Adrenalin'den herkese merhaba. Önde gelen motor sporlarında yaz arasına girildi, dövüş sporlarındaysa büyük maçlar için gelecek haftayı beklememiz gerekiyor. Bu hafta bu boşluktan yararlanarak dünyanın en fazla izlenen sporlarından Amerikan Futbolu'nu inceleyeceğiz.
120 yarda (109,75 metre) uzunluğa ve 53,3 yarda (48,8 metre) genişliğe sahip sahada oynanan Amerikan Futbolu'nda maçlarda her iki takımda 11 oyuncu çimde oluyor. Takımların toplam oyuncu sayısıysa 53. Oyundaki temel amaç, topu koşu veya pasla ilerleterek rakip takımın sayı bölgesine (end zone) taşımak ve touchdown yapmak.
Bir touchdown 6 puan değerinde. Takımlar ayrıca topu rakip kale direkleri arasından geçirerek 3 puanlık field goal da kazanabilir.
Hücum takımı, topu 10 yarda (9,14 metre) ileri taşımak için 4 hücum hakkına (down) sahip ve bu mesafeyi kat edemezse top rakibe geçiyor. Amerikan Futbolu'nda hem hücumun ilerlemesi hem de savunmanın buna engel olması amaçlanıyor.
Amerikan Futbolu'nda diğer toplu sporların aksine oyunculardan hem savunma hem de hücum yapmaları beklenmiyor. Takımlarda hücüm ve savunmayı ayrı oyuncular yapıyor.
Oyunda savunma takımı, hücum takımının ilerlemesini durdurmaya çalışıyor. Oyun süresinin sonunda daha fazla puan yapan takım kazanıyor.
Oyun, alışılmışın dışında mekik şeklindeki bir topla oynanıyor. Yaklaşık 400 gram ağırlığa sahip topun uzunluğu 28, çapıysa 17 santim.
Amerikan futbolu, ABD’nin en popüler sporlarından biri. Amerika Birleşik Devletleri’nde yıllık yaklaşık 1,1 milyon lise sporcusu ve 70 bin üniversite sporcusu Amerikan Futbolu oynuyor. Profesyonel düzeydeyse National Football League (NFL) bu sporun en üst ligi.
16 takımın bulunduğu iki konferanstan oluşan NFL'de 32 takım mücadele ediyor. Takımlar 18 haftalık normal sezonda 17 maça çıkıyor, daha sonraysa Super Bowl yolunda play-off mücadeleleri başlıyor.
NFL, ortalama izleyici sayısı bakımından dünyadaki en büyük spor liglerinden biri. Ligin finali olan Super Bowl maçıysa yılın en büyük etkinliği kabul ediliyor ve dünya çapında yüz milyonlarca kişi tarafından izleniyor. Bu yönleriyle Amerikan futbolu, özellikle Kuzey Amerika’da kültürel bir fenomen.
Amerikan futbolu, 19. yüzyılın ortalarında İngiliz asıllı Amerikalılar arasında oynanan ragbi ve futbol oyunlarından evrilerek ortaya çıktı. Modern kurallara en çok benzeyen ilk maç, 6 Kasım 1869’da Rutgers ve Princeton üniversiteleri arasında oynandı. O dönemde kullanılan kurallar ragbiye yakındı. Toplu formasyonlar, sadece ayakla vuruş gibi unsurlar içeriyordu. 1880’lerde Yale Üniversitesi’nden Walter Camp önderliğinde yapılan kural değişiklikleriyle Amerikan futbolu bugünkü şeklini almaya başladı.
1920’de 10 takımın katılımıyla Amerikan Profesyonel Futbol Birliği (APFA) kuruldu ve iki yıl sonra adı National Football League (NFL) olarak değiştirildi. NFL, zamanla ülke çapında büyük ilgi gören bir profesyonel lig haline geldi.
1960’ta kurulan rakip Amerikan Futbol Ligi'yle (AFL) NFL’in 1970’te birleşmesi, Super Bowl’un yaratılmasını sağladı. NFL, modern haline bu birleşme sonrası kavuştu.
60 dakikalık oyun süresine sahip Amerikan Futbolu maçları 4 adet 15 dakikalık çeyrekten oluşuyor. Maç sırasında oyun saat sık sık duruyor, bu nedenle gerçek bir NFL maçı, topun oyunda kaldığı 60 dakikadan çok daha uzun sürüyor.
Her takım, bir hücum ekibi ve bir savunma ekibi olmak üzere iki farklı kadro kullanıyor ve bunlar sırayla oyuna giriyor. Hücum birimi topa sahipken ilerlemeye, savunma birimiyse ilerlemeyi engellemeye çalışıyor. Bir de tüm vuruş oyunlarından sorumlu olan özel takımlar var. Bu gruplar içinde her oyuncunun önceden belirlenmiş özel bir görevi bulunuyor.
Hücum oyuncuları topu koşarak ya da pas vererek ilerletiyor. Takım 10 yardayı 4 hak içinde geçmeyi başarırsa bir "first down" elde ediyor ve hakları sıfırlanıyor. Eğer 10 yarda ilerleyemezse hücumun sonlandırıldığı yerde top rakibe geçer (turnover on downs).
Ayrıca hücum takımının ceza alması da hak sayısını azaltabilir. Haklar tükenmeden top ileri götürülemeyince genellikle 4. haktan önce takım ya field goal denemesi yapar, ya da topu karşı takımın gerisine atarak pozisyon kaybetmemeye çalışır.
Puan sistemi Amerikan futbolunun en önemli unsurlarından. Hücum takımı topu rakip sayı bölgesine taşıyarak veya burada yakalayarak touchdown yapabilir.
Touchdown’dan sonra serbest bir atış hakkı kazanılır, bu hakla takım 1 puanlık ekstra atış (kaleye kısa mesafeden şut) veya 2 puanlık ikinci bir end zone atlayışı (sayı bölgesine tekrar taşıma) denemesi yapabilir.
Takımlar field goal ile de sayı kazanabilir: Hücum takımı, 4. haktan önce topu durdurup şut çekmeye karar verirse, topu rakip kale direklerinin arasından geçirmeye çalışır; başarılı olursa 3 puan kazanır. Ayrıca savunma takımı da puan kazanabilir: Eğer hücum takımının top taşıyıcısı kendi sayı bölgesinde yere düşürülürse savunma takımı 2 puan alır.
Savunma ayrıca fumble veya interception (savunmanın topu hücumculardan kazanması) sonrası topu kontrol edip touchdown yaparak da sayı kazanabilir.
NFL tarihinde pek çok başarılı takım var. Özellikle Pittsburgh Steelers ve New England Patriots, 6'şar Super Bowl şampiyonluğuyla lig tarihinin en fazla şampiyonluk kazanan takımları. 5'er şampiyonluklarıyla San Francisco 49ers ve Dallas Cowboys en başarılı ikinci takımlar.
Diğer dikkat çekici takımlar arasında 4 şampiyonluğa sahip Green Bay Packers'la (1967, 1968, 1997, 2011) New York Giants (1987, 1991, 2008, 2012) yer alıyor. Son yılların dominant takımlarından Kansas City Chiefs ise 6 yılda üç şampiyonluk kazanarak (2020, 2023, 2024) öne çıktı.
Geçen yılın şampiyonuysa Super Bowl'da Kansas City Chiefs'e ağır bir mağlubiyet tattıran Philedelphia Eagles oldu.
Yararlanılan kaynaklar: ESPN, DAZN, NFL
