Sağir el-Hidri
Rusya’nın Afrika’ya silah taşımak için sivil gemileri kullandığını ortaya koyan bir araştırma, özellikle kıtadaki çok sayıda ülkenin onlarca yıldır devam eden çatışmaların pençesinde olduğu bir dönemde, eşi benzeri görülmemiş bir tartışmaya yol açtı.
Avrupalı araştırmacı gazetecilik kuruluşlarından Dossier Center, Follow the Money, Süddeutsche Zeitung, Danwatch ve Delfi’nin oluşturduğu medya ittifakının yürüttüğü araştırmaya göre, Gine’nin başkenti Konakri limanına kısa süre önce sivil gemiler aracılığıyla yaklaşık 50 askeri araç, zırhlı araç ve yakıt tankeri ulaştırıldı.
Araştırmada, bu askeri teçhizatın, Assimi Goita liderliğindeki askeri yönetimi ve burada konuşlu Rusya Savunma Bakanlığı’na doğrudan bağlı Afrika Kolordusu güçlerini desteklemek amacıyla kara yoluyla Mali’ye taşınacağı belirtildi.
Afrika’ya silah taşımak için kullanılan gemilerin büyük bölümü ABD ve Batılı ülkelerin yaptırımlarına tabi bulunuyor. Bu durum, Avrupa güçlerinin Ukrayna’ya yönelik saldırısı nedeniyle Rusya üzerindeki baskıyı artırmaya çalıştığı bir dönemde, Moskova’nın yaptırımları aşmak için yeni yöntemlere başvurup başvurmadığı konusunda ciddi soru işaretleri doğuruyor.

Gelişen bir eğilim
Rusya’ya yönelik bu suçlamalar, Moskova’nın Mali, Nijer, Burkina Faso ve Madagaskar gibi çok sayıda Afrika ülkesindeki nüfuzunu önemli ölçüde pekiştirdiği bir dönemde gündeme geldi. Söz konusu ülkelerde yaşanan askeri darbeler, Batılı güçlere karşı tutum sergileyen geçiş yönetimlerinin iktidara gelmesine yol açtı.
Sahel bölgesinde silahlı gruplara karşı operasyonlar yürüten Fransız güçleri bölgeden çıkarılırken, yerlerini önce Wagner Grubu bünyesindeki Rus güçleri, daha sonra ise Afrika Kolordusu aldı.
Afrika meseleleri uzmanı siyaset araştırmacısı Ali Fevzi, son dönemde yayımlanan Avrupa merkezli araştırmacı gazetecilik çalışmalarının, Rusya’nın Afrika’ya yönelik askeri tedarik hatlarını yönetme konusunda geliştirdiği yeni bir modeli ortaya koyduğunu belirtti. Fevzi, bu modelin askeri teçhizatın taşınmasında sivil yük gemilerinin kullanılmasına, sevkiyatların kabulü ve yeniden dağıtımı için Afrika limanlarından yararlanılmasına dayandığını, böylece hareketliliğin daha az görünür hale geldiğini ve sevkiyatların takibinin zorlaştığını ifade etti. Fevzi, 2023-2026 döneminde 12 Rus gemisinin hareketlerini ele alan araştırmada, zırhlı araçlar, tanklar, roketatarlar ve lojistik destek ekipmanları dahil 100’den fazla askeri teçhizatın Batı Afrika ve Libya’ya uzanan deniz güzergâhları üzerinden taşındığının belirtildiğini aktardı. Fevzi ayrıca, kısa süre önce yayımlanan ortak araştırmada, yedi gemide bulunan 28 kişinin biyometrik olmayan Rus pasaportları taşıdığının ve bu pasaportlardaki bilgilerin doğruluğunun şüpheli olduğunun tespit edildiğini söyledi. Fevzi, bu durumun operasyonlara katılan kişilerin niteliğine ilişkin soru işaretleri doğurduğunu, ancak söz konusu kişilerin istihbarat kurumlarına mensup olduklarını kanıtlayan kesin bir delil oluşturmadığını vurguladı.

Sahte belgeler ve kimlikler
Rusya, son dönemde Afrikalı müttefiklerini destekleme konusunda önemli engellerle karşı karşıya bulunuyor. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre El Kaide bağlantılı Cemaat Nusret el-İslam vel-Müslimin (CNIM) ile ayrılıkçı Azavad Kurtuluş Cephesi gibi silahlı gruplar, Afrika’nın Sahel bölgesinde sahadaki dengeleri değiştiren yeni bir durum ortaya çıkardı.
Afrika meseleleri uzmanı Muhammed Eval, Rusya’nın askeri amaçlarla sivil gemileri kullanmaya yönelmesinin önemli bir gelişme olduğunu belirterek, bu adımın Moskova’nın nüfuzunu kurtarmaya çalıştığı yeni bir aşamaya işaret ettiğini söyledi. Eval, Batı’nın desteğinden vazgeçerek Rusya’ya yönelen Afrikalıların, Kremlin’in kendilerine sağladığı desteğin sınırlı kalmasından dolayı hem halk hem de resmi çevreler düzeyinde rahatsızlık duymaya başladığını ifade etti. Eval, özel açıklamasında, Avrupa merkezli platformların yanı sıra Afrika Savunma Forumu (Africa Defense Forum) dergisinin yürüttüğü araştırmanın, Rusya’nın uluslararası yaptırımları aşma girişimlerine ilişkin önemli ayrıntıları ortaya koyduğunu belirtti. Gemilerin Afrika limanlarına ulaşabilmek için mürettebatlarına ait sahte belge ve kimliklerin kullanıldığını aktardı. Eval, bir diğer önemli hususun ise sivil gemilere çoğu zaman askeri gemilerin eşlik etmesi olduğunu belirterek, bunun sivil gemilerin denetlenmesini veya mürettebatlarının gözaltına alınmasını önlemeyi amaçladığını kaydetti.
Lome, Konakri ve Libya
Kremlin, bu suçlamalara ilişkin henüz bir açıklama yapmadı. Rusya ise güvenlik sorunlarının neredeyse kronik hale geldiği Afrika’daki askeri varlığını artık inkâr etmiyor. Araştırmalarda Moskova’nın Gine’deki Konakri, Togo’daki Lome ve Libya’nın doğusundaki belirli limanlara bel bağladığı belirtiliyor.
Ali Fevzi, Togo’daki Lome ve Gine’deki Konakri limanlarının yanı sıra Libya’daki bazı limanların da tedarik güzergâhları arasında yer aldığını belirtti. Fevzi, Burkina Faso toprakları üzerinden Mali’ye askeri teçhizat taşındığına ilişkin bulgular bulunduğunu ve bu sevkiyatların, Wagner Grubu’nun üstlendiği görevlerin bir bölümünü devralan Rusya Savunma Bakanlığı’na bağlı Afrika Kolordusu’nu desteklemeyi amaçladığını ifade etti. Rusya’nın deniz takip sistemini devre dışı bırakma, aracıların sayısını artırma ve sivil gemilerden yararlanma yöntemlerine başvurduğunu kaydeden Fevzi, bu uygulamaların, denetimi azaltmak ve Rus askeri kurumlarıyla bağlantılı ağlara yönelik kısıtlamaları aşmak amacıyla mevcut lojistik yöntemlerin yeniden düzenlendiğini gösterdiğini vurguladı. Fevzi, söz konusu hareketliliğin yalnızca askeri sevkiyat faaliyetlerinden ibaret olmadığını, aynı zamanda Rusya’nın Sahel ve Batı Afrika’daki nüfuzunu yeniden tesis etme çabalarıyla bağlantılı olduğunu belirtti. Afrika ülkelerinin limanlar ve sevkiyatlar üzerindeki denetimlerini güçlendirmeleri gerektiğini ifade eden Fevzi, uluslararası toplumun da yaptırımların uygulanmasına yönelik mekanizmaları geliştirerek denetim kapsamını yalnızca gemi ve şirketlerle sınırlı tutmaması, deniz taşımacılığı, sigorta ve finansman ağlarını da kapsayacak şekilde genişletmesi gerektiğini kaydetti.

