Enver el-Ansi
Yemen hükümetine bağlı Amalika Tugayları, Babul Mendeb Boğazı'nı geri alarak gerçekleştirdiği bir dizi askeri başarıyı taçlandırdı. Bu gelişme, İran destekli Husi milisleriyle son derece zorlu koşullar altında günlerce süren şiddetli çatışmaların ardından yaşandı. Çatışmalar, Taiz şehrinin batı kesimindeki el-Vaziye bölgesinden, Kahbub Dağları'nın engebeli zirvelerine kadar geniş bir coğrafi alanda yaşandı ve boğazın kalbindeki Perim (Mayyun) Adası'nın ele geçirilmesiyle sonuçlandı.
Bu mutlak başarıyla birlikte, Amalika Tugayları, bir önceki yılın 10 Eylül'ünde bazı hükümet güçlerinin yaşadığı geri çekilmelerin ardından yeni bir sayfa açtı. Ayrıca, Husi milislerinin yanılsamaları ile İran Devrim Muhafızları'nın hayallerini de yıktı. Milisler ve Muhafızlar, stratejik ve ideolojik bölgedeki en hayati önemdeki ikinci su koridorunu kontrol etme hedeflerine ulaştıklarına inanıyorlardı, ama bu hayalleri suya düştü. Zira konumu itibarıyla, Babul Mendeb, Arap Körfezi'nin girişindeki Hürmüz Boğazı'ndan çok daha kritik.
Şüphesiz, Husi milislerinin Babul Mendeb'den kovulmasının ardından, bölgedeki ve dünyadaki birçok kişi rahat bir nefes aldı. Söz konusu zafer ile Yemen'in batı kıyısının tamamen özgürleştirilmesinin önü açıldı ve Zubab'dan başlayıp, ardından Muha'ya ve nihayetinde yakın gelecekte Hudeyde şehri ve üç limanına (tarihsel öneme sahip Hudeyde Limanı, ticari Salif Limanı ve Ras Isa petrol terminali) kadar tüm kasaba ve şehirlerin özgürleştirilmesinin zeminini hazırladı.
Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Amalika Tugayları’nın boğaza nazır yüksek Kahbub dağlarından hızlı ve beklenmedik ilerleyişinin ardından, cuma sabahı erken saatlerde Babul Mendeb'de yaşananlar bazılarını şaşırtmış olabilir. Buradan harekete geçen Amalika Tugayları unsurları Yemen anakarasından yaklaşık 20 kilometre uzaklıkta, dağın batısında bulunan Perim Adası'na ulaştılar. Milislerin adayı ve Kızıldeniz'in güneyindeki Yemen kıyılarını ele geçirmesinden bu yana geçen bir aydan kısa bir süre içinde, İran Devrim Muhafızları'nın desteğiyle Husiler, boğaz üzerindeki kontrollerini pekiştirmek için hızla tahkimatlar kurmaya, tüneller inşa etmeye ve radar sistemleri kurmaya başlamıştı. Ayrıca, Babul Mendeb Boğazı'nı kontrol etmelerinin, ilettikleri tehditlere göre Suudi Arabistan’a ait gemiler hariç, Kızıldeniz'de seyredecek Amerikan ve İsrail gemileri dahil diğer gemiler için bir tehdit oluşturmayacağına dair Washington'u temin etmek amacıyla Umman'ın başkenti Maskat'taki ABD Büyükelçiliği yetkilileriyle görüşmeye de çalıştılar.
Birçok Yemenli, Babul Mendeb Boğazı'na ve içindeki veya çevresindeki adalara nazır Yemen'in batı kıyılarını, vazgeçilemez ve kimsenin herhangi bir dış çatışmada manevra veya pazarlık için kullanamayacağı Yemen toprakları olarak görüyor
Ancak Yemen güçlerinin boğazı hızla geri alması, Suudi Arabistan liderliğinde meşru Yemen hükümetini destekleyen koalisyonun desteğiyle, Yemen Hava Kuvvetleri'nin hem savaş uçakları hem de insansız hava araçlarıyla gerçekleştirdiği yoğun saldırılar altında ve saatler içinde gerçekleşti. Bu zafer, batı kıyısından Taiz şehrinin merkezindeki bölgelere binlerce savaşçısını nakleden ve el-Vaziye bölgesi ile Kahbub yaylaları üzerinde kontrol kurarak boğazda ve çevresinde varlıklarını güvence altına alabileceklerine inanan milislerin umutlarını yerle bir etti.
Bu, milislerin Babul Mendeb'deki ilk yenilgisi değildi. Daha önce 2014 ve 2015 yılları arasında Yemen'in güneybatı kıyısı boyunca ilerlediklerinde de geri püskürtülmüşlerdi. Ancak bu yenilgi farklı bir öneme sahip. Bu sefer Babul Mendeb'e, ABD ile büyük bir askeri çatışma beklentisiyle, İran Devrim Muhafızları ile yıllarca süren planlamanın, hazırlığın, onun desteğinin ve eğitiminin ardından ulaşmışlardı. Bu plan kapsamında İranlılar, Hürmüz Boğazı'nın kontrolü ile birlikte vekilleri Husilerin Babul Mendeb dahil olmak üzere Yemen'in güney batı kıyısını ele geçirmesini, seyrüsefer ve küresel ticaret yollarını etkilemek için ek bir araç olarak kullanmalarına olanak sağlamasını umuyorlardı. Bu, sadece Amerika Birleşik Devletleri için değil, tüm dünya için savaşın maliyetini artırmayı amaçlayan Hürmüz Boğazı'ndaki eylemlerine benziyor. Birçok İranlı siyasi ve askeri yetkili, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasına karşılık Babul Mendeb Boğazı'nı kastederek, başka bir boğazın kapatılacağını ima etmişti.
Yemen halkının büyük çoğunluğu, Babul Mendeb'in ABD-İran çatışmasında bir pazarlık kozu olarak kullanılmasını ve Husi grubunun kendisini, topraklarını ve destekçilerini kendi savaşı olmayan bir savaşta İran'a hizmet etmek için kullanmasını reddediyor. Zira bu durum, tıpkı İsrail'in Gazze Savaşı sırasında Husi milislerinin direniş ekseninin İsrail’e karşı savaşına katılmasına karşılık olarak Yemen topraklarına düzenlediği saldırılarda olduğu gibi, Yemen'i hedef haline getirebilir ve kaynaklarına, sivil altyapısına ciddi zararlar verebilir. Yahut ABD'nin, Husi milislerinin ABD'nin Gazze Şeridi'ndeki İsrail savaşına ilişkin tutumuna misilleme olarak ABD gemilerini hedef almasının ardından, grubun kontrolündeki bölgelere karşı 53 gün süren hava harekatı başlatmasının ardından yaşanan yıkım gibi bir yıkıma maruz bırakabilir. Husi milisleri, Yemen devletinden bir yetki almadan ve İran'ın o savaş sırasında benimsediği “arenalar birliği” stratejisi doğrultusunda çatışmaya dahil olmuştu.
Babul Mendeb'in sembolizmi ve geri alınmasının önemi
Birçok Yemenli, Babul Mendeb'e nazır Yemen'in batı kıyısını, içindeki ve çevresindeki adalarla birlikte, Arap ulusal güvenliğinin çıkarlarına aykırı herhangi bir dış çatışmada manevra veya pazarlık aracı olarak kullanılamayacak Yemen toprakları olarak görüyor. Bu duruma örnek olarak, 6 Ekim 1973’teki Arap-İsrail savaşında, Kızıldeniz'e ve güney giriş kapısına kıyısı olan Arap devletlerinin tam mutabakatıyla Yemen ve Mısır arasında yapılan stratejik güvenlik anlaşmasıyla boğazın İsrail'e kapatılması verilebilir. Bu kapatma, Arap çıkarlarını korumaya ve savaş sırasında işgalci İsrail devletinin boğazı militarize etmesini önlemeye yönelik stratejik bir hamleydi.
Yemen'e bağlı Perim Adası arasında Babul Mendeb Boğazı, her iki tarafında yaklaşık 3 kilometre genişliğindedir. Maksimum derinliği yaklaşık 30 metredir ve bu da onu büyük ticari gemilerin ve dev petrol tankerlerinin geçişi için uygunsuz hale getirmektedir
Çoğu Yemenli için Babul Mendeb Boğazı, hem ulusal, hem bölgesel, hem de uluslararası düzeyde özel bir sembolik değere sahip. Bu nedenle boğazın, İran Devrim Muhafızları tarafından planlanan ve Husi milisleri tarafından uygulanan son savaşın başlığı haline gelmesine izin verilmemesi gerektiğinde ısrar ediyorlar. Bazılarına göre, planlama ve uygulamadan önce, bu sembolik önemi zayıflatmak ve tüm bölge üzerinde İran hegemonyasını kurmak için uzun süredir devam eden bir çaba vardı.
Bu nedenle, Yemenliler, Kızıldeniz'in güneyinde Husi milisleriyle devam eden çatışmada ülkelerinin egemenliğinin ve bağımsızlığının öncelik olmasını talep ettiler. Bilgili bir kaynağa göre, diğer herhangi bir askeri eylemden önce birincil amacın, “İran ve Husi milislerinin bu bölgede savaş ve çatışmadaki güç dengesini değiştiren ve böylece dünyanın bu hayati bölgesinde İran'ın yayılmacı projesine hizmet eden bir askeri gerçeklik kurmasını engellemek” olması çağrısında bulundular. Kaynak şunu da ekledi: “Birçok Yemenli ve Arap, operasyonun tamamını zorlaştıracak bir durum ortaya çıkmadan önce Babul Mendeb'in acilen geri alınması çağrısında bulundu. Zira Husiler Yemen’in Babul Mendeb kıyılarını ele geçirdikten sadece birkaç saat sonra, İran Devrim Muhafızları’ndan bazı uzmanlar hemen oraya giderek inceleme yapıp nasıl kullanılacağını belirlediler. Husilerin boğaz üzerindeki kontrolünü pekiştirmek ve sürdürmek için acil bir strateji geliştirmek üzerinde çalıştılar.”
Babul Mendeb: Alan ve önemi
Babul Mendeb Boğazı'nın genişliği ve derinliği her iki tarafta da farklılık gösteriyor. Yemen'in Perim Adası’nın ikiye böldüğü kısmında, doğu İskender Kanalı Yemen anakarasına doğru uzanır ve yaklaşık 3 kilometre genişliğe ulaşır. Bu kanalın maksimum derinliği yaklaşık 30 metredir ve bu da onu büyük ticari gemilerin ve dev petrol tankerlerinin geçişi için uygunsuz hale getirmektedir. “Batı Perim Kanalı” olarak bilinen, ada ile Afrika kıyıları arasında uzanan kanalsa, yaklaşık 25 kilometre genişliğinde ve yaklaşık 310 metre derinliğindedir.
Yemen'deki çatışmanın başlamasından bir yıl sonra, 2016'da, askeri amaçlarla kullanılmak üzere bir hava üssü ve pist olarak hizmet vermek üzere, Babul Mendeb Boğazı'ndaki Perim Adası'na küçük bir havaalanı inşa edildi
Boğaz, bir tarafta Aden Körfezi ve Arap Denizi'ni, diğer tarafta ise Süveyş Kanalı üzerinden Kızıldeniz ve Akdeniz'i birbirine bağlıyor. Önemi, tüm bu denizleri ve su yollarını birbirine bağlayan hayati bir bağlantı ve ulaşım merkezi olmasından kaynaklanıyor. Boğaz, İran da dahil olmak üzere Körfez bölgesinden gelen petrol tankerleri için Güneydoğu ve Batı Asya ile Kuzeybatı Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri arasında bir köprü görevi görüyor. Normal şartlar altında, küresel ticaretin yaklaşık yüzde 12'si ve konteyner ticaretinin yüzde 30'u, ayrıca deniz yoluyla taşınan petrol ve ürünlerinin yaklaşık yüzde 10'u Babul Mendeb ve Kızıldeniz'den geçmektedir. Husi saldırılarının 2023 sonlarında başlamasıyla birlikte, nakliye şirketleri gemilerini Ümit Burnu’na yönlendirmeye başlayınca, boğazdaki gemi trafiği keskin bir şekilde azaldı. Babul Mendeb Boğazı'nın kapatılması, Asya ve Avrupa arasındaki nakliye sürelerine 10-14 gün daha ekleyebilir, ulaşım ve sigorta maliyetlerini artırabilir ve milyarlarca dolarlık ekonomik kayıplara yol açabilir.
Perim Askeri Havaalanı
Yemen'de çatışmanın başlamasından bir yıl sonra, 2016'da, Zubab bölgesinin bir parçası olan ve doğrudan Babul Mendeb Boğazı'na bakan Perim Adası'nda küçük bir havaalanı inşa edildi. Burası askeri amaçlarla kullanılan bir hava üssü ve pist olarak hizmet veriyor.
Askeri kaynaklara göre, pist 1,85 ila 3 kilometre uzunluğunda olup, “askeri uçaklar, kargo bombardıman uçakları veya uzun menzilli uçaklar da dahil olmak üzere” çeşitli uçak tiplerini barındırabiliyor. Bu havaalanı, gelişmiş askeri altyapının yanı sıra beton ve çelikten inşa edilmiş uçak hangarları ve sığınakları içerecek şekilde tasarlandı. Perim Adası'ndaki havaalanı, boğaz ve güney Kızıldeniz bölgesinde boğaza nazır stratejik Yemen limanları ve adaları boyunca uluslararası seyrüsefer rotalarını izlemek, takip etmek ve güvence altına almak amacıyla inşa edildi.
