Netanyahu, ordunun bilgisi dışında İran'da gizli operasyon düzenlenmesini istedi

Güvenlik yetkilisi iddiayı yalanlarken muhalefet, savaşın iktidarda kalmak için kullanılabileceği uyarısında bulundu

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)
TT

Netanyahu, ordunun bilgisi dışında İran'da gizli operasyon düzenlenmesini istedi

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ordunun İran'a yönelik saldırıların yeniden başlatılmasına karşı çıkmasının ardından, hükümet üyelerine ve Genelkurmay Başkanı'na bilgi vermeden, Mossad Başkanı'ndan İran içinde gizli bir operasyon hazırlamasını istedi. Washington Post gazetesinde dün yer alan habere göre Netanyahu, ordunun seçimlerden önce yeniden çatışmaya girilmesinin seçim sürecini aksatabileceği yönündeki itirazı üzerine bu adımı attı.

Gazetenin konu hakkında bilgi sahibi dört kişiye dayandırdığı haberine göre Netanyahu, 27 Ekim'deki seçimlerden önce haftalar boyunca İran'a saldırı düzenlenmesi için baskı yaptı. Ancak Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, çatışmaların yeniden başlamasının seçimleri sekteye uğratabileceği endişesiyle bu plana karşı çıktı.

Kaynaklara göre Netanyahu bunun üzerine başka bir seçeneğe yönelerek Mossad Başkanı Roman Gofman'dan, hükümet üyelerine veya Zamir'e bilgi vermeden İran içinde cesur ve gizli bir operasyon hazırlamasını istedi.

Kaynaklar, aralarında Zamir'in de bulunduğu diğer güvenlik yetkililerinin planı uygulanmadan önce öğrendiğini belirtti. Operasyonun ayrıntıları netlik kazanmazken Mossad'ın sabotaj ve suikast operasyonları gerçekleştirmesiyle tanındığına dikkat çekildi.

İsrailli bir güvenlik yetkilisi ise Netanyahu ile Gofman'ın ordunun katılımı olmadan gizli bir operasyon planladığı iddiasını reddederek, haberin "asılsız bir suçlama" olduğunu belirtti.

Netanyahu ile Gofman arasında söz konusu operasyonla ilgili koordinasyon bulunduğu haberini ilk olarak İsrail'in Kanal 12 televizyonu yayımlamıştı.

Yerleşik teamüllerin dışına çıkılması

Washington Post, Mossad'ın ordunun bilgisi dışında kışkırtıcı bir operasyon gerçekleştirmesinin İsrail'de son derece nadir görülen bir durum olduğunu yazdı. İsrail'de güvenlik kurumlarının başkanları, ülkeye yansımaları olabilecek gizli operasyonlar hakkında genellikle bilgilendiriliyor.

İsrailli bir askerî yetkili, Mossad'ın olası operasyonları hakkında yorum yapmaktan kaçındı ancak ordunun siyasi değil, tamamen askerî değerlendirmeler doğrultusunda hareket ettiğini söyledi.

Yetkili, Genelkurmay Başkanı'nın siyasi yönetimin herhangi bir kararın sonuçlarını, "saldırı düzenlenmesi veya düzenlenmemesi" fark etmeksizin anlamasını sağlamakla yükümlü olduğunu ve başbakanın ordunun görüşlerini dikkate aldığını belirtti.

Görüş ayrılığı, İran'ın nükleer silaha ulaşmak için zamana karşı yarıştığının kanıtlanmadığı veya İsrail'in gerçekleştirilebilir stratejik bir hedefinin bulunmadığı sürece yeni bir saldırı turuna karşı güvenlik kurumları içindeki muhalefetin arttığı bir dönemde yaşandı.

Şubat ayında ABD ve İsrail tarafından düzenlenen saldırıda İran'ın eski dini lideri Ali Hamaney öldürülmüş, ancak İran yönetimi devrilmemişti. Saldırılar, Hürmüz Boğazı'nda bir çıkmazla sonuçlanmıştı.

İsrail'de savaşa karşı çıkan kesimler, yeni saldırıların Tahran'ın nükleer programı konusunda uzlaşmaya varma tutumunu daha da sertleştireceğini değerlendiriyor.

Mossad'ın başında Netanyahu'ya yakın bir isim

Netanyahu, geçen salı günü Kudüs'te yeni Knesset'in açılış oturumunda (DPA)
Netanyahu, geçen salı günü Kudüs'te yeni Knesset'in açılış oturumunda (DPA)

Netanyahu, geçen ay Zamir ve üst düzey subayların katıldığı bir askerî mezuniyet töreninde yaptığı konuşmada, savaşın amacının bir anlaşmaya varmak değil, İran rejimini tamamen devirmek olduğunu yineledi. Bu açıklamanın askerî komutanlar arasında endişeye yol açtığı belirtildi.

Netanyahu'nun eski askerî sekreteri olan ve kendisi tarafından Mossad Başkanlığına atanan Roman Gofman, İran rejiminin yeterli zaman ve baskıyla devrilebileceği görüşüne daha yakın bir siyasi müttefik olarak tanımlanıyor.

Habere göre Zamir ve askerî istihbarat analistleri ise bu konuda daha fazla şüphe taşıyor.

Muhalefetin endişeleri

Netanyahu'nun yeni saldırılar düzenlenmesi konusundaki ısrarı, muhalefet ve güvenlik kurumlarının bazı çevrelerinde endişe yaratmaya devam ediyor. Bu kesimler, geçici hükümetin başındaki Netanyahu'nun savaş krizini siyasi konumunu güçlendirmek için kullanmasından kaygı duyuyor.

Netanyahu'nun başlıca rakibi, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eizenkot'a, Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştıracak bir koalisyon kurması için 20 Aralık'a kadar süre verildi.

Netanyahu'nun bazı destekçileri, savaşın yeniden başlamasının Eizenkot'u Netanyahu liderliğinde bir ulusal birlik hükümetine katılmaya zorlayabileceğini savunuyor.

Netanyahu, seçimlerin ardından verdiği televizyon röportajlarında, İran'dan kaynaklanan acil bir nükleer tehdidi ortaya koyan gizli istihbarat bilgilerine sahip olduğunu ima ederek, Eizenkot'u yeni hükümette bu tehdide karşı birlikte hareket etmeye çağırdı.

Eizenkot ise geçen hafta kamuoyuna açık bir mektup yayımlayarak Netanyahu'ya, yeni hükümetin yemin etmesine kadar bekleyebilecek "tehlikeli adımlara karşı itidalli ve dikkatli davranması" çağrısında bulundu.

Eizenkot, geçen hafta Netanyahu ile gerçekleştirdiği güvenlik brifinginde hassas güvenlik gelişmeleri hakkında bilgilendirilmesini talep etti. Seçimlerden önce de Zamir'in saldırılara karşı temkinli yaklaşımını savunarak ordunun Netanyahu'nun iktidarda kalma mücadelesinde bir "araca" dönüştürülmemesi gerektiği uyarısında bulunmuştu.

Muhalefet partilerinden iki yetkili, Netanyahu'nun cuma günü Gofman'ı Eizenkot'a bilgi vermeden ABD'ye göndermesinin ardından endişelerinin arttığını söyledi.

Eizenkot'un liderliğindeki blok seçimlerde 48 sandalye kazandı. Ancak hükümet kurmak için gereken 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşamadı. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre Eizenkot, Hamas'ın Ekim 2023'teki saldırısının ardından Netanyahu ile ulusal birlik hükümetinde görev almış olmasına rağmen, Netanyahu'nun başbakanlığındaki herhangi bir hükümete katılmayı reddediyor.

Trump'ı savaşa dahil etme ihtimali

ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (Reuters).
ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (Reuters).

Netanyahu'nun bazı destekçileri, ABD Başkanı Donald Trump'ın Eizenkot üzerinde baskı kurmasını sağlayacak bir destek vermesini umuyor. Ancak Washington Post'a göre Cumhuriyetçilerin seçimlerde yaşadığı kaybın ardından Trump'ın yeni bir saldırı turuna onay verme ihtimali giderek azalıyor.

Dört kaynaktan biri olan eski bir üst düzey İsrailli yetkili, provokatif bir gizli operasyonun İran'la savaşı tetikleyebileceğini ve Trump'ı istemediği bir gerilimin içine çekebileceğini söyledi.

Yetkili, operasyonun başarılı olması durumunda Trump'ın Netanyahu'ya katılmak zorunda kalacağını belirterek, Netanyahu'nun İran'ı kışkırtma girişimlerini pervasız ve "hukukun üstünlüğüne aykırı" olarak nitelendirdi.

Yedioth Ahronoth gazetesi geçen hafta, Netanyahu'nun Trump'ı İran'a saldırmaya ikna etmek amacıyla kendisiyle her gün görüştüğünü yazmıştı. Haberde Trump'ın ayın başlarında yapılan bir telefon görüşmesinde savaşa karşı olduğunu "neredeyse histerik bir düzeyde" dile getirdiği aktarılmıştı.

İsrail Eski Başbakanı Ehud Barak da bu ayın başlarında Netanyahu'yu eleştirdiği bir makalesinde, İran'da gerçekleştirilecek gizli bir operasyonun savaşın fitilini ateşleyebileceğini ve bu girişimin seçimlerden iki gün önce engellendiğini açıklamıştı.

Barak ayrıca, bundan yaklaşık iki buçuk hafta önce İsrail'e ait "provokatif" bir uçağın, Tahran'ın yanlış hesaplama yaparak savaşa sürüklenmesine yol açmak amacıyla İran sınırına gittiğini ileri sürmüştü.



Netanyahu, ordunun bilgisi dışında İran'da gizli operasyon düzenlenmesini istedi

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)
TT

Netanyahu, ordunun bilgisi dışında İran'da gizli operasyon düzenlenmesini istedi

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ordunun İran'a yönelik saldırıların yeniden başlatılmasına karşı çıkmasının ardından, hükümet üyelerine ve Genelkurmay Başkanı'na bilgi vermeden, Mossad Başkanı'ndan İran içinde gizli bir operasyon hazırlamasını istedi. Washington Post gazetesinde dün yer alan habere göre Netanyahu, ordunun seçimlerden önce yeniden çatışmaya girilmesinin seçim sürecini aksatabileceği yönündeki itirazı üzerine bu adımı attı.

Gazetenin konu hakkında bilgi sahibi dört kişiye dayandırdığı haberine göre Netanyahu, 27 Ekim'deki seçimlerden önce haftalar boyunca İran'a saldırı düzenlenmesi için baskı yaptı. Ancak Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, çatışmaların yeniden başlamasının seçimleri sekteye uğratabileceği endişesiyle bu plana karşı çıktı.

Kaynaklara göre Netanyahu bunun üzerine başka bir seçeneğe yönelerek Mossad Başkanı Roman Gofman'dan, hükümet üyelerine veya Zamir'e bilgi vermeden İran içinde cesur ve gizli bir operasyon hazırlamasını istedi.

Kaynaklar, aralarında Zamir'in de bulunduğu diğer güvenlik yetkililerinin planı uygulanmadan önce öğrendiğini belirtti. Operasyonun ayrıntıları netlik kazanmazken Mossad'ın sabotaj ve suikast operasyonları gerçekleştirmesiyle tanındığına dikkat çekildi.

İsrailli bir güvenlik yetkilisi ise Netanyahu ile Gofman'ın ordunun katılımı olmadan gizli bir operasyon planladığı iddiasını reddederek, haberin "asılsız bir suçlama" olduğunu belirtti.

Netanyahu ile Gofman arasında söz konusu operasyonla ilgili koordinasyon bulunduğu haberini ilk olarak İsrail'in Kanal 12 televizyonu yayımlamıştı.

Yerleşik teamüllerin dışına çıkılması

Washington Post, Mossad'ın ordunun bilgisi dışında kışkırtıcı bir operasyon gerçekleştirmesinin İsrail'de son derece nadir görülen bir durum olduğunu yazdı. İsrail'de güvenlik kurumlarının başkanları, ülkeye yansımaları olabilecek gizli operasyonlar hakkında genellikle bilgilendiriliyor.

İsrailli bir askerî yetkili, Mossad'ın olası operasyonları hakkında yorum yapmaktan kaçındı ancak ordunun siyasi değil, tamamen askerî değerlendirmeler doğrultusunda hareket ettiğini söyledi.

Yetkili, Genelkurmay Başkanı'nın siyasi yönetimin herhangi bir kararın sonuçlarını, "saldırı düzenlenmesi veya düzenlenmemesi" fark etmeksizin anlamasını sağlamakla yükümlü olduğunu ve başbakanın ordunun görüşlerini dikkate aldığını belirtti.

Görüş ayrılığı, İran'ın nükleer silaha ulaşmak için zamana karşı yarıştığının kanıtlanmadığı veya İsrail'in gerçekleştirilebilir stratejik bir hedefinin bulunmadığı sürece yeni bir saldırı turuna karşı güvenlik kurumları içindeki muhalefetin arttığı bir dönemde yaşandı.

Şubat ayında ABD ve İsrail tarafından düzenlenen saldırıda İran'ın eski dini lideri Ali Hamaney öldürülmüş, ancak İran yönetimi devrilmemişti. Saldırılar, Hürmüz Boğazı'nda bir çıkmazla sonuçlanmıştı.

İsrail'de savaşa karşı çıkan kesimler, yeni saldırıların Tahran'ın nükleer programı konusunda uzlaşmaya varma tutumunu daha da sertleştireceğini değerlendiriyor.

Mossad'ın başında Netanyahu'ya yakın bir isim

Netanyahu, geçen salı günü Kudüs'te yeni Knesset'in açılış oturumunda (DPA)
Netanyahu, geçen salı günü Kudüs'te yeni Knesset'in açılış oturumunda (DPA)

Netanyahu, geçen ay Zamir ve üst düzey subayların katıldığı bir askerî mezuniyet töreninde yaptığı konuşmada, savaşın amacının bir anlaşmaya varmak değil, İran rejimini tamamen devirmek olduğunu yineledi. Bu açıklamanın askerî komutanlar arasında endişeye yol açtığı belirtildi.

Netanyahu'nun eski askerî sekreteri olan ve kendisi tarafından Mossad Başkanlığına atanan Roman Gofman, İran rejiminin yeterli zaman ve baskıyla devrilebileceği görüşüne daha yakın bir siyasi müttefik olarak tanımlanıyor.

Habere göre Zamir ve askerî istihbarat analistleri ise bu konuda daha fazla şüphe taşıyor.

Muhalefetin endişeleri

Netanyahu'nun yeni saldırılar düzenlenmesi konusundaki ısrarı, muhalefet ve güvenlik kurumlarının bazı çevrelerinde endişe yaratmaya devam ediyor. Bu kesimler, geçici hükümetin başındaki Netanyahu'nun savaş krizini siyasi konumunu güçlendirmek için kullanmasından kaygı duyuyor.

Netanyahu'nun başlıca rakibi, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eizenkot'a, Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştıracak bir koalisyon kurması için 20 Aralık'a kadar süre verildi.

Netanyahu'nun bazı destekçileri, savaşın yeniden başlamasının Eizenkot'u Netanyahu liderliğinde bir ulusal birlik hükümetine katılmaya zorlayabileceğini savunuyor.

Netanyahu, seçimlerin ardından verdiği televizyon röportajlarında, İran'dan kaynaklanan acil bir nükleer tehdidi ortaya koyan gizli istihbarat bilgilerine sahip olduğunu ima ederek, Eizenkot'u yeni hükümette bu tehdide karşı birlikte hareket etmeye çağırdı.

Eizenkot ise geçen hafta kamuoyuna açık bir mektup yayımlayarak Netanyahu'ya, yeni hükümetin yemin etmesine kadar bekleyebilecek "tehlikeli adımlara karşı itidalli ve dikkatli davranması" çağrısında bulundu.

Eizenkot, geçen hafta Netanyahu ile gerçekleştirdiği güvenlik brifinginde hassas güvenlik gelişmeleri hakkında bilgilendirilmesini talep etti. Seçimlerden önce de Zamir'in saldırılara karşı temkinli yaklaşımını savunarak ordunun Netanyahu'nun iktidarda kalma mücadelesinde bir "araca" dönüştürülmemesi gerektiği uyarısında bulunmuştu.

Muhalefet partilerinden iki yetkili, Netanyahu'nun cuma günü Gofman'ı Eizenkot'a bilgi vermeden ABD'ye göndermesinin ardından endişelerinin arttığını söyledi.

Eizenkot'un liderliğindeki blok seçimlerde 48 sandalye kazandı. Ancak hükümet kurmak için gereken 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşamadı. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre Eizenkot, Hamas'ın Ekim 2023'teki saldırısının ardından Netanyahu ile ulusal birlik hükümetinde görev almış olmasına rağmen, Netanyahu'nun başbakanlığındaki herhangi bir hükümete katılmayı reddediyor.

Trump'ı savaşa dahil etme ihtimali

ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (Reuters).
ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (Reuters).

Netanyahu'nun bazı destekçileri, ABD Başkanı Donald Trump'ın Eizenkot üzerinde baskı kurmasını sağlayacak bir destek vermesini umuyor. Ancak Washington Post'a göre Cumhuriyetçilerin seçimlerde yaşadığı kaybın ardından Trump'ın yeni bir saldırı turuna onay verme ihtimali giderek azalıyor.

Dört kaynaktan biri olan eski bir üst düzey İsrailli yetkili, provokatif bir gizli operasyonun İran'la savaşı tetikleyebileceğini ve Trump'ı istemediği bir gerilimin içine çekebileceğini söyledi.

Yetkili, operasyonun başarılı olması durumunda Trump'ın Netanyahu'ya katılmak zorunda kalacağını belirterek, Netanyahu'nun İran'ı kışkırtma girişimlerini pervasız ve "hukukun üstünlüğüne aykırı" olarak nitelendirdi.

Yedioth Ahronoth gazetesi geçen hafta, Netanyahu'nun Trump'ı İran'a saldırmaya ikna etmek amacıyla kendisiyle her gün görüştüğünü yazmıştı. Haberde Trump'ın ayın başlarında yapılan bir telefon görüşmesinde savaşa karşı olduğunu "neredeyse histerik bir düzeyde" dile getirdiği aktarılmıştı.

İsrail Eski Başbakanı Ehud Barak da bu ayın başlarında Netanyahu'yu eleştirdiği bir makalesinde, İran'da gerçekleştirilecek gizli bir operasyonun savaşın fitilini ateşleyebileceğini ve bu girişimin seçimlerden iki gün önce engellendiğini açıklamıştı.

Barak ayrıca, bundan yaklaşık iki buçuk hafta önce İsrail'e ait "provokatif" bir uçağın, Tahran'ın yanlış hesaplama yaparak savaşa sürüklenmesine yol açmak amacıyla İran sınırına gittiğini ileri sürmüştü.


Latin Amerika'nın en şiddetli siyasi rekabeti İspanya'ya taşındı

Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)
Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)
TT

Latin Amerika'nın en şiddetli siyasi rekabeti İspanya'ya taşındı

Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)
Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva'yla Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei arasındaki siyasi tartışma İspanya'daki genel seçim mücadelesine de yansıdı.

Solcu Lula, pazartesi günü İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'le Madrid'de bir araya gelerek sosyalist lidere desteğini gösterdi.

Brezilya'daki İşçi Partisi (PT), ziyareti "radikal sağın küresel yükselişine karşı demokrasiyi savunma" diye niteledi.

Milei ise iki haftadan kısa süre önce İspanya'yı ziyaret ederek radikal sağcı Vox partisinin lideri Santiago Abascal'a destek vermişti. Milei, sol karşıtı mücadeleyi "iyilik ve kötülük arasındaki daha geniş bir savaşın parçası" şeklinde tanımlamıştı.

Lula ve Milei arasındaki gerilim, Arjantin liderinin 2023'te göreve gelmesinden bu yana sürüyor. Radikal sağcı Milei, Lula'yı "öfkeli bir komünist" diye nitelemiş, Brezilya lideri ise Milei'nin "saçma sapan konuştuğunu" söylemişti.

Wall Street Journal'ın analizine göre iki lider arasındaki rekabet, Lula'nın geçen ayki seçim zaferinin ardından daha da tırmandı. Milei, Lula'nın sağcı rakibi Senatör Flavio Bolsonaro'yu açıkça desteklemiş ve solcu liderin zaferini tanımamıştı.  

Eski Brezilya lideri Jair Bolsonaro'nun oğlu, seçimdeki mağlubiyetin ardından yolsuzluk iddiaları nedeniyle hakkında yurtdışına çıkış yasağı getirilmesine rağmen ABD'ye kaçmıştı. Milei'nin danışmanlarından Santiago Caputo'nun, Flavio'nun ABD'deki kardeşi Eduardo'yla senatörün kaçışını koordine ettiği öne sürülmüştü.

Washington merkezli düşünce kuruluşu Carnegie Uluslararası Barış Vakfı'ndan Oliver Stuenkel, uluslararası siyasette diplomasinin giderek siyasallaştığına dikkat çekiyor. Stuenkel'e göre Sanchez liderliğindeki sosyalistlerin seçimi kaybetmesi halinde Lula, İspanya'nın yeni hükümetiyle yapıcı ilişkiler kurmakta zorlanabilir.

İngilizce yayın yapan Arjantin gazetesi Buenos Aires Times'ın analizinde, "Latin Amerika'nın en şiddetli siyasi rekabetinin İspanya'ya taşındığı" yazılıyor.

Lula'nın, Flavio karşısında ilk turu kaybetmesine rağmen büyük başarı yakalayarak ikinci turda seçimleri kazandığı hatırlatılırken, Sanchez'in benzer bir geri dönüş yapıp yapamayacağının merak edildiği aktarılıyor. Sanchez, Lula'nın zaferini kutlarken "Küresel solun geri dönüşü daha yeni başladı" demişti.

Brazilya ve Buenos Aires arasındaki anlaşmazlık, Arjantin ekonomisinin resesyona girdiği ve Milei'nin gelecek yıl yeniden seçilmek için yarışacağı hassas bir döneme denk geliyor. Arjantin'in en büyük ticaret ortağı olan Brezilya, komşusuna kamyonetten buğdaya kadar birçok ürün satıyor. Arjantin de Brezilya'da üretilen otomobiller ve yedek parçaları için önemli bir pazar konumunda.

Sanchez yönetimi, ekimde 69 kişinin yaşamını yitirdiği tren kazası ve yıllardır süren konut krizinin etkileriyle boğuşuyor. Ayrıca sosyalist başbakan, son dönemde ailesi ve yakın siyasi çevresini kapsayan bir yolsuzluk soruşturması nedeniyle de baskı altında.

Independent Türkçe, Wall Street Journal, Buenos Aires


Çin, Amerikan yapay zeka modellerini nasıl kullanıyor?

Çin yönetimi, endüstriyel ölçekli yasadışı distilasyon faaliyeti yürüttüğüne yönelik iddiaları defalarca reddetti (Reuters)
Çin yönetimi, endüstriyel ölçekli yasadışı distilasyon faaliyeti yürüttüğüne yönelik iddiaları defalarca reddetti (Reuters)
TT

Çin, Amerikan yapay zeka modellerini nasıl kullanıyor?

Çin yönetimi, endüstriyel ölçekli yasadışı distilasyon faaliyeti yürüttüğüne yönelik iddiaları defalarca reddetti (Reuters)
Çin yönetimi, endüstriyel ölçekli yasadışı distilasyon faaliyeti yürüttüğüne yönelik iddiaları defalarca reddetti (Reuters)

Çinli şirketler, ABD'nin gelişmiş çiplere erişimi kısıtlama girişimlerine karşı kendi yapay zeka modellerini geliştirmek için Amerikan şirketlerinin sistemlerinden yararlanıyor.

Nvidia'nın kurucusu Jensen Huang, Çin adına casusluk yaptığı iddia edilen Alice Huang'la evlilik dışı ilişki yaşadığı hakkındaki haberlerin ardından 12 Kasım'da CEO'luk görevinden istifa etmişti. Çin yönetimiyse iddiaları "karalama kampanyası" diye nitelemişti. 

Tartışmaların ardından Donald Trump yönetiminden pazartesi günü yapılan açıklamada, Çin'in Nvidia gibi şirketlerin gelişmiş çiplerine erişiminin daha da kısıtlanacağı bildirilmişti. 

Reuters özel haberinde, Çin'in yapay zeka geliştirme faaliyetleriyle ilgili ülkede yayımlanan 300'den fazla akademik makale, patent, şirket açıklaması ve hükümet belgesi incelendi. 

Bu faaliyetlerde başvurulan "distilasyon" yöntemi, güçlü yapay zeka modellerinin ürettiği yanıtların, kodların ve problem çözümlerinin daha küçük yerli modelleri eğitmek amacıyla kullanılmasını sağlıyor. Böylece Çinli geliştiriciler, daha az işlem gücü gerektiren ve işletme maliyeti düşük sistemler oluşturabiliyor.

Şanghay Jiao Tong Üniversitesi'nden araştırmacılar, Kasım 2024'te yayımladığı çalışmada, ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI'ın o1 modelinden yaklaşık 5 bin yanıt seçildiğini belirtti. Bunlar, Alibaba'nın Qwen2.5-72B modelini geliştirmek için kullanılmış.

Alibaba'dan araştırmacılar da Nisan 2025'teki çalışmalarında, GPT-4 ve GPT-4o modellerinden yararlanarak daha küçük çaptaki Qwen modelleri için eğitim materyali ürettiklerini belirtti.

Şanghay Jiao Tong Üniversitesi ve Meituan araştırmacıları ise Şubat 2026'da GPT-4o'nun programlama görevlerini yerine getiren yapay zeka ajanlarını eğitmek için kullanıldığını aktardı.

Reuters'a göre Pekin yönetimi, distilasyonu Çin'in imalat sektöründe yapay zekayı yaygınlaştırmanın bir yolu olarak destekliyor. Ocak ayında 8 devlet kurumu tarafından yayımlanan ulusal yapay zeka ve imalat politikası da endüstriyel uygulamalar için model eğitimi ve distilasyon yöntemlerini teşvik ediyor.

Ancak distilasyon, gelişmiş modellerin tüm yeteneklerini diğer modellere aktarmıyor.

ABD yönetimi eylülde Çinli şirketleri Amerikan yapay zeka modellerini endüstriyel ölçekte ve hedefli biçimde taklit etmekle suçlamıştı. Pekin ise suçlamaları "asılsız" diye nitelemişti.

Adlarının paylaşılmaması şartıyla ajansa konuşan kaynaklar, temmuzda Çengdu'da yapılan görüşmelerde ABD Ticaret Bakanlığı'ndan yetkililerin, bu faaliyetlerle ilgili endişelerini Çin yönetimine ilettiğini söylüyor. Washington, bazı faaliyetlerin fikri mülkiyet hırsızlığı kapsamına girebileceği uyarısında bulunmuş.

Görüşmeler hakkında bilgi sahibi ABD'li bir yetkiliye göre Pekin, distilasyonun yapay zeka geliştirmede standart bir yöntem olduğunu savundu. Çinli yetkililer, fikri mülkiyet hırsızlığı durumunda harekete geçmeye açık olduklarını söylese de somut bir taahhütte bulunmamış.

Reuters, iddialarla ilgili yorum talebine Çin Siberuzay İdaresi'nin yanıt vermediğini belirtiyor.

Diğer yandan ABD'li Anthropic firmasından şubatta yapılan açıklamada, Çinli yapay zeka şirketleri DeepSeek, Moonshot AI ve MiniMax'in binlerce sahte hesap üzerinden Claude'un yeteneklerini izinsiz olarak distilasyon yöntemiyle kopyaladığını iddia etmişti. Çin ise Anthropic'in "gerçekleri çarpıttığını" savunarak iddiaları reddetmişti.

Independent Türkçe, Reuters, Global Times