İnci Mecdi
ABD merkezli çip üreticisi Nvidia’nın CEO’su Jensen Huang’ın, Çin istihbaratına çalıştığından şüphelenilen bir kadınla duygusal ilişki yaşadığının ortaya çıkması, Kongre üyelerini çip ihracatına daha sıkı kısıtlamalar getirilmesi çağrısında bulunmaya yöneltti.
Kongre üyelerinin talep ettiği karar, Nvidia’nın yanı sıra diğer yarı iletken üreticileri ve yurt dışında veri merkezleri kurmayı hedefleyen teknoloji şirketlerine milyarlarca dolarlık gelir kaybı yaşatabilir. Ancak Nvidia’daki olay, teknoloji ihracatına kısıtlama getirilmesini savunan ve daha önce bu tür ihracatın ulusal güvenlik üzerindeki etkilerine dikkat çeken siyasetçilerin tezlerini güçlendiriyor.
İhracat kontrolleri, eski ABD Başkanı Joe Biden yönetiminin, hasım ülkelerin yapay zekâ patlamasını destekleyen teknolojilere erişimini engellemek amacıyla belirli ürünlerin sevkiyatını kısıtlamaya başladığı 2022 yılından bu yana gündemdeki yerini koruyor. Önceki ABD yönetimi, farklı ülkelerin satın alabileceği çip sayısını belirleyen küresel bir planı hayata geçirmiş, ancak bu plan daha sonra Başkan Donald Trump yönetimi tarafından iptal edilmişti.
ABD Ticaret Bakanlığı, Singapur merkezli Megaspeed şirketinin, ihracat kısıtlamalarını ihlal ederek Nvidia çiplerini Çin’e aktarıp aktarmadığını 2024 yılından bu yana soruşturuyor. Halihazırda Adalet Bakanlığı tarafından yürütülen soruşturmanın yanı sıra Güneydoğu Asya’daki birçok şirkete de benzer suçlamalar yöneltildi. Bu gelişmeler, küresel yapay zekâ patlamasını besleyen çipler üzerindeki denetimin sıkılaştırılmasını öngören bir dizi yasa tasarısının hazırlanmasına yol açtı.
İpekböceği kaçakçılığı
Modern teknolojinin gelişmesiyle birlikte yapay zekâya kadar uzanan büyük güçler arasındaki sanayi rekabeti tarihinde, 6. yüzyılda ipek üretiminde rekabet edebilmek amacıyla Çin’den ipek böceklerinin kaçırılmasına kadar varan hırsızlık olayları yaşandı. Tarihî anlatılardan birine göre Çin, yüzyıllar boyunca ipek üretiminde tekel konumunu korurken ipek böceklerinin ve dut ağacı tohumlarının ihracatına da sıkı yasaklar getirmiş, bu yasağı ihlal edenleri ise ölümle cezalandırmıştı. Bizans İmparatoru I. Justinianus, iki keşişten yardım alarak canlı ipek böceği yumurtalarının Çin dışına kaçırılmasını sağladı. Keşişler, yumurtaları içi boş bambu bastonların içine gizleyerek ülke dışına çıkardı. Böylece Çin’in ipek üretimindeki tekeli kırılırken Bizans İmparatorluğu’nda da ipek üretim sanayisinin temelleri atıldı.
Sovyet hırsızlıkları
Modern dönemde ise ülkelerin odağı askerî teknolojinin transferine yöneldi. İkinci Dünya Savaşı sırasında Sovyet istihbaratı, geniş bir casus ağı aracılığıyla ABD’nin son derece gizli nükleer silah programına sızdı. Bu ağın önde gelen isimleri arasında fizikçi Klaus Fuchs ve Ethel Rosenberg de bulunuyordu. Çalınan tasarımlar, Sovyetler Birliği’nin ilk atom bombasını 1949 yılında, Batılı istihbarat servislerinin öngördüğünden yıllar önce patlatmasını sağladı.
Dünyanın ilk süpersonik yolcu uçağını üretme yarışında ise Sovyet casuslar, Avrupa havacılık şirketlerinde çalışan ajanlar aracılığıyla İngiliz-Fransız ortak yapımı Concorde’un teknik çizimlerini ele geçirdi. Fransız makamları, Sovyet havayolu şirketi Aeroflot’un Paris temsilcisi Sergey Pavlov’u 1965 yılında tutukladı. Sovyetler Birliği’nin geliştirdiği Tupolev Tu-144 uçağı, Aralık 1968’deki ilk deneme uçuşunda ortaya çıktığında Concorde’a dikkat çekici ölçüde benziyordu. Bu benzerlik nedeniyle Batı medyası uçağa ‘Concorde-ski’ adını verdi.
İpekböceği kaçakçılığı
Teknolojik casusluk tarihinin önemli olaylarından birinde, ABD Federal Soruşturma Bürosu (FBI), Haziran 1982’de baskınlar düzenleyerek gözaltılar gerçekleştirdi. ABD’li IBM şirketinin, Japon elektronik devi Hitachi’nin yeni nesil ana bilgisayarlarına ait gizli tasarımları ele geçirmeye çalıştığını tespit etmesinin ardından başlatılan operasyonlarda, Hitachi’nin üst düzey mühendislerinden birinin IBM tarafından geliştirilen bilgisayarlara ait gizli tasarım kılavuzlarının kopyalarına zaten sahip olduğu ortaya çıktı.
ABD basınında yer alan ayrıntılara göre FBI’ın soruşturması Ekim 1981’de başladı. Büro, şüphelileri tuzağa düşürmek amacıyla ABD’li şirketle iş birliği yaparak Glenmar Associates adlı paravan bir şirket kurdu. Hitachi’nin bazı üst düzey yöneticileri, çalıntı teknik belgeler karşılığında gizli ajanlara yüz binlerce dolar ödedikten sonra Kaliforniya’da gözaltına alındı.
Çin, F-35 modelini çalıyor
2000’li yılların ilk on yılında, F-35 savaş uçaklarının üreticisi ABD’li Lockheed Martin şirketi, Çinli bilgisayar korsanlarına atfedilen bir siber saldırıya maruz kaldı. ‘Byzantine Hades’ adı verilen operasyonda radar sistemlerinin tasarımları, motor şemaları, egzoz gazlarının soğutulma yöntemleri ve uçağın arka bölümlerine ait termal haritalar çalındı. Siber saldırı 2007 yılında gerçekleşirken olayın ayrıntıları ve çalınan bilgilerin kapsamı, ABD Ulusal Güvenlik Ajansı’nın (NSA) eski çalışanı Edward Snowden tarafından sızdırılan gizli belgelerin 2015 yılında yayımlanmasının ardından ortaya çıktı.
Alman Der Spiegel gazetesinin o dönemde ayrıntılarını yayımladığı ABD istihbarat belgelerine göre, gelişmiş Amerikan savaş uçağı programına ilişkin terabaytlarca veri çalındı. Daha kapsamlı bir operasyonun parçası olan saldırıda ele geçirilen toplam veri miktarının yaklaşık 50 terabayta ulaştığı tahmin ediliyor. Bu miktar, ABD Kongre Kütüphanesi büyüklüğünde beş kütüphanenin içerdiği veriye karşılık geliyor.
Uzmanlara göre Çin’in J-31 hayalet savaş uçağı ile Chengdu J-20 savaş uçağının, dünyanın en gelişmiş savaş uçaklarından biri olan Amerikan F-35 Lightning II ile benzerliği açıkça görülüyor. Bloomberg’in daha önce yayımladığı açıklamalarda, J-31’i üreten Çinli bağlı şirketin yöneticisi, Çin uçağının Amerikan muadilinden üstün olduğunu öne sürerek Çin Havacılık Sanayii Şirketi (AVIC) Başkanı Lin Zuoming’in şu sözlerini aktarmıştı: “J-31, onu gökyüzünde saf dışı bırakacak.”
Müttefiklerin hırsızlıkları
Amerikan çip teknolojisi de müttefiklerin gerçekleştirdiği hırsızlıklardan nasibini aldı. Tayvanlı bir şirket, 2020 yılında çip üreticisi Micron Technology’yi hedef alan casusluk davasında suçunu kabul etti. ABD Adalet Bakanlığı’nın soruşturmasına göre Tayvanlı United Microelectronics Corporation (UMC), 2015 yılında aralarında Micron’un Tayvan şubesinin eski başkanı Chen Cheng-kung’un da bulunduğu bazı yöneticileri ve eski çalışanları bünyesine kattı. İddianamede yer alan delillere göre, Micron’un Wang Yongming adlı eski çalışanlarından biri şirketten ayrılmadan önce 900’den fazla gizli dosyayı indirdi ve bunları harici depolama aygıtlarında ve kişisel bulut depolama hesaplarında sakladı. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre söz konusu bilgiler, mevcut ve gelecekteki DRAM çiplerinin tasarım ve üretimine ilişkin ticari sırları içeriyordu.
ABD Adalet Bakanlığı, 2017 yılında Tayvanlı şirket ile Çinli Fujian Jinhua şirketi hakkında ekonomik casusluk amacıyla komplo kurmak, ticari sırları çalmak ve bunları Çin devletine ait bir şirketin yararına aktarmak suçlamalarıyla dava açtı. Çinli şirket, bellek çiplerinin geliştirilmesi ve üretimi için Tayvanlı şirketle anlaşma yapmıştı. İddianamede çalınan ticari sırların değerinin 8,75 milyar dolara kadar ulaştığı tahmin edildi. Tayvanlı şirket, ticari sırları çalma suçlamasını kabul ederek 60 milyon dolar para cezası ödemeyi, üç yıl boyunca denetim altında tutulmayı ve Çinli şirketin yargılanması sürecinde ABD makamlarıyla iş birliği yapmayı kabul etti. Ancak Çinli şirket daha sonra beraat etti.
*"Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Independent Arabia'dan çevrilmiştir."
