ABD'de büyük hava yolu şirketleri, ülke genelinde 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana yaşanan en uzun süreli uçuş durdurma kararının ardından hava trafiğinin normale dönmesi için çalışmalar sürerken, cumartesi günü 4 bin 500'den fazla uçuşu iptal etti, 4 bin 400'den fazla uçuşu ise erteledi.
Federal Havacılık İdaresi (FAA) Başkanı Bryan Bedford, yaşanan aksaklıklar nedeniyle özür dileyerek sistemin istikrara kavuştuğunu ve hava yolu şirketlerinin operasyonlarının yarın pazar günü sonuna kadar büyük ölçüde normale dönmesini beklediğini söyledi.
FAA, cuma günü ülke genelinde uçakların kalkışlarını durdurma kararı almış, bu karar nedeniyle yaklaşık beş saat boyunca neredeyse tüm kalkışlar durmuştu. Söz konusu gelişme, hava yolu şirketlerini yaklaşık 10 bin uçuşu iptal etmeye ve 7 binden fazla uçuşu ertelemeye zorladı. Bu durum, ABD havacılık tarihinin en kötü seyahat günlerinden birine yol açtı.
Yaşanan aksaklık, cuma günü Beyaz Saray'ın Acil Durumlar Operasyon Merkezi'nde olağanüstü toplantı düzenlemesine neden olurken, federal kurumlar olayın bir siber saldırıdan kaynaklanıp kaynaklanmadığını belirlemek için kapsamlı inceleme başlattı.
Federal Havacılık İdaresi, cumartesi günü erken saatlerde yaptığı açıklamada, ülke genelindeki tüm kalkışları durduran kararın kaldırılmasının ardından uçakların yeniden havalanabileceğini duyurdu. Kurum, daha önce hava trafik kontrolüyle iletişim sistemlerinde ciddi sorunlar yaşandığını bildirmiş ve uçuşları durdurma kararını "olağanüstü koşullar ve güvenlik gerekçeleriyle" aldığını açıklamıştı.
Bu, 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana ABD genelinde tüm kalkışların durdurulmasına yönelik ikinci karar oldu. Bir önceki karar, Ocak 2023'te alınmış ve FAA, ülke içindeki tüm uçuşların kalkışlarını iki saatten kısa bir süre için durdurmuştu.
Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, cumartesi günü yaptığı açıklamada, FAA'nın yüklenici firması L3Harris tarafından uzak bir tesise en az bir yeni yönlendirici (router) kurulmasının aksaklığa yol açtığını söyledi.
Duffy, basın toplantısında şu ifadeleri kullandı:
"Şimdi bunun bir beceriksizlikten mi kaynaklandığını belirlemeye çalışıyoruz. Kullanıcı hatası mı, L3Harris'in kurulum ekibinin hatası mı, yoksa arızalı bir yönlendirici mi kuruldu? Arızanın kesin nedenini henüz tespit edemedik."
ABD Ulaştırma Bakanı Duffy, cumartesi günü ayrıca ülkedeki hava trafiğinin aksamasının dış kaynaklı bir siber saldırıdan kaynaklandığını düşünmediğini belirtti.
Duffy, sorunun bir yönlendiricideki teknik arızadan mı yoksa personelin yetersizliğinden mi kaynaklandığının henüz netleşmediğini ifade ederek, "Arızalar, kabloların geleneksel sistemden dijital sisteme dönüştürülmesine yönelik bakım çalışmaları sırasında meydana geldi" dedi.
L3Harris ise henüz konuya ilişkin yorum talebine yanıt vermedi. Şirketin hisseleri, cuma günkü piyasa kapanışının ardından yapılan son işlemlerde yaklaşık yüzde 4 değer kaybetti.
Aşırı veri yükü iletişim sistemlerini zorladı
Arıza, diğer iletişim merkezlerinin de aşırı veri yüküyle karşı karşıya kalmasına neden oldu. Duffy, "Her dört ila beş saniyede binden fazla bağlantı girişimi alıyorduk. Bu durum uçaklarla iletişimimizde sorunlara yol açarken radar sistemlerimizin işleyişinde de bazı aksaklıklara neden oldu" diye konuştu.
Sorun, ülke genelindeki 22 hava trafik kontrol merkezinden 17'sindeki iletişimi etkiledi. FAA'ya bağlı bu merkezler, uçuşların seyir aşamasında uçakların kontrolünü sağlıyor.
Bedford, iletişim merkezlerinden birinin tamamen devre dışı kalması ihtimaline karşı havalimanlarından kalkışların durdurulması talimatını verdiklerini belirtti. Bedford, "Hiçbir tesis faaliyetlerini durdurmadı. Herhangi bir sistemi tamamen kaybetmedik" dedi.
FAA, ilave risklerin bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla L3Harris ile ek testler gerçekleştirdiğini açıkladı.
United Airlines, Delta Air Lines ve American Airlines cumartesi günü uçuşlarının yaklaşık yüzde 20'sini iptal ederken, JetBlue'da bu oran yüzde 40'a ulaştı. Hava yolu şirketleri, yolcuların herhangi bir ek ücret ödemeden biletlerini daha ileri tarihlerdeki uçuşlarla değiştirebilmeleri için kolaylıklar sağladı.
FAA'nın cuma akşamı kalkışları durdurma kararını kaldırmasına rağmen yolcuların yaşadığı aksaklıklar sona ermedi. Ülke genelindeki havalimanlarında on binlerce yolcu mahsur kaldı. Hava yolu şirketleri, havalimanlarındaki yoğunluğu azaltmaya, uçuş ekiplerini ve diğer personeli yeniden göreve hazırlamaya çalışıyor.
İki hava yolu şirketi yetkilisi, FAA'nın kalkışları durdurma kararını, hava trafik kontrolörlerinin pilotlarla iletişim kurmak için kullandığı kritik radyo frekanslarını yöneten ağı etkileyen bir arıza nedeniyle aldığını söyledi. Söz konusu ağın denetimi L3Harris tarafından yürütülüyor.
Acil müdahale sistemleri için yeni kaynak arayışı
Cuma günü yaşanan aksaklık, ABD'nin hava trafik kontrol sisteminin karşı karşıya olduğu sorunların son ve en belirgin örneği oldu. Teknoloji, ekipman ve iletişim altyapısındaki eskime ile binlerce hava trafik kontrolörü açığı, sistemi giderek daha fazla zorluyor.
Ulaştırma Bakanı Duffy, dün hava trafik kontrol sistemlerinin modernizasyonu için 50 milyar dolarlık kaynak ayrılması çağrısında bulundu. Bu tutar, daha önce talep ettiği 30 milyar dolarlık bütçenin üzerinde bulunuyor. Duffy, "Bu bir acil durum" dedi.
11 Eylül saldırılarından bu yana ülke genelinde kalkışların durdurulduğu tek diğer olay, Ocak 2023'te yaşanmıştı. O dönemde FAA, ülke içindeki uçuşları yaklaşık 90 dakika durdurmuş, karar yaklaşık 11 bin uçuşun aksamasına yol açmıştı.
Duffy, hava trafik kontrolünde kullanılan cihazların bir bölümünün 1970'lerden kalma olduğuna dikkati çekerek, ABD Başkanı Donald Trump'ın hava seyrüsefer sistemlerinin modernize edilmesini talep ettiğini belirtti.
ABD Federal Havacılık İdaresi, iletişim sistemlerinde yaşanan arıza nedeniyle saatlerce devam eden hava trafiği kesintisinin ardından cuma ve cumartesi günlerinde ülkede 16 binden fazla uçuşun iptal edildiğini bildirdi.
FAA Başkanı Bryan Bedford, basın toplantısında cuma günü "12 bin uçuşun yeniden planlanmasının mümkün olmadığını" söyledi. Bu uçuşların yaklaşık 9 binini ticari, 3 binini ise özel uçuşlar oluşturuyordu.
Bedford, "Cumartesi günü planlanan 41 bin uçuşun 4 bin ila 5 bininin iptal edileceğini tahmin ediyoruz" dedi.
Kongre, geçen yıl FAA'nın eskiyen iletişim sistemini yenilemek amacıyla 12,5 milyar dolarlık ödeneği onaylamıştı.
FAA ve Beyaz Saray ise cuma günü, sistemdeki diğer sorunların giderilmesi için Kongre'den ilave 30,1 milyar dolar kaynak ayrılmasını talep etti.
