İran Devrim Muhafızları Ordusu, cumartesi günü yaptığı açıklamada, balistik füzelerin menzilini 2 bin kilometreyle sınırlayan kısıtlamanın kaldırıldığını duyurdu. Bu adım, en azından teorik olarak, İran'ın füze tehdidinin Ortadoğu'nun ötesine genişleyebileceğine işaret ediyor.
Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Muhibbî Tahran'da düzenlediği basın toplantısında, füzelerin menziline ilişkin kısıtlamalar hakkındaki bir soruya, "Bu kısıtlama bizim açımızdan kaldırılmıştır" cevabını verdi.
Muhibbî, İran'ın 2 bin kilometreyi aşan menzile sahip füzelere sahip olup olmadığını açıklamadı. Yeni menzil sınırının ne olacağını veya kararın hangi füze sistemlerini kapsadığını da belirtmedi. İran'ın bu kapasitesini açıklamalarla değil, "sahada fiilen göstereceğini" söylemekle yetindi.
Bu açıklama, İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney'e atfedilen ve birkaç gün önce yayımlanan bir bildirinin sonrasında yapıldı. Söz konusu bildiride Hamaney, askeri komutanlara ABD veya İsrail kaynaklı "her türlü tehdit ve tehdit düzeyine" coğrafi sınır gözetmeksizin "derhal ve etkili biçimde" karşılık verilmesi talimatını vermiş, hedef listesinin her iki ülkenin "maddi ve gayri maddi" varlıklarını kapsayacak şekilde güncellenmesini istemişti.
Genelkurmay Başkanı Ali Abdullahî de geçen hafta yaptığı açıklamada, askeri birimlerin düşmanın hareketlerini ve hazırlıklarını "bütün istihbarat kapasitesiyle" takip ettiğini, hedef listesini güncellediğini ve verilecek karşılığın "coğrafi sınırlarla kısıtlı olmayacağını" söylemişti.
İran Ordu Sözcüsü Muhammed Ekremi Niya ise yeni bir savaşın patlak vermesi halinde İran'ın saldırılarının Ortadoğu ile sınırlı kalmayacağını belirterek, ABD'ye ait tesislerin, askerî birliklerin ve çıkarların, "ulaşılabilir oldukları dünyanın her noktasında" potansiyel hedef olacağını ifade etti.
ABD Başkanı Donald Trump, haftalardır İran'a yönelik geniş çaplı saldırıları yeniden başlatma seçeneğini değerlendirirken Katar ve Pakistanlı arabulucular savaşın yeniden başlamasını önlemeye çalışıyor.
Siyasi bir sınır
İran'ın 2 bin kilometrelik menzil sınırı, teknik bir zorunluluktan ziyade siyasi bir tercihti. Mevcut savaşın ilk saldırılarında hayatını kaybeden eski dini lider Ali Hamaney, bazı askerî komutanların itirazlarına rağmen bu sınırı bizzat kendisinin belirlediğini söylemişti.
Şubat 2023'te Devrim Muhafızları Füze Birimi Komutanı Emir Ali Hacızade, söz konusu sınırın "Avrupalılara duyulan saygı nedeniyle" korunduğunu açıklamıştı. Birkaç gün sonra dönemin Devrim Muhafızları Komutanı Hüseyin Selami ise İran'ın füzelerinin menzilini artırabilecek kapasiteye sahip olduğunu belirterek Avrupa ülkelerini dikkatli olmaya çağırmıştı. Her iki isim de Haziran 2025'teki 12 Gün Savaşı'nın ilk saldırılarında öldürüldü.
Eski dini lider Hamaney, Şubat 2025'te yaptığı açıklamada, "Daha önce füzelerimizin isabet hassasiyetine bir sınır koymuştuk. Ancak artık bu sınırın yeterli olmadığını düşünüyoruz. İlerlemeliyiz" demişti. Hamaney'in açıklaması menzile değil, isabet hassasiyetine ilişkindi. Ancak sözleri, o dönemde füze menzili sınırının da aşılması için yeşil ışık yakılıp yakılmadığı yönünde soru işaretlerine yol açtı.
Ağustos 2025'te ise Devrim Muhafızları mensubu Tuğgeneral ve Milletvekili Emir Hayat Mukaddem, bütün Avrupa ülkelerinin İran füzelerinin menzili içinde bulunduğunu öne sürmüştü.
İran topraklarından fırlatılan 2 bin kilometre menzilli füzeler, Ortadoğu'nun tamamını ve Yunanistan ile Balkanlar'ın bazı bölgelerini kapsıyor. Tahran yönetimi, bu sınırı Devrim Muhafızları'nın Avrupa'yı tehdit etmeden bölgedeki hedeflerinin neredeyse tamamını vurabilmesini sağlayan bir çerçeve olarak sunmuştu.
Batı Avrupa'yı hedef alabilmek için İran füzelerinin menzilinin artırılması gerekiyor. 2 bin kilometrelik sınırın ötesindeki en belirgin askerî hedef ise Hint Okyanusu'ndaki Diego Garcia Üssü olarak öne çıkıyor.
Dolayısıyla Muhibbî'nin açıklaması, kamuoyuna ilan edilmiş siyasi bir kısıtlamanın kaldırıldığını gösteriyor. Ancak bu durum, daha uzun menzilli füzelerin envantere girdiğini veya İran'ın daha uzak hedefleri vurabilecek sistemleri başarıyla test ettiğini kanıtlamıyor.
İddialar ve teknik kapasite arasındaki fark
İran'ın 2 bin kilometreyi aşan menzile sahip füzelere sahip olduğuna ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor. Bununla birlikte ABD'li yetkililer, İran'ın uzay programındaki teknolojilerin kıtalararası balistik füze geliştirmek için uyarlanabileceğini belirtiyor.
Uzmanlara göre İran, savaş başlığının ağırlığını azaltarak füzelerinin menzilini artırabileceği için 2 bin kilometrelik sınırı aşabilecek teknik kapasiteye sahip. Bu açıdan 2017'de tanıtılan Hürremşehr füzesinin öne çıktığı değerlendiriliyor. Füzenin 750 kilogram ağırlığında bir yeniden giriş aracıyla donatılması halinde menzilinin 3 bin kilometreye ulaşabileceği tahmin ediliyor. Ancak bu, teknik bir hesaplamadan ibaret; başarılı bir testin kanıtı değil.
Geçen mart ayında İngiltere, İran'ın kendi topraklarından yaklaşık 4 bin kilometre uzaklıktaki ortak İngiliz-Amerikan Diego Garcia Üssü'nü hedef almaya çalıştığını, ancak girişimin başarısız olduğunu açıkladı. Bu mesafe, ilan edilen menzil sınırının iki katına karşılık geliyor. Londra yönetimi saldırıyı "sorumsuzca" olarak nitelendirirken, en az bir İranlı yetkili saldırının gerçekleştiğini reddetti.
Olayın ardından kullanılan silaha ilişkin farklı açıklamalar yapıldı. Batılı basında yer alan haberlerde iki orta menzilli balistik füzenin fırlatıldığı, bunlardan birinin uçuş sırasında düştüğü, diğerinin ise bir Amerikan gemisi tarafından önlendiği öne sürüldü.
İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir ise İran'ın 4 bin kilometre menzile sahip, iki aşamalı kıtalararası bir füze fırlattığını iddia ederek, bu menzilin Berlin, Paris ve Roma'yı "doğrudan tehdit alanına" soktuğunu söyledi.
ABD'nin Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Mike Waltz, İran'ın Avrupa'nın büyük bölümünü vurabilecek uzun menzilli füzeler fırlatma kapasitesini ortaya koyduğunu ve füze teknolojisinin atmosfere yeniden giriş kabiliyetine ilişkin geliştirme çalışmalarının bir bölümünü uzay programı bünyesinde gizlediğini söyledi.
ABD istihbarat topluluğunun 2022 tarihli değerlendirmesinde de uydu fırlatma araçlarının geliştirilmesinin, teknolojik benzerlikler nedeniyle İran'ın kıtalararası balistik füze geliştirme sürecini hızlandıracağı sonucuna varılmıştı. Batılı uzmanlar özellikle katı yakıtlı motorlara, çok aşamalı füze sistemlerine ve güdüm teknolojilerine dikkat çekiyor.
İran'ın uzay programı kapsamında gerçekleştirdiği fırlatmalar uzun süredir askerî anlamlar taşıyor. Ancak bu faaliyetler, Tahran'ın kıtalararası balistik füze sahibi olduğunu tek başına kanıtlamıyor.
Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre geçen şubat ayında ABD istihbarat değerlendirmelerine aşina kaynaklar, İran'ın ABD topraklarını güvenilir biçimde vurabilecek bir füze geliştirmekten hâlâ yıllarca uzakta olduğunu ifade etti.
Avrupa ise ABD'ye kıyasla daha yakın bir hedef konumunda. ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, İsrailli yorumcu Amir Tsarfati'ye verdiği son röportajda, İran'ın gelişen füze kapasitesinin Londra ve Paris gibi büyük Avrupa şehirleri için doğrudan tehdit oluşturduğunu söyledi.
Tahran'daki bazı milletvekilleri ve medya kuruluşları ise daha ileri iddialarda bulunuyor. Milletvekili Kamran Gazanferi, İran'ın Avrupa ve ABD'ye ulaşabilecek kıtalararası füzeleri "uzun zaman önce" ürettiğini öne sürdü.
Milletvekili Muhammed Salih Cuker de İran'ın Avrupa'yı hedef alabilecek füzeleri test ettiğini iddia etti. Milletvekili Muhsin Zengene ise Eylül 2025'te İran'ın kıtalararası bir füzeyi başarıyla test ettiğini ileri sürdü.
Dini liderin temsilcisinin denetimindeki Keyhan gazetesi de İran füzelerinin 4 bin ila 5 bin kilometre uzaklıktaki NATO üslerini vurabilecek kapasitede olduğunu yazdı.
Haritalar ve olası hedefler
İran'ın tehditleri yalnızca füze menziline ilişkin açıklamalarla sınırlı kalmadı; olası hedefler de tek tek sıralanmaya başlandı.
Keyhan gazetesi, hedeflerin "Avrupa'nın kalbine" kadar uzanabileceğini yazdı. Gazeteye göre savaşın yeniden başlaması halinde İtalya, İngiltere, Romanya, Kıbrıs ve Yunanistan'daki ABD ve NATO çıkarları hedef alınabilir.
Tahran Belediyesine bağlı Hemşehri gazetesi ise Avrupa'daki Amerikan üslerini potansiyel hedefler olarak gösteren bir harita yayımladı. Gazete, Doğu Avrupa ülkelerine ulaşabilecek füze sistemlerinin daha önce "test edildiğini" iddia etti.
İran devlet televizyonuna bağlı Genç Gazeteciler Kulübü adlı internet sitesi de "dünyanın herhangi bir noktasındaki saldırganlara ait üslerin" hedef listesine alındığını belirterek, 51 ülkede bulunan 128 Amerikan üssü ve tesisine işaret etti.
Eski Dışişleri Bakanı ve Milletvekili Menuçehr Muttaki, olası bir sonraki savaşın "bölgesel bir savaş olmayacağını" ve İran'a saldırılması halinde "Avrupa'ya ulaşacağını" söyledi. Muttaki, Almanya, İtalya, İngiltere ve Portekiz'i özellikle andı.
Parlamento Ulusal Güvenlik Komisyonu üyesi Ahmed Bahşayeş Erdestani de yaptığı açıklamada, "Amerika, İtalya ve Almanya da dahil olmak üzere Avrupa'daki üslerini kullanırsa İran füzeleri Avrupa'ya yöneltilecektir" dedi. Erdestani, "Önceki iki savaşta bunu yapmadık. Ancak bu kez Avrupa'nın İran'a yönelik saldırılarda Amerika'ya yardım etmesinin bedelini ödemeden geçmesine izin vermeyeceğiz" ifadelerini kullandı.
Parlamentonun 90. Madde Komisyonu Başkan Yardımcısı Hüseyin Ali Hacı Delegani ise İran'ın vereceği herhangi bir karşılıkta füze menzilinin Avrupa'yı da kapsayacağını ve bunun petrol fiyatlarını 150 doların üzerine çıkaracağını öne sürdü. Açıklama, Devrim Muhafızları'na bağlı Tesnim haber ajansında yer aldı.
Bu arada Devrim Muhafızları'na bağlı Fars haber ajansı, yapay zekâyla oluşturulmuş bir video yayımladı. Videoda, Genelkurmay Operasyon Merkezi Sözcüsü'nü temsil eden maskeli bir karakter Avrupalılara şöyle sesleniyor:
"Bizim düşmanımız değilsiniz. Ancak Avrupa'nın herhangi bir noktasında kadınlarımıza ve çocuklarımıza zarar vermek amacıyla Amerika'ya yardım eden herkes düşmanımızdır ve cezalandırılacaktır."
Videoda Fransa, Almanya ve İngiltere'deki askerî hedeflerin listesi gösterilirken, Avrupalılara ülkelerindeki "hırsızları" sınır dışı etmeleri çağrısı yapılıyor.
Geçen hafta Tahran Üniversitesi'ndeki Besic öğrenci örgütüne mensup öğrenciler, Fars haber ajansının aktardığına göre, Almanya'nın Tahran Büyükelçiliği duvarına "Avrupa, İsrail'e verdiği desteğin bedelini ödeyecek" yazılı bir pankart astı.
İran Dışişleri Bakanlığı da geçen hafta İngiltere'nin dış istihbarat servisi MI6'yı "düşman grup", Kraliyet Donanması ve Kraliyet Hava Kuvvetleri'ni ise "terör örgütü" olarak sınıflandırdı. Tahran yönetimi bu kararı, İngiltere'nin üslerini kullandırarak savaşa katıldığı iddiasına dayandırdı.
Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, Avrupalılara hitaben yayımladığı mesajda, "Savaş suçlarına alkış tutarken sonuçlarının sizi de etkileyeceğini düşünmediniz mi? Savaşın ve terörün bir bedeli vardır. Şimdi sıra sizin bu bedeli ödemenizde" ifadelerini kullandı.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise bir açıklamasında savaşın yol açtığı enerji fiyatlarındaki artışın Avrupa'ya 100 milyar avrodan fazla maliyet getirdiğini söyledi.
Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, bu rakamın İranlılara zarar vermeye cüret edenlere İran Silahlı Kuvvetleri'nin indireceği "heybetli darbe" karşısında "hiçbir şey" olduğunu savundu. Arakçi, saldırıların tekrarlanması halinde "hiçbir kırmızı çizginin kalmayacağı" uyarısında bulundu.
Caydırıcılık hesapları
Reformist çizgideki İtimad gazetesi, üç ayrı konunun birbirine karıştırılmaması gerektiği uyarısında bulundu: Daha uzun menzilli füze talebi, bu füzeleri üretebilecek teknik kapasiteye sahip olmak ve füze politikasını değiştirmeye yönelik resmî karar almak.
İran'ın resmî haber ajansı IRNA, son talimatları 2020'de Irak'taki Ayn el-Esed Üssü'ne düzenlenen İran saldırısıyla başlayan ve Nisan ile Ekim 2024'te İsrail'e yönelik gerçekleştirilen iki doğrudan saldırıyla devam eden gerilimin yeni bir aşaması olarak değerlendirdi.
Tesnim haber ajansında pazar günü yayımlanan bir analizde ise NATO üyesi ve İran'ın komşusu olan Türkiye'nin karşı karşıya bulunduğu ikilem ele alındı. Analizde, geçen mart ayında İran'a atfedilen bir balistik füzenin Türkiye hava sahasına doğru ilerlerken önlendiği hatırlatıldı. NATO Genel Sekreteri'nin o dönemde 5. maddenin devreye sokulmasının gündemde olmadığını söylediği aktarıldı.
Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü Başkanı Muhammed Cevad Laricani, cumartesi akşamı devlet televizyonunda yayımlanan bir röportajda, nükleer silahların "insanlara karşı kullanılamayacağını, ancak düşmana ait bir askerî üsse karşı taktiksel olarak kullanılabileceğini" söyledi.
Laricani, İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nda (NPT) kalmasının faydalarının yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulundu. Ancak bu açıklamalar, Tahran'ın resmî nükleer doktrinini değiştirdiği anlamına gelmiyor. İran yönetimi, nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunuyor.
Snapback mekanizması ise Eylül 2025'te nükleer başlık taşıma kapasitesine sahip balistik füze faaliyetlerine yönelik Birleşmiş Milletler kısıtlamalarını yeniden yürürlüğe soktu.
Avrupa başkentleri ise diplomasi seçeneğine ağırlık vermeyi sürdürüyor. Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, Almanya, Fransa ve İngiltere'nin İran'ın nükleer silah edinmesini önlemek amacıyla Tahran'la müzakereye hazır olduğunu söyledi.
İngiltere Savunma Bakanı da önceliğin "gerilimin düşürülmesi ve diplomasi olması gerektiğini" vurguladı.
