Akıllı askeri caydırıcılık: Ortadoğu'da yeni bir Amerikan doktrini

Kapsamlı bir stratejik vizyon

 Amerika Birleşik Devletleri, Kuveyt ve diğer Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinden askerler, Kuveyt şehrinin batısındaki Şuveyh Limanı'nda “Eagle Resolve 2017” tatbikatının son aşamasına katılıyor, 6 Nisan 2017 (AFP)
Amerika Birleşik Devletleri, Kuveyt ve diğer Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinden askerler, Kuveyt şehrinin batısındaki Şuveyh Limanı'nda “Eagle Resolve 2017” tatbikatının son aşamasına katılıyor, 6 Nisan 2017 (AFP)
TT

Akıllı askeri caydırıcılık: Ortadoğu'da yeni bir Amerikan doktrini

 Amerika Birleşik Devletleri, Kuveyt ve diğer Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinden askerler, Kuveyt şehrinin batısındaki Şuveyh Limanı'nda “Eagle Resolve 2017” tatbikatının son aşamasına katılıyor, 6 Nisan 2017 (AFP)
Amerika Birleşik Devletleri, Kuveyt ve diğer Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinden askerler, Kuveyt şehrinin batısındaki Şuveyh Limanı'nda “Eagle Resolve 2017” tatbikatının son aşamasına katılıyor, 6 Nisan 2017 (AFP)

Bilal Saab

Ortadoğu'daki Amerikan askeri varlığı hakkında yapılacak ciddi bir münakaşa, büyüklüğü veya alması gereken biçim hakkındaki tartışmanın ötesine geçmelidir. Bugün Amerika Birleşik Devletleri, Ortadoğu'da kendisini aşırı yayılmış bir askeri varlıkla karşı karşıya görüyor ve bu varlığın karada korunması ve siyasi savunması zorlu bir görev olmaya devam ediyor. Bu durum, Amerikan karar alıcılarının, stratejinin askeri konuşlandırmanın doğasını belirlemesi yerine, bu konuşlandırma düzenlemelerinin stratejiyi belirlemesine izin vermesinden kaynaklanıyor.

Washington iki temel soruyu dürüstçe cevaplamadan önce, bölgedeki Amerikan güçlerinin takviye edilip edilmeyeceğini, azaltılıp azaltılmayacağını veya tamamen geri çekilip çekilmeyeceğini sorgulamanın bir anlamı yok. Bu iki soru ise şudur: Bu askeri varlığın amacı nedir? Ve hangi stratejiye hizmet etmelidir?

Her zaman Ortadoğu'daki Amerikan askeri varlığının gerekenden çok daha büyük ve Amerikan güçlerinin İran füzelerine ve insansız hava araçlarına karşı çok fazla açık ve savunmasız olduğuna inandık. İran'a karşı ABD-İsrail savaşı da bu değerlendirmemizi doğruladı. Amerikan askeri personelinin savaşın ortasında üslerini terk etmek ve Körfez ülkelerindeki otellere sığınmak zorunda kalması, kuvvetlerin korunmasında ciddi bir kusurun varlığının kanıtıydı.

Nitekim İran, Amerikan askerlerini öldürdü ve Amerikan güçlerini hedef almaya ve taciz etmeye devam etti. Ayrıca, Katar'daki el-Udeyd Hava Üssü ve Bahreyn'deki ABD Donanması Beşinci Filosu karargâhı da dahil olmak üzere, Amerika Birleşik Devletleri'nin askeri altyapısındaki hayati noktaları hedef aldı. İşlerin bu noktaya gelmesi dehşet verici ve bölgedeki Amerikan caydırıcılığının etkinliğine dair sert bir kınama teşkil ediyor.

Ne var ki, İran’ın bu saldırılarına verilecek yanıt, Amerikan askeri varlığını azaltmak veya bazı üsleri kapatmak, yahut kuvvetleri farklı yerlere dağıtmak veya bölge dışından operasyonlar yürütmekle sınırlı kalmamalı. Bu tür aceleci bir yanıt Washington'da siyasi olarak memnuniyet yaratmış olabilir, ancak Amerika Birleşik Devletleri'nin Ortadoğu'da karşı karşıya olduğu daha geniş çaplı stratejik zorluğu ele almıyor. O zorluk da Batı Yarımküre ve Hint-Pasifik gibi diğer bölgeleri önceliklendiren küresel stratejisinden ödün vermeden, stratejik olarak hayati önem taşıyan bir bölgede kalıcı hedeflerine nasıl daha etkili bir şekilde ulaşabileceğidir?

En etkili strateji ve en azından 11 Eylül saldırılarından bu yana en mantıklı olmayı sürdüren seçenek, bölgesel ortakları daha etkili ve yapıcı güvenlik rolleri oynamaları için güçlendirmeye dayanmaktadır. Ancak Washington'da hiç kimse bu yaklaşımı pratikte test etmek için ciddi bir çaba göstermedi.

Bu yaklaşım, Amerika Birleşik Devletleri'nin, son zamanlarda etkinliği giderek daha fazla sorgulanan güvenlik bekçisi veya garantörü rolünden, güvenlik iş birliğini kolaylaştıran, çabaları koordine eden, ortakların güç ve kabiliyetlerini ortak çerçeveye entegre eden bir role geçme ihtiyacını daha ciddiye almasını gerektiriyor.

BAE’deki Abu Dabi’de bulunan el-Zafra Hava Üssü'nde bir F-35A Lightning II savaş uçağı, 7 Ağustos 2019 (Reuters)
BAE’deki Abu Dabi’de bulunan el-Zafra Hava Üssü'nde bir F-35A Lightning II savaş uçağı, 7 Ağustos 2019 (Reuters)

Buradaki amaç, Amerika Birleşik Devletleri'nin Ortadoğu’nun güvenliği sorumluluğunu bölgesel ortaklarına veya bu bağlamda Çin'e devretmesi değil. Zira ilk seçenek gerçekçi değil, ikincisi ise tehlikeli.

Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgede uzun süredir devam eden çıkarları var; bunların başında ticaret ve seyrüsefer özgürlüğünün sağlanması, kitle imha silahlarının yayılmasının önlenmesi ve terörizmle mücadele geliyor. Ortaklarının yönelimleri ile güçlerinden bağımsız olarak, bu çıkarları savunma gücünü korumalı. Yapılması gereken, Washington’un, bu çıkarları bölgesel ortaklarıyla iş birliği içinde koruyarak, ABD silahlı kuvvetleri üzerindeki yükü azaltmasıdır.

Bu noktada, bölgesel ortakların daha büyük bir sorumluluk payı üstlendiği bir güvenlik sistemi kurma çabası için en uygun ABD askeri konuşlandırmasının ne olacağı sorusu gündeme geliyor. Cevap, askeri varlığın genişliğine, kuvvetlerin ve kaynakların büyüklüğüne ve bunların çeşitli yerlere dağılımına odaklanmak yerine, niteliksel yeteneklere, ortak toprakların ve askeri tesislerin kullanılabilmesi kabiliyetine ve uzmanlaşmaya öncelik veren bir askeri konuşlandırma benimsemekte yatıyor.

Buradaki amaç, Amerika Birleşik Devletleri'nin Ortadoğu’nun güvenliği sorumluluğunu bölgesel ortaklarına veya bu bağlamda Çin'e devretmesi değil. Zira ilk seçenek gerçekçi değil, ikincisi ise tehlikeli

Bu unsurları tek tek ele alalım:

Bölgede konuşlandırılan Amerikan askeri güçleri, özellikle hava, deniz ve özel operasyon kuvvetleri, denizlerde seyrüsefer güvenliğini sağlamak, kitle imha silahlarının yayılmasını önlemek ve terörizmle mücadele etmek için vazgeçilmez olmaya devam edecektir.

Bölgedeki ortak ülkelerin orduları ne kadar kabiliyetli olursa olsun, en azından yakın gelecekte kendi başlarına hayati stratejik deniz yollarını güvence altına alıp İran'ın nükleer silah edinmesini engelleyebileceklerini hayal etmek zordur. (DEAŞ’a benzer sınır ötesi bir terör örgütünün ortaya çıkması ihtimali de göz ardı edilemez, ancak bu olasılık, bölge ülkelerinin terörle mücadele kapasitelerindeki önemli gelişmeler ve o korkunç deneyimden çıkarılan dersler sayesinde öngörülebilir gelecekte daha az olasıdır.)

Bu görevler, yalnızca Amerika Birleşik Devletleri'nin sahip olduğu önemli muharebe kabiliyetleri gerektiriyor. Washington'un bölgesel ortakları, etkili saldırılar gerçekleştirebilecek modern hava kuvvetlerine sahip olsalar da düşman topraklarının derinliklerine güçlü, nokta atışı ve tekrarlanan saldırılar düzenlemek için gerekli istihbarat ve hava yeteneklerinden yoksunlar.

 ABD uçak gemisi USS Nimitz ve güdümlü füze kruvazörü USS Philippine Sea, Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor, 18 Eylül 2020 (AFP)
ABD uçak gemisi USS Nimitz ve güdümlü füze kruvazörü USS Philippine Sea, Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor, 18 Eylül 2020 (AFP)

Bu nedenle, ortak ülkelerin topraklarının kullanımı ve sunulan askeri kolaylıklar, ABD için bölgede hayati önem taşımayı sürdürecektir, çünkü bunlar olmadan, ABD kuvvetleri operasyonlarını bu ülkelerin topraklarının dışından yürütmek zorunda kalacak, bu da lojistik karmaşıklığı artıracak, verimliliği azaltacak ve operasyonel etkinliği zayıflatacaktır. Bahreyn ve Katar gibi bazı ülkeler, ABD kuvvetlerinin kendi topraklarından operasyon yürütmesine izin verme konusunda diğerlerinden daha esnekler. Gelgelelim diğer ortakların çoğuyla, bu kolaylıklara erişim bir tartışma konusu olmaya devam ediyor.

Ortak ülkelerin, topraklarının ABD operasyonları için kullanılmasıyla ilgili endişeleri büyük ölçüde meşru. Şarku’l Avsat’ın al Majalla'dan aktardığı analize göre Washington'un topraklarını kısıtlama olmaksızın kullanmasına izin vermek, İran'ı kışkırtabilir ve savaş boyunca olduğu gibi kendisini misilleme saldırılarına maruz bırakabilir. Tahran, Ürdün ve Körfez Arap devletlerine yanıltıcı ancak son derece etkili bir mesaj gönderiyor: Topraklarınızda konuşlanmış ABD güçlerinin bize saldırmasına izin verirseniz, misilleme yapacağız.

Uzmanlaşmaya gelince, ABD askeri personelinin ortaklarla güvenlik iş birliğinin temsil ettiği hayati görevini yerine getirmek için gerekli uzmanlık ve bilgi ile donatılmasını kastediyoruz

Bu mesaj, Ürdün ile Körfez Arap devletlerini ABD güçlerinin topraklarını kullanmasına daha fazla kısıtlama getirmeye veya tamamen reddetmeye zorlama umuduyla, İran'ın tehditlerini zaten gerçekleştirmiş olması gerçeğinden güç kazanıyor. Mesajın aldatıcı yönüne gelince, ABD'nin bölgede tek bir askeri üssü olmasa bile İran'ın bu ülkeleri hedef alacağı gerçeğinde yatıyor. Zira bu tür saldırılar, Tahran'ın asimetrik savaş stratejisinin önemli bir bileşeni ve ABD saldırısına yanıt vermenin en etkili yolu olmaya devam ediyor.

 Uzmanlaşmaya gelince, ABD askeri personelinin ortaklarla güvenlik iş birliğinin temsil ettiği hayati görevini yerine getirmek için gerekli uzmanlık ve bilgi ile donatılmasını kastediyoruz. Washington'un, ortaklarının etkili ve sürdürülebilir askeri yetenekler geliştirmelerine yardımcı olmak için muharebe birliklerinin yanı sıra, bölgeye nitelikli personel göndermeye kararlı olması çoktan bir gereklilik haline geldi.

Güvenlik iş birliği konusunda yeterli eğitim almamış ABD askerlerinden, ortak ülkelerin ordularını reforme etmelerine ve hatta belki de temelden dönüştürmelerine yardımcı olmalarını istemek, bir mühendisten mutfak lavabosunu tamir etmesini istemek gibidir. Bu iş bir tesisatçı gerektirir, mühendis değil.

Bölgesel ortakların, nitelikli ABD’li güvenlik iş birliği personeliyle çalışma şansına sahip oldukları nadir durumlarda bile, bu kişiler hızla bir sonraki görevlerine geçiş yapıyorlar.

Bahreyn'in Manama şehrine yapılan lojistik ziyaretin ardından, ABD Donanması'ndan bir denizci, güdümlü füze denizaltısı USS Georgia'ya Körfez'de eşlik eden bir Mark 6 devriye botunda nöbet tutuyor, 31 Aralık 2020 (Reuters)
Bahreyn'in Manama şehrine yapılan lojistik ziyaretin ardından, ABD Donanması'ndan bir denizci, güdümlü füze denizaltısı USS Georgia'ya Körfez'de eşlik eden bir Mark 6 devriye botunda nöbet tutuyor, 31 Aralık 2020 (Reuters)

Güvenlik iş birliği, özellikle Arap dünyasında, temelde insan ilişkilerine ve karşılıklı güvene dayanır. ABD’li subaylar, ev sahibi ülkelerdeki muhataplarıyla anlayış ve güven ilişkileri kurmayı başardıktan sonra, genellikle eşyalarını toplayıp başka bir görev yerine gidip sıfırdan başlamak zorunda kalıyorlar.

Bu nedenle sürekliliğin ve daha uzun süreli görevlendirmelerin öneminin altını çiziyoruz. İlişkiler kurmak zaman alır ve askeri yetenekleri planlamak ve geliştirmek daha da uzun bir süre ister. Doğal olarak, ABD’li danışmanlar süresiz olarak görev yerlerinde kalamazlar; bu görevlerde bir personel rotasyon sistemi şart, fakat, her görevin süresi, açık ve spesifik hedeflere ve bunlara ulaşma yolundaki ilerlemeyi ölçmek için kesin ölçütlere bağlı olmalı.

İran'ın oluşturduğu hava tehdidi göz önüne alındığında, hava ve füze savunması, güvenlik iş birliğinin somut stratejik kazanımlar sağlayabileceği en önemli alanlardan biri. ABD’li danışmanların görevi, ortak ülkelerin ABD'den satın aldıkları silahlar konusunda tavsiyede bulunmakla sınırlı kalmamalı, aynı zamanda bölgesel iş birliğini ve koordinasyonu geliştirmek için gerekli uzmanlığı aktarmayı da içermeli.

İran ile savaş boyunca bu artan iş birliğinin meyvelerini gördük. Körfez ülkeleri, önleyici füze stoklarını artırmaları ve ulusal sınırlar boyunca konuşlandırılmış sensörlerin, radarların, komuta merkezlerinin ve silah sistemlerinin entegrasyonu sayesinde İran füzelerinin ve insansız hava araçlarının çoğunu engelleyebildiler; bu gelişme, en az önleyici füze stoklarının artırılması kadar önemlidir.

İran ile savaş boyunca bu artan iş birliğinin meyvelerini gördük. Körfez ülkeleri, önleyici füze stoklarını artırmaları ve ulusal sınırlar boyunca konuşlandırılmış sensörlerin, radarların, komuta merkezlerinin ve silah sistemlerinin entegrasyonu sayesinde İran füzelerinin ve insansız hava araçlarının çoğunu engelleyebildiler

ABD Merkez Komutanlığı, bu çabaları desteklemede, ABD ve bölgesel askeri personelin tehdit uyarılarını paylaşmasını, çok uluslu tatbikatlar planlamasını ve savunma sorumluluklarını koordine etmesini sağlamada çok önemli bir rol oynadı. Buna ek olarak, erken uyarı veri paylaşımını iyileştirerek ve ulusal operasyon merkezleri arasındaki koordinasyonu artırarak Körfezli ortaklarını daha kapsamlı bir ortak hava durumu tablosu geliştirmeye teşvik etti.

Elbette, eksiklikler bulunmaya devam ediyor. Askeri sistemler arasındaki birlikte çalışabilirlik sorunları ve iş birliğini güçlendirmeye yönelik siyasi irade eksikliği engeller oluşturmayı sürdürüyor. Bununla birlikte, bölgesel hava ve füze savunma iş birliği, savaş öncesi dönemin çok ötesinde bir seviyeye ulaştı.

İran ile savaştan alınan ders, Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgede kalması veya geri çekilmesi mi gerektiğiyle ilgili değil. Zira askeri konuşlandırma stratejik bir amaca ulaşmanın bir aracıdır ve Washington bunu kendi başına bir amaç olarak ele almakla çok uzun zaman geçirdi.

Yerleşik alışkanlıklara, kurumsal katılığa ve askeri varlığı sürdürmeyle ilgili siyasi yaklaşımlara dayalı kuvvet yapısı, maliyetli ve saldırılara karşı savunmasız olduğunu kanıtladı. Kaç asker ve üssün bulundurulması gerektiği sorusuyla başlamak, stratejik mantığı alt üst ediyor. Washington, Ortadoğu'da neyi başarmak istediğinin net ve gerçekçi bir tanımıyla başlamalı ve yalnızca kendi yetenekleriyle güvence altına alabileceği hedefleri belirlemeli.

Binlerce Amerikan askeri personeli, Katar'daki el-Udeyd Hava Üssü'nde bölgesel tehditlere karşı savunma yeteneklerini geliştirmek için bölgesel ortaklarla tatbikatlar yürütüyor (CENTCOM)
Binlerce Amerikan askeri personeli, Katar'daki el-Udeyd Hava Üssü'nde bölgesel tehditlere karşı savunma yeteneklerini geliştirmek için bölgesel ortaklarla tatbikatlar yürütüyor (CENTCOM)

Washington bu soruyu dürüstçe yanıtladığında, sağlam bir askeri konuşlandırmanın hatları netleşecektir. Bu yaklaşım, geniş çaplı konuşlandırma yerine niteliksel yeteneklere, asker sayısı ve kaynakları yerine ortak toprakları ve askeri tesisleri kullanma yeteneğine ve kuvvetleri birden fazla yere dağıtmak yerine uzmanlaşmaya öncelik veriyor.

Yine bu yaklaşım, stratejik su yollarını korumak, İran'ın nükleer silah edinmesini önlemek ve terörizmle mücadele etmek için gerekli hava, deniz ve özel operasyon kuvvetlerini korur. Ayrıca, nitelikli personele yatırım yapar ve etkili güvenlik iş birliği süresince bunların sürekli olarak hazır bulunmasını sağlar.

Bu yaklaşım altında, Amerika Birleşik Devletleri güvenlik garantörü olmaktan kolaylaştırıcı ve koordinatör olmaya geçerek, ortakların yeteneklerini ortak bir çerçeveye entegre etmeye çalışır ve böylece bu ortaklar yükün daha büyük bir kısmını üstlenir.

Hava ve füze savunmasındaki iş birliği, bu yaklaşımın etkinliğini zaten kanıtladı. Ortak ülkeler sensörlerini, radarlarını, komuta merkezlerini ve silah sistemlerini entegre bir ağa bağladıklarında, tek bir tarafın tek başına başa çıkamayacağı çok sayıda füze ve insansız hava aracını engelleyebilirler.

Bunu gerçekleştirmek kolay olmayacak ve Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgesel güvenliğe olan bağlılığını askeri üslerinin üzerinde dalgalanan Amerikan bayraklarının sayısıyla ölçenler tarafından da hoş karşılanmayacaktır. Ancak alternatifler daha da kötüdür. Strateji olmadan güç azaltmak sadece gizli bir geri çekilmedir, strateji olmadan güçleri korumak ise İran'ın Washington'u bu sebeple cezalandırabileceğini kanıtladığı sahte bir güvenlik duygusunu yansıtır. Washington askerlerini saymaya devam edebilir veya sonuçları ölçmeye başlayabilir. Net bir stratejiye hizmet etmeyen bir askeri konuşlandırma güç kazandırmaz. Bu konuşlandırma, saldırılara açık bir hedeftir.

*"Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir."



ABD izliyor... İsrail alarma geçti, İran tahkimatını güçlendiriyor

ABD'li denizciler, USS George H.W. Bush uçak gemisinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)
ABD'li denizciler, USS George H.W. Bush uçak gemisinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)
TT

ABD izliyor... İsrail alarma geçti, İran tahkimatını güçlendiriyor

ABD'li denizciler, USS George H.W. Bush uçak gemisinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)
ABD'li denizciler, USS George H.W. Bush uçak gemisinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)

Washington, İran'a yönelik askerî seçenekleri açık tutarken siyasi açıdan temkinli bir tutum sergiliyor. İki ülke arasında çatışmaların yeniden başlama ihtimaline ilişkin işaretler artarken, diplomatik cephedeki görünür sakinliğin ardında her an tırmanabilecek bir gerilim yaşanıyor.

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Tahran ile anlaşmaya varılması ihtimaline kapıyı açık tutmayı tercih ederken, İsrail'in İran'a yönelik yeni ve kapsamlı bir askerî saldırı düzenlenmesi yönündeki baskısı giderek artıyor.

Öte yandan İran, füze cephaneliğini yeniden inşa etmek için zamana karşı yarışıyor. Batılı kaynaklara göre Tahran yönetimi, olası İsrail ve ABD saldırılarına karşı askerî ve nükleer tesislerini yer altında tahkim etme çalışmalarını da hızlandırıyor.

Tel Aviv, İran'ın tahkimat faaliyetlerini kritik kararın bir an önce alınması gerektiği yönündeki tezine dayanak olarak gösteriyor. İsrail, Tahran'ın yer altındaki askerî ve nükleer kapasitesini hızla yeniden inşa etmesinin, gelecekte bu tesislerin hedef alınmasını zorlaştırabileceğinden endişe ediyor. Bu süreçte İsrail ordusu da alarm seviyesini yükseltirken güvenlik ve istihbarat faaliyetlerini yoğunlaştırıyor, Washington ile koordinasyonunu artırıyor.

Şarku’l Avsat’ın CBS News’ten aktardığına göre bilgili kaynaklar, İsrail ve ABD’nin yakın dönemde İran'a yönelik yeni bir saldırı düzenlenmesi ihtimalini değerlendiriyor. Tel Aviv'de, Tahran'ın balistik füze üretim kapasitesini yeniden inşa etme hızına ilişkin endişeler artarken, İran'ın askerî ve nükleer tesislerini tahkim etme ve bunların büyük bölümünü yer altındaki tesislere taşıma çabaları da yakından izleniyor. Bu adımların, olası yeni bir çatışmada söz konusu tesislerin hedef alınmasını zorlaştırabileceği değerlendiriliyor.

İsrail en üst düzeyde alarma geçti

İran'ın Fordo nükleer tesisinin çevresinin, ABD saldırılarının ardından çekilmiş uydu görüntüsü (Reuters)
İran'ın Fordo nükleer tesisinin çevresinin, ABD saldırılarının ardından çekilmiş uydu görüntüsü (Reuters)

Kaynaklara göre İsrail, yeni bir çatışma turuna hazır görünüyor. İsrail ordusu, İran'dan gelebilecek olası bir saldırıya karşı savunma hazırlıklarını en üst seviyeye çıkardı.

Başbakan Binyamin Netanyahu hükümeti, bölgede konuşlandırılmış ABD askerî kapasitesinin sağlayacağı ateş gücü, istihbarat ve operasyonel destek nedeniyle İran'a yönelik operasyonun ABD ile ortaklaşa gerçekleştirilmesini tercih ediyor.

Washington, Ortadoğu'da on binlerce asker, savaş gruplarıyla birlikte iki uçak gemisi ve çok sayıda savaş gemisi ile hava aracını kapsayan geniş bir askerî varlık bulunduruyor. Kaynaklara göre bu konuşlanma, kapsamlı ön hazırlık hareketlerine gerek kalmadan, kararın alınmasından sonraki iki ila dört gün içinde saldırı düzenlenmesine imkân sağlayabilir.

Ancak askerî hazırlıkların yüksek seviyede olması, siyasi kararın verildiği anlamına gelmiyor. Başkan Donald Trump, şu ana kadar yeni bir saldırı emri verme konusunda açık istek ortaya koymadı. Trump, güç kullanma tehdidini sürdürürken, anlaşma ihtimalini de gündemde tutmayı tercih ediyor.

Savaşı “her ne şekilde olursa olsun” sona erdirmek istediğini söyleyen Trump, diğer açıklamalarında ise karar vermek için acele etmediğini belirtti. Yeni yılın başlamasının ardından yaşanacak gelişmelerin, izlenecek yolu belirlemede kritik olabileceğine işaret etti.

Tıkanan müzakereler ve karşılıklı suçlamalar

Arakçi ve Lavrov, Tahran'daki İran Dışişleri Bakanlığı binasında gerçekleştirdikleri görüşmenin ardından basın toplantısına katıldı (AP
Arakçi ve Lavrov, Tahran'daki İran Dışişleri Bakanlığı binasında gerçekleştirdikleri görüşmenin ardından basın toplantısına katıldı (AP

Bu gelişmeler, Washington ile Tahran arasında aylar süren dolaylı müzakerelerin ateşkesin sağlanması ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması konusunda herhangi bir sonuç vermediği dönemde yaşanıyor.

İran, ABD'nin deniz ablukası kaldırılmadan ve Ortadoğu'nun farklı cephelerindeki düşmanlıklar sona erdirilmeden nükleer programının müzakere edilmesini reddediyor. Tahran yönetimi, olası bir anlaşma için başka şartlar da öne sürüyor.

Öte yandan Trump, İran'ın kimyasal veya biyolojik silah geliştirmeye çalışabileceği ihtimalini gündeme getirdi, ancak bu suçlamaları destekleyen kamuya açık herhangi bir kanıt sunmadı. Trump, nükleer programındaki ilerlemenin sekteye uğramasının ardından Tahran'ın bu seçeneklere yönelebileceğini öne sürdü. Bu açıklamalar İran'ın sert tepkisiyle karşılandı.

İran Dışişleri Bakanlığı ise söz konusu iddiaları, 2003 yılında Irak'ın işgali öncesinde Bağdat'ın kitle imha silahlarına sahip olduğu yönünde ABD tarafından ortaya atılan suçlamalara benzetti.

Bakanlık Sözcüsü İsmail Bekayi, yeni iddiaların yanıltıcı senaryoları tekrar gündeme getirdiğini söyledi. Bu açıklama, Tahran'ın söz konusu suçlamaların askerî gerilimi gerekçelendirmek amacıyla kullanılmasından duyduğu endişeyi yansıtıyor.

Güvenlik temasları çatışma beklentisini artırıyor

Yeni bir çatışma ihtimaline ilişkin spekülasyonlar, ABD Merkez Kuvvetler Komutanı (CENTCOM) Brad Cooper'ın çarşamba günü İsrail Savunma Bakanlığı'nda üst düzey güvenlik yetkilileriyle gerçekleştirdiği görüşmenin ardından güçlendi. İsrail ordusu, toplantıyı mevcut durumun kapsamlı ve ortak değerlendirmesi olarak nitelendirdi.

Toplantıya İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir ve Mossad Başkanı da katıldı. İki ülke arasındaki güvenlik koordinasyonunun niteliği dikkate alındığında, bu katılım dikkat çekici bulundu.

Öte yandan kaynaklar, Mossad Başkanı'nın geçen hafta Washington'da aralarında CIA Direktörü John Ratcliffe'in de bulunduğu ABD'li yetkililerle görüştüğünü bildirdi.

İsrail Savunma ve Güvenlik Forumu Başkanı Erez Weiner, Mossad Başkanı'nın Washington'da birkaç gün kalmasının gündemdeki dosyaların önemini yansıttığını ve İran'ın ABD-İsrail istişarelerinde öncelikli konular arasında yer aldığını gösterdiğini değerlendiriyor.

Siyasi hesaplar savaş için zaman aralığını daraltabilir

ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (AFP)
ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (AFP)

Bununla birlikte, yeni bir askerî hamle Trump ve Netanyahu açısından siyasi bakımdan hassas bir döneme denk gelebilir.

Netanyahu, İsrail seçimlerinin ardından ortaya çıkan siyasi gelişmelerle karşı karşıya. Siyasi rakiplerine hükümet kurma görevinin verilmesi, Netanyahu'nun birkaç hafta içinde iktidarı kaybetmesi ihtimalini gündeme getiriyor.

Parlamentodaki çoğunluğunu kaybetmesinden beri Netanyahu, başta İran kaynaklı güvenlik tehditleri olmak üzere güvenlik gündemini öne çıkararak ulusal birlik hükümeti kurulmasını sağlamaya çalışıyor.

Ancak Netanyahu'nun siyasi rakipleri, başbakanı güvenlik dosyasını kendi siyasi konumunu güçlendirmek ve iktidarda kalma süresini uzatmak için kullanmakla suçluyor. Bu durum, savaş kararına askerî gerekçelerin yanı sıra iç siyasete ilişkin hesaplamaların da dâhil olmasına yol açıyor.

Trump da artan iç siyasi baskılarla karşı karşıya. Savaşa yönelik kamuoyu muhalefetinin güçlenmesi ve Cumhuriyetçi Parti'nin Kongre'deki nüfuzunun gerilemesi, uzun süreli bir çatışma için gerekli finansmanın sağlanmasını zorlaştırabilir.

Bütün bu hesapların merkezinde ise İran'ın nükleer programı bulunuyor. Tahran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin endişeler devam ediyor. Söz konusu stokun, savaş sırasında hasar gören tesislerin enkazı altında bulunduğu tahmin ediliyor.

Bu stok, nükleer silah üretimi için gerekli zenginleştirme seviyesine ulaşmanın ilave bir teknik aşama gerektirmesi nedeniyle uluslararası düzeyde kaygı yaratıyor.

Diplomasinin tıkanması, askerî hareketliliğin hızlanması ve siyasi hesapların giderek karmaşıklaşmasıyla bölge yeni bir yol ayrımına gelmiş görünüyor.

Washington ile Tahran ya krizi kontrol altına almayı başaracak ya da mevcut askerî hazırlıklar yeni bir çatışmanın fitilini ateşleyecek. Savaşın önlenmesi için kalan diplomatik fırsatların ise her geçen gün daraldığı değerlendiriliyor.


Trump: İran anlaşma yapmak istiyor ancak bu anlaşma benim için kabul edilebilir olmayacak

Trump: İran anlaşma yapmak istiyor ancak bu anlaşma benim için kabul edilebilir olmayacak
TT

Trump: İran anlaşma yapmak istiyor ancak bu anlaşma benim için kabul edilebilir olmayacak

Trump: İran anlaşma yapmak istiyor ancak bu anlaşma benim için kabul edilebilir olmayacak

ABD Başkanı Donald Trump, bugün yaptığı açıklamada, İran'ın savaşı sona erdirecek bir anlaşma yapmak istediğine yönelik söylemini yineledi. Ancak Trump, düzenlediği basın toplantısında, “Anlaşma yapmak istiyorlar ancak benim kabul edebileceğim bir anlaşma yapmak istemiyorlar” ifadelerini kullandı. Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre Trump, Tahran'ın anlaşma arayışında olduğunu, ancak kendi şartlarını karşılamaya yanaşmadığını öne sürdü.

Öte yandan ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'dan aldığı ve niteliğini açıklamadığı tehditler nedeniyle hâlâ bir ABD askerî üssünde kaldığını belirtti. Bessent, Tahran'a yönelik ekonomik baskıyı sürdürme konusunda kararlı olduklarını vurguladı.

CNBC'ye konuşan Bessent, “Eğer İranlılar beni hedef alıyorsa bu, onların baskı altında olduğu anlamına gelir. Onlara yönelik bu baskıyı sürdürmeye devam edeceğiz” dedi.

ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran'a yönelik yeni ve kapsamlı saldırılar düzenlenmesi konusunda herhangi bir karar almayı gelecek yıla ertelediği görülüyor. Böylece Trump, daha önce bu ay gerçekleştirilen ara seçimlerle ilişkilendirdiği saldırı takvimini de ötelemiş oldu.

Öte yandan İran, füze cephaneliğini yeniden inşa etmek ve askerî ile nükleer tesislerini yer altında tahkim etmek için zamana karşı yarışıyor. Batılı kaynaklara göre Tahran yönetimi, olası İsrail ve ABD saldırılarına karşı hazırlıklarını hızlandırıyor.

İsrail ise İran'ın tahkimat çalışmalarını, kritik müdahale için zamanın daraldığı yönündeki tezine dayanak olarak gösteriyor. Tel Aviv, Tahran'ın yer altındaki askerî ve nükleer kapasitesini yeniden inşa etmesini önlemek amacıyla harekete geçilmesi gerektiğini savunuyor. Bu süreçte İsrail ordusu da alarm seviyesini yükseltirken güvenlik ve istihbarat faaliyetlerini yoğunlaştırıyor, Washington ile koordinasyonunu artırıyor.

Sahada ise gerilim artmaya devam ediyor. İran devlet medyası, Devrim Muhafızları Ordusu'nun, Umman'ın Hasab kenti yakınlarında Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan bir petrol tankerinin mayına çarpmasının ardından yangın çıktığını duyurduğunu aktardı.


Trump ocak sonrasını bekliyor... İran: Kimyasal silah iddialarıyla saldırıya bahane oluşturuluyor

Trump ocak sonrasını bekliyor... İran: Kimyasal silah iddialarıyla saldırıya bahane oluşturuluyor
TT

Trump ocak sonrasını bekliyor... İran: Kimyasal silah iddialarıyla saldırıya bahane oluşturuluyor

Trump ocak sonrasını bekliyor... İran: Kimyasal silah iddialarıyla saldırıya bahane oluşturuluyor

ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik yeni ve kapsamlı saldırılar düzenlenmesi konusunda herhangi bir karar almayı gelecek yıla bırakmış görünüyor. Böylece Trump, daha önce bu ay yapılan ara seçimlere bağladığı takvimi ertelemiş oldu.

ABD’nin yeni bir saldırı düzenleyebileceğine ilişkin işaretlerin ortaya çıkması ve askerî gerilimin yeniden tırmanabileceği yönündeki endişelerin artması üzerine, Pentagon’da mali denetimden sorumlu başkan yardımcısı Arthur Miller, Washington’ın şubat ayının sonundan 13 Kasım’a kadar İran’a karşı yürüttüğü savaş için 48,3 milyar dolar harcadığını açıkladı.

Öte yandan İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD’nin Tahran’ı kimyasal ve biyolojik silah geliştirmekle suçlamasının korku yaratmayı ve askerî müdahaleye zemin hazırlamayı amaçladığını söyledi.

Bekayi, X hesabından yaptığı paylaşımda, ABD’nin İran’a yönelik suçlamalarını bu amaca hizmet eden iddialar olarak nitelendirdi.

Viyana’da ise ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu toplantısında perşembe günü İran’a ortak çağrıda bulundu. Dört ülke, Tahran’dan geçen yıl ABD ve İsrail’in saldırılarında hedef alınan nükleer tesislere denetçilerin yeniden erişimine izin vermesini istedi. Batılı ülkeler, İran’ı bu konuda oyalama taktiği izlemekle suçladı.

Dört ülkenin ortak açıklamasında şu ifadelere yer verildi:

“Genel Direktör, hasar gören nükleer tesislere Ajansın erişimini engelleyen teknik herhangi bir neden bulunmadığını ve denetçilerin uzun süredir yeniden sahaya dönmeye hazır olduğunu defalarca vurguladı. Bu fırsatı değerlendirmek, yaklaşımını değiştirmek ve uluslararası toplumun İran’ın nükleer programına ilişkin uzun süredir devam eden kaygılarını gidermek artık İran’ın elinde.”