Moskova, dün yaptığı açıklamayla Avrupa'nın Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik müzakerelere katılması konusunda oluşan iyimserliği kısmen boşa çıkardı. Kremlin, görüşmelerin genişletilmesini Avrupalıların çözüm sürecine katkı sunmaya hazır olduklarını kanıtlamaları şartına bağladı. Bu açıklama, ABD'li özel temsilciler Steve Witkoff ve Jared Kushner'ın Avrupalıların bir sonraki müzakere turuna katılacağını duyurmasının ardından yapıldı. Böylece Washington'un ortaya koyduğu mutabakat ile Rusya'nın öne sürdüğü şartlar arasındaki görüş ayrılığı ortaya çıktı.
Bu görüş ayrılığı, karşılıklı saldırıların devam ettiği ve Kiev'in SpaceX şirketini askerî uydu iletişim hizmeti Starshield'a yeni kısıtlamalar getirmekle suçlaması üzerine tartışmaların yoğunlaştığı bir dönemde yaşandı.
Eşi görülmemiş büyüklükte bir esir takası ihtimali gündeme gelirken, toprak ve güvenlik garantileri konusundaki anlaşmazlıklar da sürüyor. Bu tablo, ABD arabuluculuğunu ikili bir sınavla karşı karşıya bırakıyor: Diplomatik girişimleri uygulanabilir taahhütlere dönüştürmek ve Ukrayna'nın Washington'a askerî bağımlılığının müzakerelerde bir baskı aracına dönüştürülebileceğine ilişkin kaygılarını gidermek.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, müzakerelerin genişletilmesi kararının Avrupalıların niyetlerinin ve barış sürecini ilerletme konusundaki gerçek hazırlıklarının anlaşılmasına bağlı olduğunu söyledi. Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ise AB'yi kimin temsil edeceğine Rusya'nın karar veremeyeceğini belirterek karşılık verdi.
Bu görüş ayrılığı, Kushner'ın Dublin'de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile yaptığı görüşmenin ardından dile getirdiği açıklamaları da fiilî bir sınava dönüştürüyor. Kushner, anlaşmanın sağlanabilmesi için Avrupalıların müzakere masasında bulunması gerektiğini vurgularken, Zelenskiy de Avrupa'nın katılımını memnuniyetle karşıladı.
Ancak Avrupalıların müzakerelere katılacağının açıklanması; temsilcilerinin kim olacağı, hangi yetkilere sahip olacakları ve Moskova'nın onları çözümün şekillendirilmesinde ortak mı yoksa yalnızca süreci kolaylaştırması beklenen taraflar olarak mı kabul edeceği sorularını henüz yanıtlamıyor.
Gözlemciler, meselenin yalnızca müzakere masasındaki koltukların paylaşımından ibaret olmadığına dikkat çekiyor. Rusya daha geniş kapsamlı bir Avrupa güvenlik düzeninin ele alınmasını isterken Kiev ve Avrupa başkentleri, savaşı sona erdirmeye yönelik görüşmelerin kıtanın güvenliğini ilgilendiren bir ABD-Rusya pazarlığına dönüşmesinden endişe ediyor.
Bu durum, Ukrayna topraklarının geleceği ve yeni bir saldırının önlenmesine yönelik güvenceler belirlenmeden nüfuz alanlarının yeniden paylaşılacağı bir “yeni Yalta” anlaşması ihtimaline ilişkin uyarıları da güçlendirdi.
Bu denklem, tarafların öncelikleri arasındaki farklılığı da ortaya koyuyor. Avrupalılar ateşkes ve yeni bir savaşı caydıracak güvenlik garantileri isterken Moskova, çatışmanın kendi ifadesiyle temel nedenlerinin ele alınmasını talep ediyor. Bu talepler arasında Ukrayna'nın Batı ile ilişkileri ve Rusya çevresindeki askerî düzenlemeler de bulunuyor.
Avrupa'nın müzakerelere katılması önemli bir usulî ilerleme sağlayabilir. Ancak bunun bedeli, Rusya'nın gündeminin baştan kabul edilmesi olursa siyasi bir atılım anlamına gelmeyecek. Öte yandan Avrupa'yı sürecin dışında bırakmak da Kiev'e sağladığı finansman ve askerî destek ile gelecekteki güvenlik düzenlemelerinin uygulanmasındaki rolü nedeniyle güç görünüyor.
Dolayısıyla Avrupa'nın müzakere masasında bulunması, hem olası bir anlaşmanın uygulanabilirliğini artırıyor hem de kıtanın geleceğine yalnızca Washington ile Moskova'nın karar vermesine karşı çıkışını yansıtıyor.
Güven sınavı
Aynı dönemde Zelenskiy'nin uydu iletişim hizmetlerinde yaşanan aksaklıklara ilişkin şikâyetleri, müzakereler sırasında ABD desteğinin sınırlarının ne olacağı sorusunu yeniden gündeme getirdi.
Burada söz konusu olan, yalnızca ticari iletişim ve lojistik desteği sağlayan Starlink değil, özellikle devlet ve askerî kullanıma yönelik Starshield hizmeti. Kiev, ABD hükümetiyle yapılan bir anlaşma kapsamında bu askerî hizmeti keşif ve Rus insansız hava araçlarını önleme görevlerinde kullanılan İHA sistemlerini çalıştırmak için kullanıyor.
Şarku’l Avsat'ın Axios’tan aktardığı Ukrayna iddiasına göre birlikler, sistematik hız kısıtlamaları tespit etti. Bu kısıtlamaların, insansız hava araçlarının saatte 160 kilometreyi aşması durumunda bağlantının kesilmesine yol açtığı öne sürüldü.
Ukraynalı bir yetkili, aksaklıkların üç gün boyunca arttığını belirtirken, Kiev yönetimi Pentagon ve SpaceX'ten açıklama istedi. SpaceX ise suçlamayı reddederek, hizmette herhangi bir değişiklik yapılmadığını bildirdi.
İddiaların zamanlaması, ABD'li özel temsilcilerin Moskova ile Kiev arasında temaslarda bulunduğu dönemde ortaya çıkması nedeniyle siyasi açıdan önem taşıyor. Ancak bu eş zamanlılık, ABD yönetiminin kısıtlamalar için talimat verdiğini veya Ukrayna'dan taviz koparmayı amaçladığını kanıtlamıyor. Axios'un aktardığı bilgilerde de aksaklığın teknik ya da siyasi sorumluluğunu kesinleştiren kanıtlar bulunmuyor.
Bununla birlikte güven krizi, müzakereleri etkilemek için kasıtlı bir karar alındığının kanıtlanmasını gerektirmiyor. Ukrayna'nın savunma ve keşif faaliyetlerinde ABD kaynaklı bir sisteme bağımlı olması, hizmetin kesintisiz çalışmasını ülkenin müzakere kapasitesinin uzantısı hâline getiriyor.
Kiev, kesintilerin nedenini ve bunları gidermekle yetkili kurumun hangisi olduğunu belirleyemediği takdirde, gelecekteki destek ve güvenlik garantilerine ilişkin güvenceler de daha fazla sorgulanabilir hâle geliyor.
Bu nedenle ABD Kongresi'nde Ukrayna'ya destek veren ve her iki partiden üyeleri barındıran grup, yönetimden ve şirketten kapsamlı bir açıklama talep etti. Bu gelişme, Trump yönetimini yalnızca tarafsızlığı ve çıkar ilişkilerinin bulunmadığı konusunda değil, arabulucu olarak güvenilirliği bakımından da sınava sokuyor.
Esir takası ve toprak anlaşmazlığı
Açıklanan sonuçlar arasında en somut gelişme, Kushner'ın savaşın başlangıcından bu yana gerçekleştirilecek en büyük takas olarak nitelendirdiği esir değişimi üzerinde çalışılması oldu. Bu girişimin binlerce kişinin ailelerine kavuşmasını sağlayabileceği belirtiliyor.
Zelenskiy girişimi memnuniyetle karşıladı. Ancak nihai rakamlar ve uygulama mekanizmaları henüz netleşmedi. Bu nedenle söz konusu girişim, kapsamlı bir anlaşmaya yaklaşıldığının kanıtından ziyade taraflar arasında güven oluşturmayı amaçlayan bir adım olarak değerlendiriliyor.
Dün karşılıklı düzenlenen saldırılar ise müzakerelerin sahada henüz bir sükûnet sağlayamadığını ortaya koydu.
Ukrayna ordusu dün yaptığı açıklamada, Rostov-na-Donu'daki Rus İHA’larının üretim ve bakım tesislerini füze saldırısıyla hedef aldığını bildirdi.
Ukrayna Enerji Bakan Yardımcısı Artem Nekrasov da dün yaptığı açıklamada, gece boyunca Rusya'nın Ukrayna'daki enerji altyapısını hedef alan saldırıları sonucunda ülkenin 12 bölgesinde elektrik kesintileri yaşandığını belirtti.
Öte yandan Rusya'nın ağır suçları soruşturmakla görevli Soruşturma Komitesi, dün Moskova'da bir otomobilin patlamasına ilişkin soruşturma başlattığını duyurdu.
Rus basınında yer alan haberlerde, aracın Ukraynalı bir siyasetçinin yurt dışında yaşayan danışmanına ait olduğu belirtildi. Söz konusu kişinin, eski Ukrayna Başbakanı Mikola Azarov'un eski sözcüsü Sergey Zavorotni olduğu ve 2014 yılında hükümet karşıtı protestoların ardından Ukrayna'dan kaçarak Rusya'ya yerleştiği belirtildi.
Kommersant gazetesi, Zavorotni'nin hastaneye kaldırıldığını yazdı. Olay, Rusya topraklarında yaşandığı öne sürülen bir dizi suikast girişiminin son halkası olarak değerlendiriliyor.
Rus soruşturmacılar ayrıca perşembe günü St. Petersburg'da kullandığı otomobilin patlaması sonucu bir Rus askerinin hayatını kaybettiğini bildirdi.
