı.

Kanada'nın Kanada-ABD ticaretinden sorumlu bakanı Dominic LeBlanc salı günü X'te , "ABD müzakereye hazır olduğunda hükümetimiz, Kanada'nın egemenliğine tam saygı gösteren, daha güvenli ve karşılıklı fayda sağlayan bir ticaret ilişkisi doğrultusunda iyi niyetle ve yapıcı bir şekilde çalışacaktır" diye yazdı.

Gümrük vergisi savaşının turizmden petrol, tarım ve otomotiv üretimine kadar çeşitli sektörleri etkileyerek, özellikle Kuzey ve Güney Dakota, Maine, Idaho ve Montana gibi ABD-Kanada sınırına yakın eyaletler üzerinde ilave bir etki yaratması bekleniyor.

Independent Türkçe

DÜNYA

İran’ın yer altındaki nükleer tesisi yeniden gündemde: UAEA erişemiyor, ABD vurmayı planlıyor

İran’daki Natanz nükleer tesisinin yakınında bulunan Cebel el-Fas’taki tünel girişleri, 30 Haziran 2026 (Reuters / Vantor)
İran’daki Natanz nükleer tesisinin yakınında bulunan Cebel el-Fas’taki tünel girişleri, 30 Haziran 2026 (Reuters / Vantor)
TT
TT

İran’ın yer altındaki nükleer tesisi yeniden gündemde: UAEA erişemiyor, ABD vurmayı planlıyor

İran’daki Natanz nükleer tesisinin yakınında bulunan Cebel el-Fas’taki tünel girişleri, 30 Haziran 2026 (Reuters / Vantor)
İran’daki Natanz nükleer tesisinin yakınında bulunan Cebel el-Fas’taki tünel girişleri, 30 Haziran 2026 (Reuters / Vantor)

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi, İran’ın Natanz uranyum zenginleştirme tesisinin yakınındaki, yoğun şekilde tahkim edilmiş Cebel el-Fas bölgesinde yeni hareketlilik belirtileri tespit edildiğini açıkladı. Ajansın tünel kompleksine erişimi ise halen mümkün değil.

Grossi, perşembe günü Bloomberg TV’ye yaptığı açıklamada, uzaktan algılama görüntülerinin inşaat sahası çevresinde hareketlilik tespit ettiğini ancak burada yürütülen faaliyetlerin niteliğine ilişkin somut bir bilgi bulunmadığını söyledi. Grossi, “Bu inşaat sahasının çevresinde bazı hareketlilik belirtileri var” dedi ve UAEA müfettişlerinin henüz tünel kompleksine girmediğini belirtti.

Cebel el-Fas, Tahran’ın yaklaşık 220 kilometre güneyinde, Natanz kompleksinin yakınındaki Zagros Dağları’nda bulunuyor. Bölgenin geliştirilmesine, yaklaşık altı yıl önce İran’ın santrifüj üretim tesislerinden birine yönelik sabotaj saldırısının ardından başlandı.

xsdcfrg
UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, 7 Eylül 2026'da Viyana’daki merkezinde düzenlenen UAEA Guvernörler Kurulu’nun 1816. toplantısının açılışında konuşma yaparken (UAEA)

Grossi, Tahran’ın o dönemde tesisleri saldırılara karşı daha iyi koruma sağlamak amacıyla dağların içindeki tünellere taşımaktan söz ettiğini hatırlattı.

Batılı istihbarat servisleri, İran’ın Cebel el-Fas’in içinde uranyum zenginleştirmek amacıyla kullanılabilecek açıklanmamış bir nükleer tesis inşa ettiğinden şüpheleniyor. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) uzmanları ise İsrail istihbaratının santrifüjlerin tesise taşındığı yönündeki bilgilerini doğrulayamadı veya yalanlayamadı.

Merkezin uydu görüntülerine dayanarak yaptığı bir analiz, bu yıl inşaat çalışmalarında belirgin bir artış yaşandığını ortaya koydu. Çalışmalar kapsamında tünel girişlerinin tahkim edilmesi, iç yolların asfaltlanması ve erişim noktalarının güçlendirilmesi yer aldı.

Merkez uzmanları, inşaat çalışmalarının devam etmesinin, söz konusu tesisin planlanan kullanım amacı uranyum zenginleştirmekse henüz zenginleştirme faaliyetlerini yürütmeye hazır olmadığını gösterdiğini belirtti.

Trump’tan tehditler

Grossi’nin açıklamaları, ABD Başkanı Donald Trump’ın bölgeye saldırı düzenleme tehditlerini yinelemesinin ardından geldi. Trump, Washington’ın bölgede yeni hareketlilik tespit ettiğini söyledi.

Trump, çarşamba günü düzenlenen bir Cumhuriyetçi Parti mitinginde “Cebel el-Fas’te bazı hareketlilikler olduğunu görüyoruz” dedi ve Tahran’ı yeni adımlar atmaması konusunda uyardı. Trump, “İran’a tavsiyem, bizi oyalamaya çalışmaması. Çünkü çok sert bir şekilde vurmak zorunda kalacağız” ifadelerini kullandı.

Trump daha önceki açıklamalarında da bölgeyi hedef almakla tehdit etmişti. CNN ise ABD ordusunun bölgeye yönelik saldırı planlarını hazır tuttuğunu bildirdi.

CNN’e konuşan konu hakkında bilgi sahibi bir kaynak, Cebel el-Fas’in Washington’ın değerlendirdiği hedef gruplarından biri olduğunu ve saldırı planlarında ABD cephaneliğindeki en büyük bombalardan bazılarının kullanılmasının öngörüldüğünü söyledi.

Ancak tesisin derinliği ve çevresindeki granit kayaların yapısı, ABD’nin nükleer olmayan en ağır mühimmatının tesise nüfuz ederek içeride bulunabilecek unsurları imha etme kapasitesine ilişkin soru işaretleri doğuruyor.

CNN’e konuşan kaynaklar, ABD’nin İran’daki derin yer altı tesislerini hedef alma kabiliyetini sınadığını ve bu tesislere ulaşabilecek saldırı araçlarını geliştirdiğini belirtti.

Denetimsiz stok

Cebel el-Fas’teki hareketlilik, İsrail ve ABD’nin İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırılarının ardından UAEA müfettişlerinin Haziran 2025’ten bu yana İran’ın nükleer programının bazı bölümlerine erişememesiyle aynı döneme denk geliyor.

Grossi, bu hafta UAEA Guvernörler Kurulu toplantısında yaptığı açıklamada, ajansın o tarihten bu yana İran’ın silah yapımına yakın düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunun durumunu doğrulayamadığını veya nerede bulunduğunu belirleyemediğini söyledi.

Ajansın doğrulama faaliyetlerinin durmasından önce kayda geçirdiği son miktar, yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 440,9 kilogram uranyumun yanı sıra daha düşük oranda zenginleştirilmiş 8 bin 599,6 kilogram malzemeydi.

sdds

Grossi, bilgi eksikliği ve tesislere erişim sağlanamamasının “nükleer yayılma açısından ciddi bir endişe kaynağı” oluşturduğunu söyledi. Grossi ayrıca ajansın Tahran’ın daha önce bildirdiği stoklara ilişkin “bilgi sürekliliğini” kaybetmesinin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçtiğini belirtti.

İran, saldırıların ardından nükleer malzemelerde meydana gelmiş olabilecek değişikliklere ilişkin Güvence Anlaşması kapsamında sunması gereken raporu henüz UAEA’ya iletmedi. Tahran, siyasi süreçte ilerleme sağlanmadan önce iş birliği yapmayacağını ajansa bildirdi.

Grossi, İran’ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’na (NPT) taraf olmasının ve Güvence Anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerinin savaş veya siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle askıya alınamayacağını vurguladı.

Dosya Güvenlik Konseyi’nin önünde

UAEA Guvernörler Kurulu, çarşamba günü Tahran’ın nükleer faaliyetleriyle bağlantılı yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle İran’ın nükleer dosyasının Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne gönderilmesini onayladı.

35 ülkeden oluşan kurul, ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya tarafından sunulan kararı 23 oyla kabul etti. Üç ülke karara karşı çıkarken sekiz ülke çekimser kaldı. Rusya, Çin ve Nijer karara karşı oy kullandı.

Kararda İran, nükleer güvencelere ilişkin yükümlülüklerine uymamakla ve açıklanmayan nükleer faaliyetler konusunda iş birliği yapmamakla suçlandı. Guvernörler Kurulu, Haziran 2025’te İran’ın açıklanmayan tesislerde bulunan uranyum izlerine ilişkin soruşturma kapsamında tam iş birliği yapmaması nedeniyle güvenceler ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesine ilişkin yükümlülüklerini ihlal ettiği sonucuna varmıştı.

Tahran karara tepki gösterdi

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, kararı kınayarak ABD ve Batılı ülkeleri İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırıların yol açtığı sonuçları Tahran’a karşı harekete geçmek için bahane olarak kullanmakla suçladı.

Garibabadi, X platformundan yaptığı açıklamada, “Güvence altındaki İran nükleer tesislerine saldırıyor, doğrulama sürecinin doğal işleyişini engelliyor, ardından da bu engellemeyi Guvernörler Kurulu’nda karar almak için bahane olarak kullanıyorlar” ifadelerini kullandı.

Batılı ülkelere seslenen Garibabadi, “Bu adımlarla politikalarınızın ve uygulamalarınızın başarısızlığını telafi edemeyecek ve Güvenlik Konseyi’nde hiçbir sonuç elde edemeyeceksiniz” dedi.

İran’ın Viyana’daki uluslararası kuruluşlar nezdindeki temsilciliği de kararın “nükleer silahların yayılmasının önlenmesi sisteminin daha fazla aşınmasına ve nihayetinde çökmesine” katkıda bulunacağı uyarısında bulundu.

Tahran, bu hafta dağıtılan diplomatik bir notada Batılı ülkeleri UAEA’yı “savaş aracına” dönüştürmekle suçlamış ve Haziran 2025’te başlayan saldırıları örnek göstermişti. Söz konusu saldırılar, İran’ın nükleer yükümlülüklerini yerine getirmediğine ilişkin önceki kararın kabul edilmesinden bir gün sonra başlamıştı.

İran temsilciliği ayrıca UAEA’yı bilgilerin gizliliğini korumamakla suçladı. Temsilcilik, geçmişte hassas bilgilerin sızdırıldığını ve bu bilgilerin daha sonra İran’ın iddiasına göre güvence altındaki nükleer tesislere yönelik sabotaj faaliyetlerini kolaylaştırmak için kullanıldığını belirtti.

Antlaşmadan çekilme tehdidi

Kararın kabul edilmesi Tahran’da sert tepkilere yol açtı. Bazı siyasetçiler, nükleer programın geliştirilmesinin hızlandırılmasından İran’ın NPT üyeliğini yeniden değerlendirmesine kadar uzanan bir dizi adım atılması çağrısında bulundu.

İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyesi milletvekili Ruhullah Necabet, Tahran’ın karara karşılık nükleer programının “teknik gelişimini” hızlandıracağını söyledi.

Necabet, “Tehdit ve dosyanın Güvenlik Konseyi’ne gönderilmesi yolunun hiçbir faydası yok” dedi. İran’ın taviz vermeyeceğini belirten Necabet, Tahran’ın tutumunun “daha ciddi ve kararlı” olacağını ifade etti.

Necabet ayrıca Meclis’in UAEA ile iş birliğinin askıya alınmasına ilişkin yasa da dahil olmak üzere daha önce kabul edilen yasalarla yetinmeyeceğini ve Guvernörler Kurulu’nun adımları karşısında sessiz kalmayacağını söyledi.

İran Meclisi Başkanlık Divanı üyesi Ali Rıza Selimi ise NPT’den çekilmenin Tahran’ın verebileceği yanıtlardan biri olabileceğini belirtti.

sdfrgt
Natanz nükleer tesisi (sağ üstte) ve güneyindeki Cebel el-Fes’te devam eden inşaat çalışmalarını gösteren, 15 Haziran 2026’da çekilmiş uydu görüntüsü (AP / Planet Labs)

Selimi, “İran kesinlikle karşılık verecek ve ciddi karşılık seçenekleri hazırladık. Pişman olacakları bir şey yapmamaları gerekiyor” dedi.

“Seçeneklerimizden biri NPT’den çekilmek olabilir. Sonuna kadar seyirci kalmayacağız” ifadelerini kullandı.

İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyesi İbrahim Rızai de oylama öncesinde yaptığı açıklamada, İran’ın NPT üyeliğinin “hiçbir fayda sağlamadığını” söylemiş ve UAEA’yı hassas tesisler ve İranlı bilim insanlarına ilişkin bilgileri istihbarat servislerine aktarmakla suçlamıştı.

‘Hürmüz’ karşılık seçenekleri arasında

Milletvekili Ali Rıza Abbasi, perşembe günü tehditlerin kapsamını genişleterek İran’ın NPT üyeliğini yeniden değerlendirmesinin gündeme alınacağını söyledi.

Abbasi, “Bundan sonra Hürmüz Boğazı’nda onlara karşı misilleme yaptırımları uygulayacağız ve onları büyük ölçüde pişman edeceğiz” dedi.

Abbasi, UAEA’yı ve müfettişlerini İranlı bilim insanları ve nükleer tesislere ilişkin bilgileri ABD ve İsrail’e aktarmakla suçladı. UAEA raporlarının yaptırımların yanı sıra nükleer tesislere yönelik sabotaj ve saldırıların önünü açtığını savundu.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise çarşamba günü İran’ın askeri kapasitesini yeniden inşa etmesi veya nükleer programını ilerletmesi halinde İsrail’in yeniden harekete geçmeye hazır olduğunu söyledi.

İran Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü Hüseyin Muhabbi, Tahran’ın Netanyahu’nun tehditlerini ciddiye almadığını belirterek İran’ın İsrail’i tehditlerini gerçekleştiremeyecek kadar “küçük” gördüğünü söyledi.

İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz da perşembe günü İran’ın İsrail’e yönelik olası bir saldırısı konusunda uyarıda bulunarak bunun İran’a “daha önce hiç maruz kalmadığı ağır zararlar” verecek “güçlü bir karşılıkla” karşılanacağını söyledi.

Katz, karşılığın İran’ın “savaş ve terör makinesi” için kaynak ve kapasite sağladığını öne sürdüğü başlıca enerji tesislerini de kapsayacağını belirtti. Katz, Tahran’ın karşı karşıya olduğu ekonomik ve askeri baskılar nedeniyle İsrail’e saldırma yoluna başvurabileceğini de ifade etti.