Brezilyalı senatör Flavio Bolsonaro, ilk turda geçerli oyların yaklaşık yüzde 47’sini alarak çoğu özel kamuoyu araştırmasının tahminlerini aşmasının ardından, cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile karşı karşıya gelecek.
İki aday, Brezilyalıların günlük yaşamında artan hayat pahalılığı, yolsuzluk ve güvenlik sorunlarına odaklanan seçim kampanyasında 12 aday arasından ilk iki sırayı aldı. İkinci tur seçim 25 Ekim’de yapılacak.
2022 seçimlerini kaybettikten sonra darbe planlamak suçundan 27 yıl hapis cezasına çarptırılan eski sağcı Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu Flavio Bolsonaro, oyların yaklaşık yüzde 99’unun sayıldığı sırada yüzde 44,9 oy alan solcu Lula ile ikinci turda yarışacak.
Seçim öncesinde yapılan özel kamuoyu araştırmaları, Lula’nın ilk turu yaklaşık 3 puan farkla önde tamamlayacağını öngörmüştü. Bolsonaro’nun beklenenden güçlü performansı, kampanyasına ivme kazandırırken, iş dünyası yanlısı adayın kazanma ihtimalinin etkisiyle yükselen Brezilya reali ve borsayı da destekleyebilir.
Igarapé Araştırma Enstitüsü kurucu ortağı Robert Muggah, “Kamuoyu araştırma şirketleri büyük ölçüde yanıldı” dedi. Muggah, ikinci tur öncesinde yapılan ve başa baş bir yarışa işaret eden anketlerin de Bolsonaro’nun desteğini olduğundan düşük gösterebileceğini belirtti.
Senatör Bolsonaro’nun kazanması, Latin Amerika genelinde ABD Başkanı Donald Trump ile benzer bir siyasi çizgiyi benimseyen sağcı adayların elde ettiği seçim zaferleri dalgasını genişletebilir. Lula’nın yeniden seçilmesi ise ticaret ve güvenlik konularında görüş ayrılıkları bulunan Washington yönetimiyle ilişkilerde yeni bir gerilime yol açabilir.
Brezilya’nın kamu maliyesine ilişkin endişelerin artmasına ve ekonomik büyümenin yavaşlamasına rağmen seçim kampanyasında politika tartışmaları sınırlı kaldı. Her iki önde gelen aday da televizyonda yayımlanan başlıca tartışma programlarına katılmadı.
Beklenmedik performans
Bolsonaro, dün erken saatlerde Rio de Janeiro’da gazetecilere yaptığı açıklamada, “başka bir adaya oy verecek ancak Lula’ya itiraz eden kişilerden gelecek protesto oylarına” güvendiğini söyledi.
Sao Paulo’da oy kullanmaya giderken Reuters’a konuşan 41 yaşındaki Avukat Thais Lima, öncelikli hedefinin Lula’nın liderliğindeki İşçi Partisi’ni iktidardan uzaklaştırmak olduğunu belirtti. Lima, “Flavio’nun en iyi aday olduğunu düşünmüyorum ama önümüzdeki birkaç dakika içinde ona oy vermeye karar verebilirim” dedi. Lima, psikiyatrist ve yazar Augusto Cury’nin daha rekabetçi bir aday olmasını tercih edeceğini ifade etti.
Şarku’l Avsatın Reuters'ten aktardığına göre 49 yaşındaki yönetim danışmanı Fernando Temple ise başlangıçta eski Minas Gerais Valisi Romeu Zema’ya oy vermeyi düşündüğünü ancak sonunda Flavio Bolsonaro’ya oy verdiğini söyledi.
Siyasi analist Rafael Favetti, “Protesto oyları ikinci turda yaşanacakların habercisi” değerlendirmesinde bulundu. Favetti, “Bu durum şu anda Flavio Bolsonaro’nun işine yarasa da ikinci turdaki büyüme potansiyelini azaltıyor; çünkü bu desteğin önemli bir bölümü zaten erken aşamada geldi” ifadelerini kullandı.
Ekonomik engeller
Gelir eşitsizliği ve işsizlikteki gerilemeye rağmen Lula, yüksek hayat pahalılığı, hane halklarının ağır borç yükü, sokak suçları tehdidi ve çetelerin artan faaliyetleriyle karşı karşıya kalan seçmenlerin desteğini kazanmakta zorlandı.
Flavio Bolsonaro, hayat pahalılığına ilişkin endişeleri kampanyasının merkezine taşırken, Lula çevrim içi kumarı yasaklamaya yönelik adımlar attı. Yarış kızışırken sosyal yardım programlarını genişleten Lula, hanelere yönelik yeni borç yapılandırma ve af düzenlemeleri önerdi.
Artan kamu harcamaları ve gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 82’sini aşan kamu borcu, Brezilya’nın bir sonraki başkanının çözmek zorunda kalacağı mali sorunlara ilişkin endişeleri artırdı. Hükümet, bu yıl ve gelecek yıl için ekonomik büyüme beklentisini sırasıyla yüzde 2 ve yüzde 2,3’e düşürdü.
Brasília’da oyunu Flavio Bolsonaro’ya veren 52 yaşındaki kamu çalışanı Marciano de Souza e Silva, “Brezilya’nın yeniden büyümeye başlaması için oy verdim” dedi.
MSX Invest/Crivo Capital Baş Yatırım Sorumlusu Marco Saravalli, dün Senato seçimlerinde sağcı adayların elde ettiği güçlü performansın, Bolsonaro’nun seçilmesi halinde ekonomik reformları hayata geçirme, “daha disiplinli bir maliye politikası” uygulama ve nihayetinde büyümeyi destekleme kapasitesini artırabileceğini söyledi.
Gündemi diğer konular belirledi
Seçim kampanyası boyunca politika tartışmalarının önüne büyük ölçüde skandallar ve dış müdahale endişeleri geçti. Faaliyeti durdurulan Master Bank çevresindeki skandal da politika tartışmalarını gölgede bıraktı. Skandal, Brezilya siyasi sınıfının önemli bir bölümünü etkilerken, yolsuzluğa yönelik kamuoyu tepkisini de artırdı.
Bankayı yöneten Daniel Vorcaro, yılın başlarında gözaltına alınmış ve milyarlarca dolarlık bir dolandırıcılık planına karışmakla suçlanmıştı. Soruşturma kapsamında bankacının, Yüksek Mahkeme yargıcı Alexandre de Moraes'ten Flavio Bolsonaro’ya kadar uzanan isimlerle bağlantıları araştırıldı. Federal polis, davayla bağlantılı kara para aklama suçlamaları kapsamında Flavio Bolsonaro hakkında da soruşturma yürüttü. Her iki isim de kendilerine yöneltilen suçlamaları reddetti.
Öte yandan Lula’nın müttefikleri, Trump yönetiminin Lula’nın kazanması halinde seçim sonuçlarını tanımayı reddedebileceği uyarısında bulundu. Bu açıklamalar, ABD’li yetkilileri Brezilya’ya gönderme girişiminin başarısızlıkla sonuçlanmasına işaret edilerek yapıldı.
Lula, São Paulo eyaletindeki São Bernardo do Campo’da oyunu kullandıktan sonra, “Tehlikede olan Brezilya’nın geleceğidir” dedi.
Trump, resmî olarak herhangi bir adayı desteklediğini açıklamadı ancak Flavio Bolsonaro’yu Beyaz Saray’da ağırladı ve kendisine kamuoyu önünde övgülerde bulundu.
Reuters’ın çarşamba günü bildirdiğine göre Brezilyalı istihbarat yetkilileri, seçimler öncesinde olası ABD ve Rusya müdahalesine ilişkin iddialar konusunda Fransız ve Alman heyetlerini bilgilendirdi. ABD ise Brezilya’nın iç işlerine müdahale ettiği yönündeki suçlamaları reddetti.
Brezilya Seçim Kurulu Başkanı Cássio Nunes Marques, dün öğleden sonra yaptığı açıklamada seçimlerin normal şekilde devam ettiğini söyledi.
