Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, cumartesi günü yaptığı açıklamada, ABD'li müzakerecilerin ilk kez Ukrayna'nın NATO'ya katılması karşılığında Donbas'tan çekilmesi fikrini gündeme getirdiğini bildirdi. Toprak tavizine karşı olduklarını yineleyen Zelenskiy, Washington ve müttefiklerinin kapsamlı bir güvenlik garantileri paketi sunması halinde konuyu referandumla Ukrayna halkının görüşüne sunmaya hazır olduğunu belirtti.
Zelenskiy'nin açıklamaları, Abu Dabi'deki görüşmelerin ve Dublin'deki temaslarının ardından geldi. Bu süreçte Avrupalıların bir sonraki müzakere turuna dahil edilmesi yönünde bir eğilim öne çıktı. NATO üyeliği önerisi, toprak anlaşmazlığını Ukrayna'nın gelecekteki güvenliği meselesiyle yeniden ilişkilendirirken Zelenskiy'nin ifadelerine göre henüz tarafların üzerinde uzlaştığı nihai bir teklif niteliği taşımıyor. Konu şimdilik müzakere masasında gündeme getirilen bir soru olarak değerlendiriliyor.
Zelenskiy, cuma günü gazetecilere yaptığı ve cumartesi günü yayımlanmasına izin verilen açıklamalarında, Rusya'nın bu kış her şeyini ortaya koyduğunu söyledi. ABD Kongresi'nin yaptırım ve silahlarla ilgili yasal düzenlemeleri kabul etmesinin, Putin'in gerilimi düşürmesi için ihtiyaç duyduğu teşvik olabileceğini ifade etti.
NATO üyeliği karşılığında çekilme ve güvenlik garantileri
Zelenskiy, ABD'li müzakerecilerin kendilerine, “Ukrayna NATO'ya katılırsa Donbas'tan çekilir mi?” sorusunu yönelttiğini belirterek, “Amerikalılar ilk kez böyle bir soru sordu. Bu nedenle NATO'nun yeniden gündeme geldiğini düşünüyorum. Ancak Putin'in imalarını da duydunuz. Bu, son derece zor bir müzakere konusu” dedi.
Gündeme getirilen paketin NATO ve Avrupa Birliği'nden güvenlik garantilerinin yanı sıra belirli bir süre boyunca yeterli asker, silah ve finansmanla desteklenecek güçlü bir Ukrayna ordusunun oluşturulmasını ve finansman kaynakları açıkça belirlenmiş bir yeniden imar planını içerdiğini açıkladı.
Bu taahhütlerin teyit edilmesini, konunun halkın görüşüne sunulması için ön koşul olarak gösteren Zelenskiy, “ABD tarafı, NATO'daki diğer ortaklarla birlikte bize özellikle bu öneriyi teyit ederse Ukrayna toplumuna danışacağım. Kabul mü edeceğiz, redd mi edeceğiz, halkın görüşünü öğreneceğim. Bu kararı tek başıma verme hakkına sahip değilim” ifadelerini kullandı.
Ancak bu yaklaşım, Ukrayna'nın topraklarından çekilmeyi kabul ettiği anlamına gelmiyor. Zelenskiy, toprak tavizine karşı tutumunu korurken önerinin değerlendirilmesini, içeriğine ve güvenlik garantilerinin güvenilirliğine bağladı. Ayrıca olası çekilmenin nasıl uygulanacağı, NATO üyeliğinin ne zaman gerçekleşeceği ve bu adımın Rusya'nın egemenliğinin tanınmasını içerip içermeyeceği henüz netlik kazanmadı.
Washington'ın bu soruyu somut bir taahhüde dönüştürebilmesi, diğer müttefiklerin tutumuna da bağlı. Çünkü Ukrayna'nın NATO'ya davet edilmesi, ittifakın tüm üyelerinin oy birliğini gerektiriyor. Bu durum, Zelenskiy'nin ABD'nin yanı sıra NATO müttefiklerinden de güvence talep etmesinin önemini ortaya koyuyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise Ukrayna'nın NATO üyeliğini Moskova açısından kırmızı çizgi olarak nitelendiriyor. Putin, bu meseleyi Rusya'nın 2022 yılında başlattığı geniş çaplı işgalin gerekçelerinden biri olarak gösteriyor.
Dublin temasları ve müzakere sürecinin sıralaması
Ukrayna Devlet Başkanı, Rusya'nın temel taleplerinden biri olan tarafsızlık statüsünü de yeniden reddetti.
Putin'in Ukrayna'nın tarafsızlığının anayasada güvence altına alınacağını varsayması halinde bunun gerçekleşmeyeceğini belirten Zelenskiy, Rus liderin yeni güvenlik taleplerini tehlikeli olarak nitelendirdi. Moskova'nın kış aylarında askerî harekâtını yoğunlaştırmaya hazırlandığını söyledi.
Zelenskiy, cuma günü gazetecilere yaptığı açıklamalarda Danimarka ve İrlanda ziyaretlerinin ardından Avrupalı liderlerle gerçekleştirdiği görüşmelere değindi. Bu temaslar, ABD'nin arabuluculuğunda Abu Dabi'de Ukrayna ve Rusya heyetleri arasında iki gün süren müzakerelerin ardından gerçekleşti.
Zelenskiy ayrıca, Putin'in iki tarafın da kontrolünü ele geçirmek için mücadele ettiği Ukrayna'nın Kostiantınivka kentine bir insani misyon gönderilmesi önerisini bir hile olarak değerlendirdi. Ukrayna liderine göre bu önerinin amacı, Kiev güçlerini kentten çekilmeye zorlayarak Rus birliklerinin Donbas'taki ilerleyişinin önünü açmak.
Rusya'nın bu kış her şeyini ortaya koyduğunu yineleyen Zelenskiy, ABD Kongresi'nin yaptırım ve silahlarla ilgili düzenlemeleri kabul etmesinin Putin'i gerilimi düşürmeye yöneltebilecek bir teşvik oluşturabileceğini söyledi.
Bu açıklamalar, Dublin'deki görüşmelerde müzakere sürecinin nasıl ilerleyeceğine ilişkin ortaya çıkan görüş ayrılıklarıyla da bağlantılı. Kiev ve Avrupalı müttefikleri, kapsamlı bir Avrupa güvenlik düzenlemesi üzerinde anlaşmaya varılmasının savaşın sona erdirilmesinden önce bir ön koşul haline getirilmesine karşı çıkıyor. Moskova ise Batı ile güvenlik ilişkilerinin çözüm sürecinin bir parçası olarak ele alınmasını istiyor.
Zelenskiy, Putin'in Avrupa güvenlik mimarisinde değişiklik yapılmasını istemesini tehlikeli bulduğunu belirterek, Avrupa Birliği ve NATO'nun kıta için gerçek güvenliği temsil ettiğini vurguladı.
Ukrayna lideri, “Bu tehlikeli bir durum. Çünkü bana göre bu tür meseleler, tam da savaşlara veya gerilimin tırmanmasına yol açan unsurlardır” dedi.
Zelenskiy, İrlanda'da ABD'nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile de bir araya geldi. İki temsilci, Moskova'da gerçekleştirdikleri görüşmelerin ardından Ukrayna lideriyle temaslarda bulundu.
Avrupalılar, bir sonraki müzakere turunda İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya ve Polonya'nın yanı sıra Avrupa kurumlarının temsilcilerinin de yer alması konusunda mutabakata vardı. Böylece Avrupalıların Abu Dabi'de olduğu gibi yalnızca ABD ve Ukrayna ile doğrudan Rusya heyetinin dışında istişarelerde bulunması yerine müzakere sürecinde daha etkin rol üstlenmesi hedefleniyor.
NATO üyeliği önerisi, Avrupa'nın sürece katılımını siyasi temsilin ötesine taşıyor. Çünkü gündeme getirilen güvenlik garantilerinin hayata geçirilmesi, müttefiklerin finansman, silah desteği ve güvenlik alanlarında katkıda bulunmasını gerektiriyor. Ancak Moskova'nın Ukrayna'nın ittifaka katılmasına karşı çıkması, olası bir uzlaşma arayışı ile nihai anlaşma arasındaki mesafenin hâlâ geniş olduğunu gösteriyor.
Zelenskiy'nin açıklamaları, toprak meselesini çözüme kavuşturmadan yeni bir müzakere kapısı aralayabilir. Ancak önümüzdeki süreçte asıl belirleyici unsur, arabulucuların Kiev'in kabul edebileceği ve müttefiklerin bağlı kalacağı güvenlik garantilerini, Moskova ile anlaşmaya varılabilecek bir çözüm çerçevesinde sunup sunamayacağı olacak.
