Bilal Saab
Ortadoğu'daki Amerikan askeri varlığı hakkında yapılacak ciddi bir münakaşa, büyüklüğü veya alması gereken biçim hakkındaki tartışmanın ötesine geçmelidir. Bugün Amerika Birleşik Devletleri, Ortadoğu'da kendisini aşırı yayılmış bir askeri varlıkla karşı karşıya görüyor ve bu varlığın karada korunması ve siyasi savunması zorlu bir görev olmaya devam ediyor. Bu durum, Amerikan karar alıcılarının, stratejinin askeri konuşlandırmanın doğasını belirlemesi yerine, bu konuşlandırma düzenlemelerinin stratejiyi belirlemesine izin vermesinden kaynaklanıyor.
Washington iki temel soruyu dürüstçe cevaplamadan önce, bölgedeki Amerikan güçlerinin takviye edilip edilmeyeceğini, azaltılıp azaltılmayacağını veya tamamen geri çekilip çekilmeyeceğini sorgulamanın bir anlamı yok. Bu iki soru ise şudur: Bu askeri varlığın amacı nedir? Ve hangi stratejiye hizmet etmelidir?
Her zaman Ortadoğu'daki Amerikan askeri varlığının gerekenden çok daha büyük ve Amerikan güçlerinin İran füzelerine ve insansız hava araçlarına karşı çok fazla açık ve savunmasız olduğuna inandık. İran'a karşı ABD-İsrail savaşı da bu değerlendirmemizi doğruladı. Amerikan askeri personelinin savaşın ortasında üslerini terk etmek ve Körfez ülkelerindeki otellere sığınmak zorunda kalması, kuvvetlerin korunmasında ciddi bir kusurun varlığının kanıtıydı.
Nitekim İran, Amerikan askerlerini öldürdü ve Amerikan güçlerini hedef almaya ve taciz etmeye devam etti. Ayrıca, Katar'daki el-Udeyd Hava Üssü ve Bahreyn'deki ABD Donanması Beşinci Filosu karargâhı da dahil olmak üzere, Amerika Birleşik Devletleri'nin askeri altyapısındaki hayati noktaları hedef aldı. İşlerin bu noktaya gelmesi dehşet verici ve bölgedeki Amerikan caydırıcılığının etkinliğine dair sert bir kınama teşkil ediyor.
Ne var ki, İran’ın bu saldırılarına verilecek yanıt, Amerikan askeri varlığını azaltmak veya bazı üsleri kapatmak, yahut kuvvetleri farklı yerlere dağıtmak veya bölge dışından operasyonlar yürütmekle sınırlı kalmamalı. Bu tür aceleci bir yanıt Washington'da siyasi olarak memnuniyet yaratmış olabilir, ancak Amerika Birleşik Devletleri'nin Ortadoğu'da karşı karşıya olduğu daha geniş çaplı stratejik zorluğu ele almıyor. O zorluk da Batı Yarımküre ve Hint-Pasifik gibi diğer bölgeleri önceliklendiren küresel stratejisinden ödün vermeden, stratejik olarak hayati önem taşıyan bir bölgede kalıcı hedeflerine nasıl daha etkili bir şekilde ulaşabileceğidir?
En etkili strateji ve en azından 11 Eylül saldırılarından bu yana en mantıklı olmayı sürdüren seçenek, bölgesel ortakları daha etkili ve yapıcı güvenlik rolleri oynamaları için güçlendirmeye dayanmaktadır. Ancak Washington'da hiç kimse bu yaklaşımı pratikte test etmek için ciddi bir çaba göstermedi.
Bu yaklaşım, Amerika Birleşik Devletleri'nin, son zamanlarda etkinliği giderek daha fazla sorgulanan güvenlik bekçisi veya garantörü rolünden, güvenlik iş birliğini kolaylaştıran, çabaları koordine eden, ortakların güç ve kabiliyetlerini ortak çerçeveye entegre eden bir role geçme ihtiyacını daha ciddiye almasını gerektiriyor.

Buradaki amaç, Amerika Birleşik Devletleri'nin Ortadoğu’nun güvenliği sorumluluğunu bölgesel ortaklarına veya bu bağlamda Çin'e devretmesi değil. Zira ilk seçenek gerçekçi değil, ikincisi ise tehlikeli.
Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgede uzun süredir devam eden çıkarları var; bunların başında ticaret ve seyrüsefer özgürlüğünün sağlanması, kitle imha silahlarının yayılmasının önlenmesi ve terörizmle mücadele geliyor. Ortaklarının yönelimleri ile güçlerinden bağımsız olarak, bu çıkarları savunma gücünü korumalı. Yapılması gereken, Washington’un, bu çıkarları bölgesel ortaklarıyla iş birliği içinde koruyarak, ABD silahlı kuvvetleri üzerindeki yükü azaltmasıdır.
Bu noktada, bölgesel ortakların daha büyük bir sorumluluk payı üstlendiği bir güvenlik sistemi kurma çabası için en uygun ABD askeri konuşlandırmasının ne olacağı sorusu gündeme geliyor. Cevap, askeri varlığın genişliğine, kuvvetlerin ve kaynakların büyüklüğüne ve bunların çeşitli yerlere dağılımına odaklanmak yerine, niteliksel yeteneklere, ortak toprakların ve askeri tesislerin kullanılabilmesi kabiliyetine ve uzmanlaşmaya öncelik veren bir askeri konuşlandırma benimsemekte yatıyor.
Buradaki amaç, Amerika Birleşik Devletleri'nin Ortadoğu’nun güvenliği sorumluluğunu bölgesel ortaklarına veya bu bağlamda Çin'e devretmesi değil. Zira ilk seçenek gerçekçi değil, ikincisi ise tehlikeli
Bu unsurları tek tek ele alalım:
Bölgede konuşlandırılan Amerikan askeri güçleri, özellikle hava, deniz ve özel operasyon kuvvetleri, denizlerde seyrüsefer güvenliğini sağlamak, kitle imha silahlarının yayılmasını önlemek ve terörizmle mücadele etmek için vazgeçilmez olmaya devam edecektir.
Bölgedeki ortak ülkelerin orduları ne kadar kabiliyetli olursa olsun, en azından yakın gelecekte kendi başlarına hayati stratejik deniz yollarını güvence altına alıp İran'ın nükleer silah edinmesini engelleyebileceklerini hayal etmek zordur. (DEAŞ’a benzer sınır ötesi bir terör örgütünün ortaya çıkması ihtimali de göz ardı edilemez, ancak bu olasılık, bölge ülkelerinin terörle mücadele kapasitelerindeki önemli gelişmeler ve o korkunç deneyimden çıkarılan dersler sayesinde öngörülebilir gelecekte daha az olasıdır.)
Bu görevler, yalnızca Amerika Birleşik Devletleri'nin sahip olduğu önemli muharebe kabiliyetleri gerektiriyor. Washington'un bölgesel ortakları, etkili saldırılar gerçekleştirebilecek modern hava kuvvetlerine sahip olsalar da düşman topraklarının derinliklerine güçlü, nokta atışı ve tekrarlanan saldırılar düzenlemek için gerekli istihbarat ve hava yeteneklerinden yoksunlar.

Bu nedenle, ortak ülkelerin topraklarının kullanımı ve sunulan askeri kolaylıklar, ABD için bölgede hayati önem taşımayı sürdürecektir, çünkü bunlar olmadan, ABD kuvvetleri operasyonlarını bu ülkelerin topraklarının dışından yürütmek zorunda kalacak, bu da lojistik karmaşıklığı artıracak, verimliliği azaltacak ve operasyonel etkinliği zayıflatacaktır. Bahreyn ve Katar gibi bazı ülkeler, ABD kuvvetlerinin kendi topraklarından operasyon yürütmesine izin verme konusunda diğerlerinden daha esnekler. Gelgelelim diğer ortakların çoğuyla, bu kolaylıklara erişim bir tartışma konusu olmaya devam ediyor.
Ortak ülkelerin, topraklarının ABD operasyonları için kullanılmasıyla ilgili endişeleri büyük ölçüde meşru. Şarku’l Avsat’ın al Majalla'dan aktardığı analize göre Washington'un topraklarını kısıtlama olmaksızın kullanmasına izin vermek, İran'ı kışkırtabilir ve savaş boyunca olduğu gibi kendisini misilleme saldırılarına maruz bırakabilir. Tahran, Ürdün ve Körfez Arap devletlerine yanıltıcı ancak son derece etkili bir mesaj gönderiyor: Topraklarınızda konuşlanmış ABD güçlerinin bize saldırmasına izin verirseniz, misilleme yapacağız.
Uzmanlaşmaya gelince, ABD askeri personelinin ortaklarla güvenlik iş birliğinin temsil ettiği hayati görevini yerine getirmek için gerekli uzmanlık ve bilgi ile donatılmasını kastediyoruz
Bu mesaj, Ürdün ile Körfez Arap devletlerini ABD güçlerinin topraklarını kullanmasına daha fazla kısıtlama getirmeye veya tamamen reddetmeye zorlama umuduyla, İran'ın tehditlerini zaten gerçekleştirmiş olması gerçeğinden güç kazanıyor. Mesajın aldatıcı yönüne gelince, ABD'nin bölgede tek bir askeri üssü olmasa bile İran'ın bu ülkeleri hedef alacağı gerçeğinde yatıyor. Zira bu tür saldırılar, Tahran'ın asimetrik savaş stratejisinin önemli bir bileşeni ve ABD saldırısına yanıt vermenin en etkili yolu olmaya devam ediyor.
Uzmanlaşmaya gelince, ABD askeri personelinin ortaklarla güvenlik iş birliğinin temsil ettiği hayati görevini yerine getirmek için gerekli uzmanlık ve bilgi ile donatılmasını kastediyoruz. Washington'un, ortaklarının etkili ve sürdürülebilir askeri yetenekler geliştirmelerine yardımcı olmak için muharebe birliklerinin yanı sıra, bölgeye nitelikli personel göndermeye kararlı olması çoktan bir gereklilik haline geldi.
Güvenlik iş birliği konusunda yeterli eğitim almamış ABD askerlerinden, ortak ülkelerin ordularını reforme etmelerine ve hatta belki de temelden dönüştürmelerine yardımcı olmalarını istemek, bir mühendisten mutfak lavabosunu tamir etmesini istemek gibidir. Bu iş bir tesisatçı gerektirir, mühendis değil.
Bölgesel ortakların, nitelikli ABD’li güvenlik iş birliği personeliyle çalışma şansına sahip oldukları nadir durumlarda bile, bu kişiler hızla bir sonraki görevlerine geçiş yapıyorlar.

Güvenlik iş birliği, özellikle Arap dünyasında, temelde insan ilişkilerine ve karşılıklı güvene dayanır. ABD’li subaylar, ev sahibi ülkelerdeki muhataplarıyla anlayış ve güven ilişkileri kurmayı başardıktan sonra, genellikle eşyalarını toplayıp başka bir görev yerine gidip sıfırdan başlamak zorunda kalıyorlar.
Bu nedenle sürekliliğin ve daha uzun süreli görevlendirmelerin öneminin altını çiziyoruz. İlişkiler kurmak zaman alır ve askeri yetenekleri planlamak ve geliştirmek daha da uzun bir süre ister. Doğal olarak, ABD’li danışmanlar süresiz olarak görev yerlerinde kalamazlar; bu görevlerde bir personel rotasyon sistemi şart, fakat, her görevin süresi, açık ve spesifik hedeflere ve bunlara ulaşma yolundaki ilerlemeyi ölçmek için kesin ölçütlere bağlı olmalı.
İran'ın oluşturduğu hava tehdidi göz önüne alındığında, hava ve füze savunması, güvenlik iş birliğinin somut stratejik kazanımlar sağlayabileceği en önemli alanlardan biri. ABD’li danışmanların görevi, ortak ülkelerin ABD'den satın aldıkları silahlar konusunda tavsiyede bulunmakla sınırlı kalmamalı, aynı zamanda bölgesel iş birliğini ve koordinasyonu geliştirmek için gerekli uzmanlığı aktarmayı da içermeli.
İran ile savaş boyunca bu artan iş birliğinin meyvelerini gördük. Körfez ülkeleri, önleyici füze stoklarını artırmaları ve ulusal sınırlar boyunca konuşlandırılmış sensörlerin, radarların, komuta merkezlerinin ve silah sistemlerinin entegrasyonu sayesinde İran füzelerinin ve insansız hava araçlarının çoğunu engelleyebildiler; bu gelişme, en az önleyici füze stoklarının artırılması kadar önemlidir.
İran ile savaş boyunca bu artan iş birliğinin meyvelerini gördük. Körfez ülkeleri, önleyici füze stoklarını artırmaları ve ulusal sınırlar boyunca konuşlandırılmış sensörlerin, radarların, komuta merkezlerinin ve silah sistemlerinin entegrasyonu sayesinde İran füzelerinin ve insansız hava araçlarının çoğunu engelleyebildiler
ABD Merkez Komutanlığı, bu çabaları desteklemede, ABD ve bölgesel askeri personelin tehdit uyarılarını paylaşmasını, çok uluslu tatbikatlar planlamasını ve savunma sorumluluklarını koordine etmesini sağlamada çok önemli bir rol oynadı. Buna ek olarak, erken uyarı veri paylaşımını iyileştirerek ve ulusal operasyon merkezleri arasındaki koordinasyonu artırarak Körfezli ortaklarını daha kapsamlı bir ortak hava durumu tablosu geliştirmeye teşvik etti.
Elbette, eksiklikler bulunmaya devam ediyor. Askeri sistemler arasındaki birlikte çalışabilirlik sorunları ve iş birliğini güçlendirmeye yönelik siyasi irade eksikliği engeller oluşturmayı sürdürüyor. Bununla birlikte, bölgesel hava ve füze savunma iş birliği, savaş öncesi dönemin çok ötesinde bir seviyeye ulaştı.
İran ile savaştan alınan ders, Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgede kalması veya geri çekilmesi mi gerektiğiyle ilgili değil. Zira askeri konuşlandırma stratejik bir amaca ulaşmanın bir aracıdır ve Washington bunu kendi başına bir amaç olarak ele almakla çok uzun zaman geçirdi.
Yerleşik alışkanlıklara, kurumsal katılığa ve askeri varlığı sürdürmeyle ilgili siyasi yaklaşımlara dayalı kuvvet yapısı, maliyetli ve saldırılara karşı savunmasız olduğunu kanıtladı. Kaç asker ve üssün bulundurulması gerektiği sorusuyla başlamak, stratejik mantığı alt üst ediyor. Washington, Ortadoğu'da neyi başarmak istediğinin net ve gerçekçi bir tanımıyla başlamalı ve yalnızca kendi yetenekleriyle güvence altına alabileceği hedefleri belirlemeli.

Washington bu soruyu dürüstçe yanıtladığında, sağlam bir askeri konuşlandırmanın hatları netleşecektir. Bu yaklaşım, geniş çaplı konuşlandırma yerine niteliksel yeteneklere, asker sayısı ve kaynakları yerine ortak toprakları ve askeri tesisleri kullanma yeteneğine ve kuvvetleri birden fazla yere dağıtmak yerine uzmanlaşmaya öncelik veriyor.
Yine bu yaklaşım, stratejik su yollarını korumak, İran'ın nükleer silah edinmesini önlemek ve terörizmle mücadele etmek için gerekli hava, deniz ve özel operasyon kuvvetlerini korur. Ayrıca, nitelikli personele yatırım yapar ve etkili güvenlik iş birliği süresince bunların sürekli olarak hazır bulunmasını sağlar.
Bu yaklaşım altında, Amerika Birleşik Devletleri güvenlik garantörü olmaktan kolaylaştırıcı ve koordinatör olmaya geçerek, ortakların yeteneklerini ortak bir çerçeveye entegre etmeye çalışır ve böylece bu ortaklar yükün daha büyük bir kısmını üstlenir.
Hava ve füze savunmasındaki iş birliği, bu yaklaşımın etkinliğini zaten kanıtladı. Ortak ülkeler sensörlerini, radarlarını, komuta merkezlerini ve silah sistemlerini entegre bir ağa bağladıklarında, tek bir tarafın tek başına başa çıkamayacağı çok sayıda füze ve insansız hava aracını engelleyebilirler.
Bunu gerçekleştirmek kolay olmayacak ve Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgesel güvenliğe olan bağlılığını askeri üslerinin üzerinde dalgalanan Amerikan bayraklarının sayısıyla ölçenler tarafından da hoş karşılanmayacaktır. Ancak alternatifler daha da kötüdür. Strateji olmadan güç azaltmak sadece gizli bir geri çekilmedir, strateji olmadan güçleri korumak ise İran'ın Washington'u bu sebeple cezalandırabileceğini kanıtladığı sahte bir güvenlik duygusunu yansıtır. Washington askerlerini saymaya devam edebilir veya sonuçları ölçmeye başlayabilir. Net bir stratejiye hizmet etmeyen bir askeri konuşlandırma güç kazandırmaz. Bu konuşlandırma, saldırılara açık bir hedeftir.
*"Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir."


