İsmail Muhammed Ali
Sudan'daki çeşitli savaş cepheleri, ordu ve Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında geniş çaplı ve karşılıklı bir askeri tırmandırmaya sahne oluyor. Askeri operasyonların odağı, her iki tarafın da savunma ve lojistik kapasitelerini zayıflatmayı, komuta ve kontrol merkezlerini ve hayati tesisleri hedef almayı amaçlayan yoğunlaştırılmış bir İHA savaşına doğru önemli ölçüde kaydı. Bu arada, her iki taraf da sahadaki asker sayısını artırmak ve savaşın yeni aşamalarına hazırlanmak için yarışıyor.
Bu durum, askeri raporların ordunun ülkenin toplam coğrafi alanının yaklaşık yüzde 63'ünü kontrol ettiğini, HDK'nin kontrol alanının ise yaklaşık yüzde 37'ye düştüğünü gösterdiği bir dönemde yaşanıyor.
Ordunun üstünlüğü, Kuzey ve Güney Kordofan eyaletlerindeki toprak kazanımlarından, hayati önem taşıyan yolların ve erişim noktalarının güvence altına alınmasından kaynaklanıyor. Bu kazanımlar, özellikle spesifik askeri operasyonların devam etmesi ve cephe hatlarının değişmesiyle birlikte, güç ve kontrol dengesini kesin olarak değiştirdi. Veriler, ordunun başkent, büyük şehirler ve kilit stratejik konumlar da dahil olmak üzere Kuzey Kordofan eyaletinin yüzde 90'ından fazlasını etkin bir şekilde kontrol ettiğini gösteriyor. HDK güçleri ise artık kırsal kesimlere ve dağınık banliyölere sıkışmış durumda.
Hava saldırıları
Askeri kaynaklara göre, Kordofan bölgesi, ordunun öncülüğünde, savaş uçakları ve insansız hava araçları ile HDK tahkimatlarını ve komuta merkezlerini hedef alan şiddetli ve geniş çaplı hava saldırılarında bir artışa sahne oluyor. Aynı zamanda ordu, bölgedeki ilerlemesini sürdürmek için konuşlandırdığı güçlerini desteklemeye, çeşitli eksenler boyunca kuvvetlerini yeniden konuşlandırmaya devam ediyor.
Orduya yakın kaynaklar, hava kuvvetlerinin ve insansız hava araçlarının pazar günü Batı Kordofan eyaletinde geniş çaplı hava saldırıları düzenlediğini bildirdi. Saldırılar, aralarında altı önemli noktanın da bulunduğu çeşitli bölgelerde HDK’ye ait mevzileri, tahkimatları ve askeri konvoyları hedef aldı. Bu bölgeler: el-Muclad, ed-Dibab, el-Huvay, Um Marahik, en-Nayem ve Ayal Bahit’tir.
Bu esnada, Dar Hamar Acil Servisi, ordunun hava saldırılarının HDK'ye ait onlarca savaş aracını ve tüm ekipmanlarını imha ettiğini doğruladı. Saldırılar, Um Marahik'in doğusundaki Huvay, Nayem ve Ebu Addam civarında hareket halindeki konvoyları hedef aldı.
Bu yoğun hava saldırıları, insan hakları ve yerel örgütlerin, son günlerde sivil kayıplara neden olan ve bölgenin çeşitli yerlerinde mültecilerin yaşadığı araçları ve evleri hedef alan hava ve insansız hava aracı saldırılarının artan ivmesine ilişkin güçlü uyarılarının ortasında gerçekleşti.
Ordu savunmasının hedef alınması
Bu arada, pazar günü, ordunun hava savunma sistemleri, Doğu Sudan'daki Kadarif Eyaleti'ndeki Atbara ve Setit Barajı kompleksi ile Kassala Eyaleti'ndeki Haşm el-Girba Barajı etrafında konuşlandırılmış ordu hava savunma sistemlerini hedef almaya çalışan HDK'ye ait insansız hava araçlarını engelledi.
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı analize göre Saha kaynakları, dört insansız hava aracının Kadarif Eyaleti'nin el-Faşka bölgesindeki Atbara ve Setit Barajı bölgesinin üzerinde uçtuğunu, ancak saldırılarını gerçekleştiremeden önce ordunun savunma sistemlerinin ateşiyle engellenerek düşürüldüklerini belirtti. Aynı hava savunma sistemleri, Kassala Eyaleti'nde Atbara Nehri üzerindeki Haşm el-Girba Barajı’nın bulunduğu Haşm el-Girba şehrinde de bir başka insansız hava aracını düşürdü. Kaynaklar, bu saldırılar sonucunda herhangi bir can kaybı yaşanmadığını da belirtti.
Son zamanlarda, çatışmanın her iki tarafı da bu savaşta hem stratejik hem de taktiksel olarak silahlı insansız hava araçlarını kullanmaya yöneldi. Nitekim Atbara ve Setit barajlarına ait tesisler daha önce de kamikaze İHA’ların saldırılarının hedefi olmuştu. Bu saldırılardan biri, Kadarif Eyaleti'ndeki el-Şevvak kasabasında bulunan barajın ana iletim hattını hedef alarak önemli maddi hasara ve elektrik kesintilerine neden olmuştu.
Yukarı Atbara ve Setit Baraj Kompleksi, Kadarif ve Kassala Eyaletleri arasında yer alıyor. 2015 yılında Yeni Halfa tarım projesi kapsamında sulama ve yaklaşık 320 megawatt elektrik üretme amacıyla inşa edilmişti. Haşm el-Girba Barajı ise 1960'larda, Halfa Vadisi sakinlerinin ülkenin kuzeyinden doğuya göç ettirilmesinin ardından Yeni Halfa tarım projesinin sulama ihtiyacını karşılamak amacıyla inşa edilmişti.
HDK, Hartum, Kuzey Kordofan, Mavi Nil, Kuzey ve Nil Nehri eyaletlerindeki sivil tesisleri ve altyapıyı hedef almaya devam ediyor. Son aylarda bu saldırılar barajları, elektrik santrallerini, hastaneleri ve eğitim tesislerini hedef alarak elektrik ve su tedarikini etkileyen geniş çaplı hasara neden oldu.
Batı Darfur'da katliam
HDK mevzilerini hedef alan hava saldırıları açısından şu anda en şiddetli savaş cephelerinden biri olan Darfur cephesi, Batı Darfur Eyaleti'nin Sirba bölgesindeki Bir Saliba idari biriminin Hacar Sanakit bölgesinde HDK tarafından insansız hava araçları kullanılarak gerçekleştirilen bir katliama sahne oldu. Saldırıda 11 mülteci hayatını kaybetti, 5 kişi de yaralandı; yaralananların çoğu çocuk ve kadındı.
Darfur Bölgesi Sağlık ve Sosyal Bakım Bakanı Babekir Hamdin, mültecilerin ve silahsız sivillerin kamplarının insansız hava araçlarıyla hedef alınmasını korkunç bir suç ve uluslararası insani hukukun ağır bir ihlali olarak kınadı. Bakan, bunun milislerin masum hayatlara karşı duyarsızlığını yansıttığını ve uzun süredir devam eden ihlaller siciline bir yenisini eklediğini belirtti.
Bakan, kurbanların geçen yıl HDK militanlarının köylerini yakıp mallarını yağmalamasının ardından, Naruma, Karmaliya ve Kakaramba köylerinden Sudan ve Çad arasındaki sınıra yakın Sanakit bölgesine göç etmek zorunda kaldıklarını açıkladı. Burada son derece kötü insani koşullarla karşı karşıya kaldıklarını ve HDK’nin peşlerini bırakmayıp, bu kez iltica ettikleri bölgeyi insansız hava araçlarıyla hedef aldığını belirtti.
Sudan ve Çad arasındaki sınır bölgelerinde, özellikle Kuzey ve Batı Darfur eyaletlerinde, HDK'nin ordunun Darfur'daki son kalelerini ele geçirme girişimleri nedeniyle ordu ve müttefikleri ile HDK arasında sürekli çatışmalar yaşanıyor.
Çatışmalar insani durumu daha da kötüleştirdi ve binlerce sakinin güvenlik arayışı içinde Çad topraklarına kaçmasına neden oldu; bu durum, sınır bölgelerindeki sivillerin ve mültecilerin güvenliği konusundaki endişeleri de artırdı.
BM raporları, Darfur bölgesinde yaklaşık 3,5 milyon yerinden edilmiş insanın, gıda ve ilaç kıtlığı, azalan sağlık hizmetleri ve güvenliksizlik nedeniyle insani yardım ulaştırmada yaşanan zorluklar da dahil olmak üzere, giderek kötüleşen insani koşullarla karşı karşıya olduğuna işaret ediyor.
Endişe ve teyakkuz hali
Güney Darfur Eyaleti'nin başkenti Nyala'da, ordunun HDK'nin askeri mevzilerine ve toplanma yerlerine düzenlediği hava saldırılarının ardından geniş çaplı bir endişe ve askeri teyakkuz hali hakim.
Darfur Bölge Hükümeti Enformasyon Bakanı Ahmed İshak, “Ordunun Nyala'daki HDK askeri hedeflerine düzenlediği hava saldırıları yıkıcıydı, teçhizatlarını imha etti ve ağır kayıplara neden oldu” dedi. Bu isyancı güçlerin artık güvende olmadığını, zira ordunun onları Nyala veya başka herhangi bir bölgede, hatta sınır kasabası Um Dafuk'ta bile hedef alabileceğini vurguladı.
İshak, “HDK bitti ve tüm değerini kaybetti. Şu anda derin bir parçalanma ve dağılma durumunda; bu, milis grupların doğası ve kaderidir, çünkü yapıları böyledir” diye ekledi.
Nyala, grubun güçlerinin silah ve askeri teçhizat temin ettiği ana merkez ve HDK liderliğindeki geçiş hükümetinin karargahı olarak kabul ediliyor.
HDK, ordunun Ekim 2025 sonunda Kuzey Darfur'un başkenti el-Faşir'i kaybetmesinin ardından Darfur bölgesinin büyük bir bölümünü kontrol ediyor; bu kaybın ardından, BM'nin Hamideti güçleri tarafından işlenen ve soykırıma varan suçlara dair raporları yayınlandı.
Süregelen çatışmalar
Bu bağlamda, Mavi Nil bölgesi, bir yanda ordu, diğer yanda HDK-Sudan Halk Kurtuluş Hareketi-Kuzey (SPLM-N) ittifakı arasında devam eden çatışmalara ve kara askeri operasyonlarında önemli bir artışa sahne oluyor.
Askeri kaynaklara göre, ordu, köyleri ve kasabaları saldırılardan korumak için bölgedeki birliklerini yeniden konuşlandırmaya ve yeni muharebe takviyeleri göndermeye odaklandı. Bu çatışmalar, ciddi insani sorunlar ve çatışma bölgelerinden el-Rusayris gibi daha güvenli illere kaçan sivillerden oluşan büyük göç dalgalarıyla aynı zamana denk geliyor.
Ebola salgınıyla mücadele
Sağlık açısından, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Ebola salgını ile mücadele hazırlıklarını yoğunlaştırarak Sudan'ı Doğu Akdeniz Bölgesi'ndeki öncelikli ülkeler arasına yerleştirdi. Bunun nedeni, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki salgının ardından Kenya'da da teyit edilmiş vaka sayısının yediye yükselmesidir.
BM raporunda, DSÖ'nün Sudan, Cibuti ve Somali'nin sağlık sistemlerinin hazırlık durumunu değerlendirmek ve potansiyel vakaları izleme ve müdahale etme kapasitelerini güçlendirmek için bu ülkelere desteğini artırdığı belirtildi. Raporda, yayın tarihi itibariyle Doğu Akdeniz Bölgesi'nde hiçbir Ebola vakasının kaydedilmediği de vurgulandı.
Sağlık kaynakları, Sudan Sağlık Bakanlığı'nın, vakaların bildirildiği ülkelerden (yani Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kenya ve Uganda) gelenler için görsel tarama testleri uygulamaya başladığını belirtti.
Bu gelişmeler, şu anda onaylanmış bir aşısı veya özel bir tedavisi bulunmayan Ebola virüsünün Bundibugyo varyantının Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde yayılmasıyla aynı zamana denk geliyor. DSÖ, ilgili ülkeleri epidemiyolojik gözetim, temas takibi ve laboratuvarların ve sağlık tesislerinin hazırlık düzeyinin yükseltilmesi alanlarında destekliyor.
