Enver el-Ansi
Yemen’de Husilerin kontrolündeki bölgelere komşu vilayetler ve başkent Sana çevresi de dahil olmak üzere tüm temas hatlarında çatışmalar şiddetleniyor. Karşılaşma; mezhepsel ve bölgesel nitelikli seferberlik çabalarıyla siyaset ve medya alanlarına da taşınıyor.
İran ve Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) yönlendirdiği bu tırmanış, çoğu vilayetteki tüm sınırları ve Suudi Arabistan ile olan komşuluk sınırlarını aşarak Suudi Arabistan ile diğer Körfez ülkelerini daha geniş kapsamlı ve daha yüksek maliyetli bir bölgesel savaşa çekme amacını taşıyor.
Buna rağmen söz konusu tırmanış, Husiler adına henüz kesin bir sonuç vermedi. Grubun unsurlarının Kızıldeniz’deki Yemen adalarına ve Babu’l Mendeb Boğazı çevresine ulaşması, DMO uzmanlarının, füze ve teknik kapasitelerinin doğrudan desteğiyle gerçekleşti. Bu durum, grubun kendi öz gücünden ziyade İran müdahalesinin boyutunu ortaya koyuyor.
Milislerin bu noktalarda kurduğu mevziler ise kırılganlığını koruyor. Boğaza bakan yüksek bölgelerdeki tüneller, siperler ve radarlar, hükümet güçlerinin hava üstünlüğü altında günün her saati gözetim altında tutuluyor.
Şarku’l Avsat’ın Reuters’tan aktardığı habere göre unsurlarının Babu’l Mendeb çevresine ulaşmasının ardından Husiler, boğazın ABD veya İsrail gemilerine saldırmak için kullanılmayacağını taahhüt etti. Ancak Washington ve Tel Aviv’in bu taahhüdü inandırıcı bulmaması, ilan edilen bu ‘başarıyı’ içeriğinden yoksun bırakıyor.
ABD basınında yer alan haberlere göre, Başkan Donald Trump’ın Camp David’deki tatilini keserek Washington’a dönmesi ve kendisine Husilerin Batı Sahili ile Babu’l Mendeb arasındaki mevzilerini hedef alacak hava saldırısı seçeneklerinin sunulmasının ardından, bölgede ani bir tırmanışın yaşanma ihtimali yüksek görülüyor.
Hiçbir faydası olmayan büyük bir masraf
Gruba yakın çevreler, ‘gerilimi tırmandırma savaşında’ ve Marib’e doğru ilerleme girişimlerinde büyük kayıplar verildiğini kabul ediyor. Söz konusu çevrelerde son iki gündür, Marib yakınlarındaki Doğu Balk Dağı cephesi ile Taiz ve Lahic vilayetleri arasında yer alan ve Babu’l Mendeb’e bakan Kehbub Dağları cephesinde iki tugayın tamamen kuşatıldığına, ayrıca asker toplama ve seferberlik faaliyetleriyle tanınan saha komutanlarının öldürüldüğüne dair henüz doğrulanmamış bilgiler dolaşıyor.
Bu çevreler, söz konusu tırmanışın sonunda grubun nereye varacağını ve henüz en önemli perdeleri açılmamış bir savaşta, İran’ı memnun etmek ve ona kendi sınırlarından uzakta bir zafer hissi yaşatmak adına ödenen ağır bedeli sorguluyor.
Aynı zamanda Yemenliler, cephelerdeki çatışan tarafların karşılıklı olarak sergilediği öldürme, esir alma ve aşağılama görüntülerine büyük bir acıyla bakıyor ve tüm bunların nedenini sorguluyor. Ancak asıl önemli soru varlığını koruyor: Husileri bir aile, grup veya mezhep olarak kendi toplumsal yapılarından ve ulusal kimliklerinden uzaklaşmaya iten şey neydi?
Husi örgütü, 2004’teki ilk Saada savaşlarından bu yana devlete ve topluma karşı sürdürdüğü uzun yıllara dayanan silahlı isyan boyunca, İran gündemine olan bağlılığının Yemen’in egemenliğine dair her türlü unsurun önünde geldiğini ve imzaladığı hiçbir taahhüde güvenilemeyeceğini kanıtlamış bulunuyor.
Grup, sıkıştığı anlarda taahhütlerde bulunmayı ve fırsat bulduğu ilk anda bu taahhütlerden geri adım atmayı alışkanlık haline getirdi:
- 2014 yılında Ulusal Diyalog Konferansı sonuçları temelinde, Birleşmiş Milletler (BM) gözetiminde Husiler ile siyasi aktörler arasında imzalanan Barış ve Ortaklık Anlaşması bunlardan biri. Söz konusu anlaşmanın imzası, milislerin Sana’yı işgal etmesiyle eş zamanlı gerçekleşti ve grup bu anlaşmayla bir Yemen bileşeni olarak tanındı.
- Ardından eski Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih ile kurulan ittifak geliyor. Bu ittifak, Salih’in ortaklığı sonlandırdığını duyurması ve Yemen halkına Husilere karşı ayaklanma çağrısı yapmasından iki gün sonra, 4 Aralık 2017’de öldürülmesiyle son buldu.
- Son olarak ise 2018 sonlarında imzalanan Stockholm Anlaşması’nın etrafından dolanılması yer alıyor. Kapsamlı bir çözüme yaklaşılacağını düşünen uluslararası toplumun müdahalesi sayesinde Hudeyde’de eli kulağında olan bir çatışmadan kurtulan grup, imzalanan metnin mürekkebi kurumadan taahhütlerini ihlal etti.
Hükümet yanlısı güçler, Hudeyde Uluslararası Havalimanı sınırlarına kadar güneyden ilerlemiş ve Hudeyde ile Sana’yı birbirine bağlayan hat üzerindeki 16. Kilometre noktasına kadar doğuya doğru çekilmişti. Ancak bu ilerleyiş, insani gerekçelere dayanan uluslararası baskılar nedeniyle durdurulmuştu.
Husiler, farkında olarak ya da olmayarak, çatışmanın tüm kritik dönemeçlerinde kendilerinden çok daha büyük karşıt gündemlerin uygulama aracı haline geliyor. Bir tarafta İran ile ihtiyatlı duruşlarıyla Rusya ve Çin, diğer tarafta ise ABD ve Avrupa merkezli Batı yer alırken; ödenen bedel ise nihayetinde çatışmanın her iki tarafındaki Yemenlilerin kanı oluyor.
Ancak son iki haftadaki savaş süreci birçok hususu ortaya koydu.
Bunlardan birincisi, DMO uzmanlarının, füze kapasitesi, insansız hava araçları (İHA), teknik ve lojistik imkanlarıyla Taiz vilayetindeki ve Batı Sahili’ndeki askeri operasyonların yönetiminde doğrudan yer almasıdır. Milisler bu imkanlar olmadan mevcut noktaya ulaşamazdı; zira kendilerine ait tek şey, savaşçılarının hayatını riske atmaktan ibaret.
İkincisi, çatışmanın her iki tarafındaki geniş Yemenli kesimin değerlendirmesine göre bu savaş onların savaşı değil: Ne İran’ın yanında yer almakta ne de bölgesel hesaplara dahil olmaktadırlar. Bu çevreler, Riyad’ın Yemenlilerin devletlerini yeniden kurma haklarını desteklemeye ve çektikleri acıları hafifletmeye çalıştığı görüşünde.
Üçüncüsü, Husilerin ülkenin kuzeybatısındaki kendi kontrolleri altında bulunan bölgelerde otoritelerini pekiştirmekten vazgeçip Babu’l Mendeb’e doğru yönelmeleri, Hürmüz Boğazı’nda DMO üzerindeki baskıyı hafifletmek adına vekalet savaşı yürüttükleri ihtimalini güçlendiriyor. Bu durum, bazı gözlemcilerin ifadesiyle onları, ülke içinde yaptıklarını örtbas etmek amacıyla ablukayı kaldırma ve hakları geri alma söylemlerini kullanan birer ‘kiralık katil’ haline getiriyor.
Dördüncüsü ise, siyasi ve askeri olarak çatışmanın dizginlerini kendileri ele almadıkları sürece başka bir tarafa güvenilemeyeceğine dair pek çok Yemenlide kanaatin giderek pekişmesi. Bu durum, daha önce gruba sempati duyan ancak Tahran’ın askerileşmenin ötesine geçen bir projeye sahip olmadığını görmeye başlayan bazı kesimler için de geçerlilik taşıyor.
Askeri değişkenler
Grup üzerine çalışmalar yürüten araştırmacılar; Batı Sahili’nde yüzlerce kilometrelik bir hatta, Marib, el-Cevf, el-Beyda, Taiz, ed-Dali ve Lahic cephelerinde savaşan Husilerin artık Saada vilayetinin Marran Dağları’nda tanınan, sayı ve teçhizat bakımından sınırlı o mezhepsel ve kabilevi milis yapısında olmadığını değerlendiriyor.
Aksine, onun imkanlarına ulaşamasalar da örgütlenme ve silahlanma açısından DMO modelini taklit eden yarı düzenli bir yapıya dönüştükleri ifade ediliyor. Bu durum, söz konusu araştırmacıların değerlendirmelerine göre, özellikle Yemen'in ulusal çıkarlarıyla çelişen bölgesel bir projeye bağımlı hale gelmesinin ardından grubun dizginlenmesini ulusal, ahlaki ve insani bir zorunluluk haline getiriyor.
Artık kaçamak ifadelere yer kalmadı. Meşru hükümet, ordu ve müttefik siyasi güçlerin tanımladığı şekliyle Yemenlilerin Husilerle olan anlaşmazlığı, kolayca köprü kurulamayacak kadar derinleşmiş, yalnızca silahla çözülemeyecek kadar karmaşıklaşmış ve sadece tavizlerle halledilebilecek bir siyasi anlaşmazlık olmaktan çıkmıştır.
Husiler ya kendi halkını kabul edip savaşın yaralarına rağmen onlarla bir arada yaşayacak ve halk da onları kabul edecek; ya da doğdukları ve topraklarında yaşadıkları vatana dönüş yollarını tamamen tıkamış olacaklar. Zira siyasi anlaşmazlıklar, meseleler ve öncelikler üzerindeki görüş ayrılıkları sınırları dahilinde kabul edilebilir; ancak aynı toprağı ve tarihi paylaştıkları insanlara karşı, ulusal çıkarlar pahasına başka bir ulusun çıkarlarına hizmet etme hırsı, kimse için sürdürülebilir bir durum değildir ve savaş ile çatışmanın kalıcı hale gelmesi anlamına gelmektedir.
