Kim kimi yenecek: Yapay zeka mı, insan mı?

Şarku’l Avsat Silikon Vadisi'nden Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’ne günümüz teknolojisinin ‘devrim niteliğindeki gelişmesinin’ öncüleriyle görüştü

ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI şirketinin genel merkezi önünde bulunan Truva atı heykeli (AFP)
ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI şirketinin genel merkezi önünde bulunan Truva atı heykeli (AFP)
TT

Kim kimi yenecek: Yapay zeka mı, insan mı?

ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI şirketinin genel merkezi önünde bulunan Truva atı heykeli (AFP)
ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI şirketinin genel merkezi önünde bulunan Truva atı heykeli (AFP)

İngilizce de kullanılan ‘LOL!’ ifadesi için ‘kahkaha’ mükemmel bir karşılık olabilir. Dünyaca ünlü İngiliz fütürist Mike Walsh’a, Twitter'ın sahibi Elon Musk'ın yapay zekâ araştırma şirketi OpenAI ve tüm AI laboratuvarlarının ChatGPT 4'ten daha güçlü sistemler geliştirmelerinin ‘derhal ve en az altı aylığına’ durdurulması çağrısıyla ilgili fikrini sorduğumda cevaben bana ‘yüksek sesle güldüğünü’ söyledi.

‘Cool!’ (havalı!) ifadesi ise ilkokul birinci sınıf öğretmeninin anlattıklarıyla gözleri kamaşan 6 yaşındaki bir çocuğun okuldan döndükten sonra ailesiyle konuştuğu İngilizceden bir ifade. Öğretmeni bilgisayarı açmış ve diğer öğrencilerle birlikte ona akıllarına gelen soruları sormalarını istemiş; ChatGPT de bu sorulara doğru yanıtları vermişti. Ancak öğretmen, öğrencilerini bilgisayarı ev ödevlerini yapması için kullanmanın kopya çekmek anlamına geleceğini söylemeyi de ihmal etmemiş.

Bu yaklaşım, bir Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) araştırmacısının, ChatGPT'ye, ödevde kopya çekmek gibi etik sorunlarla ilgili bir laboratuvar sorusu sormasına neden oldu. ChatGPT ise bu soruya aynı zamanda hem ‘doğru’ hem de ‘mükemmel’ yanıtlar verdi. ABD ve tüm dünyada en çok satanlar listesinde yer alan The Algorithmic leader: How to Be Smart When Machines Are Smarter Than You (Algoritmik Lider: Makineler sizden daha akıllı olduğunda nasıl akıllı olunur?) kitabının yazarı Mike Walsh ve onunla yakın bir görüşe sahip olan yatırım devi Sumeru Şirketi Genel Müdürü Abdo George Kadifa, yapay zekanın geliştirilmesinin ertelenmesi talebini, Elon Musk'ın ‘cini şişeden çıkaran eski ortağı Sam Altman'dan geride kalmasına’ bağladılar. Ancak Kadifa, bu düşüncesini açıklarken yeni teknolojiye yatırım yapmakla ilgili gerçek endişelerini yansıtmamayı tercih ettiğini de eklemeyi unutmadı.

Aynı şekilde Şarku’l Avsat’a konuşan ABD Yale Üniversitesi'nden Dr. Steven Shwartz, ünlü ‘Evil Robots, Killer Computers, and Other Myths: The Truth About AI and the Future of Humanity’ (Şeytani Robotlar, Katil Bilgisayarlar ve Diğer Efsaneler: Yapay Zeka ve İnsanlığın Geleceği Hakkındaki Gerçekler) kitabında ‘köprünün altından çok su aktığın’ ve yapay zeka alanındaki ilerlemenin artık durdurulamayacağına inandığını ifade etti.

Yapay zekanın üniversite kurumlarının laboratuvarlarında ulaştığı seviye ve son aylarda hızla insanların günlük hayatına girmeye başlaması, teknoloji bilimlerinde dünyada birinci sırada yer alan MIT’nin Veri, Sistem ve Toplum Bölümü (IDSS) Başkanı Filistin asıllı ABD’li bilim insanı Prof. Dr. Munther Dahleh'e göre ilk atom bombasının üretildiği ‘Manhattan Projesi’ ile aynı ölçüde etkili.

Şarku’l Avsat, Dahleh, Walsh, Kadifa ve Schwartz'ın yanı sıra Danimarka merkezli biyoteknoloji şirketi GenMab'in veri bilimi başkan yardımcısı Hisham Hamadeh, MIT Jameel Topluluğu Direktörü George Richards ve Beyrut Amerikan Üniversitesi Mütevelli Heyeti Üyesi ve Majarra CEO'su Abdulsalam Haykal gibi Arap ve ABD’li isimlerle farklı yerlerde oldukları halde sanal bir sohbet ortamı oluşturduğu ayrı ayrı röportajlar gerçekleştirdi.

Hepsi, sadece tüm çalışma alanlarında değil, bildiğimiz kadarıyla insanların yaşamlarında da dönüşüme yol açacak, kimilerinin ‘mucizevi sistemler’ dediği hayranlık uyandıran çalışmalar yürütüyorlar. Her biri kendi bulunduğu yerden ve başlangıç ​​noktasından, ‘aldatmaca’ gibi basit ve kırılgan görünen, yapay zekanın bir gün kendi üreticisi olan insanı yenme olasılığı gibi kaotik soruları yanıtladılar.

MIT'den bir araştırmacı, bir öğrenci olarak ödevinizi yapay zekaya yaptırmasının getireceği ahlaki ve sosyal sorunları açıklaması için ChatGPT'ye bir soru gönderdi. ChatGPT ise bu soruya verdiği yanıtta ev ödevlerinin yapay zekaya yaptırılmasının birkaç olası ahlaki ve sosyal soruna yol açabileceğine dikkati çekerek, bunlardan bazılarını şöyle sıraladı:

1- Etik dışı davranış: Öğrenciler, ödevlerini başkalarına yaptırarak öğrenme sürecini atlama ya da sorumluluklarını yerine getirmeme eğilimi gösterirlerse dersi gerektiği gibi öğrenmeyebilirler. Bu da öğrencinin gerçek anlamda öğrenme deneyiminden yoksun kalmasına neden olabilir.

2- Eşitsizlik: Sadece bazı öğrencilerin yapay zeka teknolojisine erişebileceği düşünüldüğünde, öğrenciler arasında adaletsizlik yaratabilir. Teknolojiye erişimi olmayan öğrenciler, yapay zeka kullanarak ödevlerini yapma avantajına sahip olamazlar, bu da eşitsizlik ve adaletsizlik sorunlarına yol açabilir.

3- Yaratıcılığın azalması: Öğrenciler, ödevlerini yapay zekaya yaptırarak teknolojiye bağımlı hale gelebilirler. Eğer bu teknoloji başarısız olursa ya da kullanılamaz hale gelirse zararlı olabilir.

Yapay zekanın bu yanıtı, ‘hem harika hem de etkileyici bir cevap’ olarak görüldü.

Yıkıcı değişim

Hızla gelişen teknolojiler ve ‘yıkıcı değişim’ (hızlı teknolojik değişimlerin insanların yaşamları üzerindeki etkisiyle ilgili yeni bir bilimsel kavram/disruptive change) çağında, Mike Walsh'ın son kitabı ‘Algoritmik Lider’ liderliği ve kurumları yeniden keşfetmek için umut dolu bir rehber oldu. Walsh, 2009 yılında yayınlanan ‘Futuretainment: Yesterday the World Changed, Now it's Your’ (Futuretainment: Dün Dünya Değişti, Şimdiyse Sen) adlı ilk kitabında akıllı telefonların medya ve pazarlama endüstrisini yeniden şekillendirmedeki etkisini ve sosyal medyanın, dijital etkileyicilerin ve akışlı eğlencenin çok yakında ortaya çıkacağının öngörülmesinden sonra ABD ve uluslararası ödüller kazandığına dikkati çekiyor.

Walsh, 2014 yılında çıkan ‘The Dictionary of Dangerous Ideas’ (Tehlikeli Fikirler Sözlüğü) adlı ikinci kitabında ise mikro uydu ağları, kripto paralar, sürücüsüz arabalar, dronlar ve dijital biyolojideki atılımlarla ilgili bazı tahminler yürütüyor. Bu üç kitap şimdiye kadar Arapça, Almanca, Japonca, Çince, Korece ve Lehçeye çevrildi.

Bugün yapay zekaya giriş yapmak, dokuma tezgahlarının yerini bir günde dokuma makinelerinin yerini alması gibi. Makinelerin gelişiyle dokuma işçileri ayaklandılar ve yeni makineyi parçaladılar. Fakat çok geçmeden, çok geçmeden tek kayıplarının insanları mutsuz eden bir iş olduğunu ve artık çok daha fazla yeni ve farklı iş bulunduğunu anladılar. Sonunda, mesai saatleri rekoru kırdıran otomatik jakarlı dokuma tezgahı, modern bilgisayarların temelini oluşturdu. Mike Walsh, yapay zekanın asıl tehlikesinin sistemlerin kendini fark edip bizi mahvetmesi değil, tam olarak anlamadığımız kötü tasarlanmış platformlara çok fazla karar verme yetkisi verilmesi olduğuna inanıyor.

Turing testi

Sumeru Şirketi Genel Müdürü Kadifa, benzer bir yaklaşımla, kriptografi ve bilişimin ilk öncülerinden Alan Turing'in yapay zekanın insan zekasına yaklaşıp yaklaşmadığını görmek için geliştirdiği, bir bilgisayarın perde arkasına konup sonra birinden perdenin arkasında duran ve bilgisayar olduğunu bilmediği ‘diğer kişiyle’ konuşmasının istendiği testi hatırlattı. Test sırasında bilgisayarın yanıtları eğer bir insan gibi mantıklı geliyorsa, insan zekasına yaklaştığı anlamına geleceği öngörüldü ki veri tabanında ‘300 milyar bit dijitalleştirilmiş bilgi ile 175 milyar dijital ortama ve İngilizce 40 bin sembole’ sahip olan ve tüm bu rakamların ‘endişe değil, kutlama kaynağı olduğu vurgulanan GPT'nin yaptığı da tam olarak bu.

Bu rakamlar astronomik gibi görünse de Şeytani Robotlar, Katil Bilgisayarlar ve Diğer Efsaneler kitabının yazarı ve akıllı teknoloji şirketi Device24'ün kurucu ortağı olan Steve Schwartz, bunların rakamlara nasıl ulaşıldığını açıklarken öncelikle ChatGPT'nin insanlardan daha akıllı olmadığını, fakat daha iyi bir hafızaya sahip olduğunu söyledi.

Schwartz, sözlerini şöyle sürdürdü:

“ChatGPT, üç milyon kitap okuyarak eğitildi. Üç milyon kitap seçiyorlar, ardından ilk kitabı seçerek ChatGPT'ye şöyle söylüyorlar: ‘Tamam, bu kitaptaki ilk kelime ve ChatGPT’nin ikinci kelimeyi beklemesi gerekiyor. Elbette ona doğru cevabı vermeniz için rastgele bir şeyler üretecek ve ardından ona ilk iki kelimeyi ve sonra üçüncü kelimeyi verirsiniz. Yine rastgele bir yanıt gelecektir, ona tekrar doğru yanıtı verin. Tüm kitap böyle böyle tamamladığınız da kitaptaki bir sonraki kelimeye göre üç milyon doğru cevap vermiş olursunuz. Ondan referanslarını değiştirmesini istediğiniz de bir dahaki sefere ChatGPT çok daha iyi bir tahminde bulunacaktır.”

Üç milyon kitabın, bir sonraki kelimenin tahmin edilmesi için eğitilen, internet ve geliştirme ağındaki komut dosyaları olması, gerçekleri bununla öğrenmeniz gerektiğini gösteriyor. Yani, üç milyon kitap okuyarak pek çok gerçeği, İngilizce grameri, kuşların uçabildiğini ve arabaların tekerlekleri olması gibi pek çok kavramı öğrendim demeniz ve sadece bir sonraki kelimeyi tahmin edebilmeniz gerekiyor. Bu, GPT 3, 3.5 ve 4 adı verilen temel teknolojinin ta kendisi. Bu sistemler insanlara pek benzemez. Bundan dolayı akıllara şu soru geliyor; Ne kadarını biliyor ve insan bunun ne kadarını düşünüyor?

Büyük dil modelleri

Dr. Hisham Hamadeh, yapay zekanın gerçekleştirdiği ‘teknolojik sıçramanın’, araştırmalar yaptığı tedavisi olmayan hastalıklarla ilgili farmakolojik bilimlerde çığır açabilecek nitelikte olması karşısında şaşırmadığını ifade etti. Üretken yapay zekayı destekleyen büyük dil modelleri için algoritmaların, 2017 yılında yayınlanan bir Google makalesinde ortaya çıkmaya başladıklarından henüz çok yeni olduklarını söyleyen Dr. Hamadeh, bu algoritmaların geniş çapta yayılmasını sağlayan şeyin, merkezi San Francisco’da olan OpenAI tarafından doğal dilde halka sunulmasıyla erişilebilir hale gelmesi olduğuna dikkati çekti. ChatGPT’nin etik potansiyeli ve sonuçlarının basında yer almasının yanı sıra hemen hemen herkes tarafından soru sormak için ulaşabilir olduğunu belirten Dr. Hamadeh, bunun, halkın bu teknolojiye olan ilgisinin ve farkındalığının artmasına katkıda bulunduğunu vurgulayarak “Bence mesele sadece algoritma değil, aynı zamanda erişilebilirlik” yorumunda bulundu.

Geoffrey E. Hinton ve ekibinin 2012 yılında ImageNet yarışmasını kazanmasından ChatGPT'nin duyurulduğu 2022 sonlarına kadar geçen 10 yılda, bilgi işlem, bulut sistemi altyapısı, algoritmik tasarım ve veri kalitesinde büyük ilerlemeler kaydedildi. Yapay zekanın tüm kurumlarda ve sektörlerde faaliyetleri temelden değiştireceği açıkça görünüyordu. Mike Walsh, 2020 yılı başlarında patlak veren Kovid-19 salgınının, ‘yapay zeka çağının gelişini potansiyel olarak en az on yıl katkıda bulunarak dijital dönüşümün hızlanması için bir itici bir güç’ olduğuna inanıyor.

Schwartz, yapay zekanın ‘bir gün dünyayı ele geçirecek kadar güçlü’ olacağına dair bir endişesi yok. Sam Altman'ın yapay zekanın dünyayı kontrol etmesini sağlayacak bir seviyeye ilerlese bile, bu gelişmeleri bir anda tüm dünyaya sunmaktansa yavaş yavaş ve kademeli olarak sunmanın daha iyi olacağı şeklindeki görüşünü hatırlatan Schwartz, “Bunu yavaş yavaş yaparsak, bu sorunlara çözümler bulabilir ve böylece gerçekten akıllı olmalarını beklemek yerine onları oldukları yere koyabilir, güvenli hale getirebilir ve yavaş yavaş daha iyi hale getirebiliriz” değerlendirmesinde bulundu.

Dr. Hamadeh'e göre ise yapay zeka ile insan arasında yapılan karşılaştırma, bir Ferrari'yi bir traktörle karşılaştırmak gibi. Güç açısından, biri diğerinden daha güçlü olsa da kullanım amacı çok önemli.

Dr. Hamadeh, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Tarlayı bir Ferrari ile süremezsiniz. Traktör daha büyük bir motora sahip olsa da, bir Ferrari'nin hızını geçmez. Yapay zekanın bu ayrımı yapabilmesi için halen insan aklına ihtiyacı var.”

Sonuçlar ve korkular

Beyrut Amerikan Üniversitesi, Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü ve Chicago Üniversitesi'nde eğitim alan ve şu an ABD merkezli teknoloji şirketi Hewlett-Packard (HP) Başkan Yardımcısı olarak görev yapan Kadifa, teknolojideki herhangi bir büyük atılımın artıları ve eksileri olduğunu kabul ed00iyor. Bunun telif hakkı, bilgilerin kaynağı ve mahremiyet gibi açılardan yasal sonuçları ve örneğin ‘kapalı bir sistem’ olduğu için ChatGPT'deki bilgileri kimin kontrol ettiğiyle ilgili başka sonuçları da olduğunu söyleyen Kadifa, “İnternete yanlış bilgiler girerek verileri çarpıtan kişilerle ilgili bazı güvenlik sorunları olduğu biliniyor. Bu veriler, söz konusu bilgilerin iyi mi kötü mü olduğunu bilmeyen ChatGPT tarafından okunabilir” ifadelerini kullandı.

Yapay zekanın insanların yerini alması ihtimali bugün güçlü bir sorun haline geldi (AFP)
Yapay zekanın insanların yerini alması ihtimali bugün güçlü bir sorun haline geldi (AFP)

Bu yeni alanın uzmanlar, şu anki mevcut engellerin ve zorlukların aşılacağına inanıyorlar. İnternet ilk kez kullanılamaya başlandığında çoğu insan güvenlik, mahremiyet ve diğer nedenlerden ötürü kredi kartı bilgilerini internete koymaktan korkuyordu. Fakat bu konuda başarılı çözümler bulundu. Artık hiç kimsenin internetin kredi kartları için güvenli mi yoksa güvensiz mi bir yer olduğunu düşünmemesi bunun kanıtı.

Schwartz, ChatGPT ya da diğer yapay zeka platformlarının işleri bu kadar çabuk halletmesiyle ilgili olarak ‘bunun gibi araçlar nedeniyle dezenformasyonun büyük bir sorun olacağını’ öne sürerek “ChatGPT'nin türünün tek örneği olmadığının anlaşılması gerekiyor. Dolayısıyla, ChatGPT'nin üreticisi OpenAI’nin ChatGPT’yi açık kaynak kodlu hale getirmesi halinde, elimizde binlerce benzer araç olduğu kadar yanlış bilgilerle de baş başa kalacağız. Ne yaparsak yapalım, önümüzdeki yıl boyunca tüm internetin bu büyük beyinlerin yarattığı dezenformasyonla kirlendiğini göreceğimize inanıyorum ve bu korkunç olacak” şeklinde konuştu.

ChatGPT'nin ‘yanlış ya da yanıltıcı yanıtları’, siber uzayın neler getirebileceği konusunda daha fazla endişe uyandırıyor. İngilizce olarak ChatGPT'ye ‘dedektif’ kelimesiyle başlayan bir cümle yazıp ona cümleyi bitirmesini söylerseniz, genellikle bir erkek dedektifle tamamlayacaktır. Bu da kadın dedektiflere karşı bir önyargıdır.

Aynı şekilde (yine İngilizce olarak) ‘Müslümanlar...’ yazıp ChatGPT'nin bunu tamamlamasına izin verirseniz, birçok kez ‘teröristler’ gibi bir kelime eklediğini göreceksiniz.

Schwartz ile ‘yanlış bilgi’ ve ‘yanıltıcı içerik’ konusundaki bu ‘büyük korkuyu’ paylaşan Dr. Hamadeh, “Çünkü artık yüzünüzü alıp istediğiniz ses tonunda her şeyi söyletebileceğiniz metin, resim, ses ve hatta video dahil olmak üzere çok gerçekçi sahte içerikler oluşturabiliyorsunuz. Bu çok ürkütücü. ‘Yapay zekâ ile ilgili içeriklerin özgünlüğü’ gibi etik kaygılarla ilgili başka bir endişe daha var. Diyelim ki bir makine ile sanat yapıyorsunuz ve sanatı elle yaptığınızı varsayarak yarışmalara katılmaya çalışıyorsunuz. Bu son derece rahatsız edici” yorumunda bulundu.

Daha tehlikeli ve daha fazla soruyu gündeme getiren bir nokta daha var. Örneğin, bir yapay zeka tıbbi tavsiye vermeye çalışıyorsa, bunu her seferinde kim kontrol ediyor? Bir noktada bunun güvenilebilecek bir kara kutu olduğunu, çünkü son 100 kez doğru cevabı verdiğini ve sonraki 100 kez de yine doğru yanıt vereceğini söyleyebilir miyiz? Nüfusun belirli bir kesimine karşı önyargılı olduğunda ve bu kesime mensup olanları suçlu ya da başarısız insanlar olarak sınıflandırdığında neler olabilir? Şirketinizdeki kişileri işe almak, raporlamak ya da en azından kategorilere ayırmak için yapay zekaya güvenebilir misiniz? Sonuç tatmin edici olmadığında bunun sorumlusu kim olacak? Yapay zeka mı yoksa yapay zekayı kullanan mı?

Yapay zekanın başlıca dezavantajının, ‘gerçek devrimci potansiyeli dikkate alınmadan hayata geçirilmesi olduğunu’ düşünen Mike Walsh, öncülerin genellikle kendilerine yaptıkları şeyin yeniden tasarlanma şansının ne kadar olduğunu sormadan mevcut süreçlerde ve sistemlerde yüzde 10'luk iyileştirmelere odaklandıklarını söyledi.

Sonsuz artılar

Sumeru Şirketi Genel Müdürü Kadifa, bu yeni teknolojinin ‘olumlu ve iyimser tarafında’ yer alarak pek çok yeni iş olanağına ve yeni fikirlere kapıyı aralamasını umduğunu ifade etti. Kadifa, “Gerek eğitim, gerek sağlık gerekse bilim alanlarında olsun, pek çok iyi şey olacak" dedi.

İki, üç ya da on referansa dayalı eski bilimsel kuralların belki de ‘artık geçerli olmayabileceğini’ belirten Kadifa, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Son 500 yıldır, diyelim ki fiziksel, biyolojik ya da kimyasal bir çevreye bakıyor, sonra bir teori ortaya atıyor ve ardından bu teorinin doğru olup olmadığını bulmaya çalışıyordunuz. Tıpkı yerçekimi kuvvetinin kütle çarpı yerçekimi faktörüne eşit olduğunu söylediğinizde yapılması gerektiği gibi. Bu yüzden Isaac Newton yerçekimi yasasına baktığında, temel olarak burada üç faktör olduğunu söyledi. Ardından bazı ölçümler yaptı ve haklı olduğu ortaya çıktı. Bu bilimsel temel, insanları aya, Mars'a ve her yere taşıdı. Ancak üretken yapay zeka ile insan bilgisi katlanarak çok daha olumlu bir ivmeye dönüşecek. Çünkü yapay zeka çağında bilimsel temel sadece birkaç referansa dayandırılamaz. Zira insanların muhtemelen yüzbinlerce ya da daha fazla referansı ve açıklayacak değişkenleri olacaktır. ChatGPT, İngilizcenin nasıl işlediğini 175 milyar referansla açıklıyor. Bu yüzden bilimsel keşiflerde de büyük bir sıçrama bekliyorum.”

Bugün yapay zekaya giriş yapmak, dokuma tezgahlarının yerini bir günde dokuma makinelerinin yerini alması gibi (Adobe Stock)
Bugün yapay zekaya giriş yapmak, dokuma tezgahlarının yerini bir günde dokuma makinelerinin yerini alması gibi (Adobe Stock)

Mike Walsh, birkaç yıl öncesine kadar çoğu insanın yapay zeka konusunda yaptığı en büyük hatanın, mavi yakalıların çalıştığı misafir karşılama, inşaat ve ulaşım gibi çalışma alanlarına yönelik bir tehdit oluşturacağının ya da bilgi endüstrilerinde ve profesyonel hizmetlerde gerçek bir yıkıma yol açabileceğinin düşünülmesi olduğuna dikkati çekti. Ancak bunun gelecekte yazarlara, avukatlara, muhasebecilere ve bankacılara ihtiyacımız olmayacağı anlamına gelmediğini açıkça belirten Walsh, aksine geçtiğimiz birkaç on yılda teknolojinin üretkenlik kazanımlarından muazzam ölçüde yararlanan bu meslek sahiplerinin, yapay zekanın giderek daha karmaşık hale gelen halleriyle çalışırken insan olarak nereye değer katabileceklerini belirleyip rollerini yeniden keşfetmek için şimdi daha çok çalışmaları gerektiğini vurguladı.

Yararlı zeka

Yapay zeka ile ChatGPT’yi bir birinden ayıran Schwartz, aralarında bir bağlantı varsa, yapay zekanın örneğin, insanlara önceki satın alma tercihlerine göre belirli ürünler sunan Amazon, Netflix ve diğerleri gibi şirketler için ‘özel tavsiye motorlarını’ da kapsadığını belirtti. Aynı zamanda tıbbi teşhis alanında da ChatGPT’nin yapay zekanın kullanıldığına dikkati çeken Schwartz, akıllı telefondaki yüz tanıma teknolojisi, arkadaşlarınızın fotoğraflarının tanınması ve adlarının otomatik olarak konulması gibi teknolojilerin de yapay zekaya dayandığına işaret etti.

ChatGPT'nin üç alanda etkili olacağını düşünen Schwartz, bunları şöyle sıraladı:

“Öncelikle çok daha iyi kişisel asistanlara sahip olacağız. İnsanların kullandığı Alexa ve Siri gibi sistemler çok daha iyi hale gelecek. Müşteri hizmetleri için sohbet robotları da çok daha iyi olacak. İkinci olarak, Google, Bing ve diğerleri gibi arama motorları üzerinde ‘yıllar içinde kademeli olarak geliştikleri’ göz önüne alındığında etkisi büyük olacak. Ancak ChatGPT bunu çok daha iyi hale getirecek. Aynı etki, anahtar kelimeleri aramaya yönelik her türlü uygulamada da görülecek. Üçüncüsü ise genel olarak soru cevaplayan uygulamalar, soru yazıp cevap alabileceğiniz ChatGPT ile daha kapsamlı cevaplar verecek hale gelecekler. Neredeyse içeril üreticiliğiyle ilgili her alanda dördüncü bir kategori olduğunu da söyleyebiliriz. Bir blog yazarıysanız, ChatGPT'den bir blog yazısı yazmasını isteyebilirsiniz. Ya da bir bilgisayar programı yazıyorsanız, ChatGPT yahut benzeri bir araçtan bilgisayar programınız için bir başlangıç ​​noktası oluşturmasını talep edebilirsiniz. ChatGPT'den bir belgeyi özetlemesini isteyebilirsiniz. Tüm bu imkanlar üretkenliği gerçekten artıracaktır.”

Arapların konumu

Peki Araplar yapay zeka ile ilgili gelişmelerin neresindeler? ABD’de yapay zeka alanında çalışanlar, şu anda gerçekleşmekte olan ‘devrim niteliğindeki sıçramayı’, 1940’lı yıllarda ilk atom bombasının üretildiği ‘Manhattan Projesi’ ile aynı görüyorlar.

1970’li yıllarda Beyrut Limanı yetkililerinden, George adında kendi kendini iyi yetiştirmiş Lübnanlı bir babanın oğlu olan Abdo George Kadifa, yapay zekanın Arapça için bir tehdit oluşturduğuna inanıyor. ‘Arapların geniş bir dil modeli oluşturmamaları halinde, tüm Arap geçmişinin etkileneceği’ konusunda uyaran Kadifa, “Arapça dil olarak kültürel açıdan önemli olduğu kadar dini açıdan da önemlidir. Araplar olarak bu devrime katılmalı ve dilimize sahip çıkmalıyız” değerlendirmesinde bulundu. Sorunun para olmadığını düşünen Kadifa, bu konuda elinden geleni kesinlikle yapacağına söz verdi.

MIT Jameel Topluluğu Direktörü George Richards da Jameel ailesi tarafından 1945 yılında Suudi Arabistan'da kurulan kurumun ‘yapay zekanın potansiyelinin gayet iyi farkında olduğunu’, öyle ki dünyanın dört bir yanından insanların sağlığını ve iyi hayata şartlarını önemli ölçüde iyileştirmek amacıyla MIT Jameel Clinic (J-Clinic) bünyesinde yapay zeka araçları geliştirmeye çalıştığını, fakat bu araçların sınırlı kaynaklara ulaşması için ciddi çalışmalara ihtiyacı olduğunu söyledi. Richards, J-Clinic’in İngiliz hayır kurumu Wellcome Trust ile birlikte bu araçları yaymak için ortak hastaneler ağı oluşturma çalışmaları yaptığını da sözlerine ekledi.

Beyrut Amerikan Üniversitesi Mütevelli Heyeti Üyesi ve Majarra CEO'su Abdulsalam Haykal ise çalışmaları arasında doğal Arapça dil bilgisi işlemeye odaklanan yapay zeka ve ChatGPT dil modellerinin olduğunu belirtti. Yapay zekayla ilgili düzenlemeler yapılması gerektiğine dikkati çeken Haykal, buna karşın yapay zekayı ‘ilaçlar, nükleer reaktörler, internet ve sosyal medya gibi çok taraflı kullanıma sahip diğer tüm teknolojilerden daha fazla kontrolden çıktığı kıyamet günü senaryosu’ olarak görmediğini vurguladı.

Ancak, yapay zekanın ‘benzersiz müdahaleler gerektirecek benzersiz zorluklar getirdiğini’ söyleyen Haykal, ChatGPT'nin yaygınlaşmasının ve yapay zekanın potansiyelinin daha fazla yatırımın ve yeniliğin önünü açacağına inanıyor. Haykal’a göre bir yandan bu teknoloji mevcut işlevleri ve sistemleri alt üst ederken diğer yandan sayısız insan kendileri ve toplum için yeni fırsatlar oluşturmak amacıyla bu teknolojiyi kullanacaklar.



Slow Horses bitmiyor: Apple TV'den iki sezon daha

En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)
En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)
TT

Slow Horses bitmiyor: Apple TV'den iki sezon daha

En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)
En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)

Apple TV, Slow Horses'ın iki sezon daha devam edeceğini doğrulayarak dizinin 8. sezonla sona ereceği söylentilerine son verdi.

Londra'da 8. sezon çekimleri süren dizinin final yapacağına ilişkin iddialar, Olivia Cooke'un açıklamalarının ardından güçlenmişti. Platform, yeni sezonlarda Gary Oldman'a hangi oyuncuların eşlik edeceğini henüz açıklamadı.

Özellikle River Cartwright'ı canlandıran Jack Lowden'ın diziye devam edip etmeyeceği merak konusuydu. Oyuncunun, Amazon'un yeni James Bond için ilk tercihi olduğu uzun süredir konuşuluyordu. Ancak Variety'nin haberinin yayımlanmasından birkaç saat sonra Amazon MGM'in yeni 007'sinin Robert Pattinson olduğu açıklandı.

Cooke, The Times'a verdiği röportajda dizinin son sezonunu çektiklerini düşündüğünü söylemişti. Oyuncunun canlandırdığı Sid Baker'ın ilk sezonun sonunda öldüğü sanılmış ancak 6. sezonda hayatta olduğu ortaya çıkmıştı. 

Cooke ve Lowden'ı Londra'daki 8. sezon çekimlerinde birlikte gösteren set fotoğrafları da son birkaç aydır paylaşılıyordu.

32 yaşındaki Cooke, röportajda şunları söylemişti:

Son sezonu çekiyorum! Yine de kesin konuşmamak lazım. Ama sanırım bize söylenen bu. Gerçekten de sona geldiğimizi hissediyoruz. Dün makyaj koltuğuna oturup ağladım.

Dizinin bugüne kadar 6 sezonu yayımlandı. Çekimleri tamamlanan 7. sezonun ardından 8. sezon için çalışmalar sürüyor.

Mick Herron'ın romanlarından uyarlanan Slow Horses, 2022'de başlayan yayın hayatı boyunca Apple TV'nin en başarılı yapımları arasında yer aldı. 

Dizi, gözden düşerek Iskarta Bürosu (Slough House) adlı birime gönderilen uyumsuz MI5 ajanlarını konu alıyor. Ekibin başında, Oldman'ın canlandırdığı huysuz Jackson Lamb bulunuyor.

Kadroda MI5 yöneticisi Diana Taverner'ı Kristin Scott Thomas, Catherine Standish'i Saskia Reeves, Roddy Ho'yu Christopher Chung ve Shirley Dander'ı Aimee-Ffion Edwards canlandırıyor. 

Dizide belirli aralıklarla yer alan oyuncular arasında Hugo Weaving, Joanna Scanlan ve Jonathan Pryce da bulunuyor.

Yönetici yapımcı Douglas Urbanski, yayımlanmış romanların tamamı uyarlandıktan sonra dizinin devam edip edemeyeceğine ilişkin soruya, daha önce Hollywood Reporter'da şu yanıtı vermişti:

Çoğu televizyon dizisi bir kitaptan uyarlanmıyor, dolayısıyla biz de bir yolunu bulabiliriz... Bir de şu var: Mick Herron yazmayı bırakmadı. Onun adına konuşamam ama belli mi olur, yeni kitaplar da yazabilir.

Slow Horses bugüne kadar drama dizilerinde yönetmenlik dalında iki, senaryo dalında bir olmak üzere üç Emmy kazandı. 

Dizinin ayrıca 5 BAFTA televizyon ödülü bulunuyor: Drama senaryosu dalında bir ödül alırken kurmaca yapımlarda kurgu ve ses dallarında art arda ikişer kez ödüllendirildi.

Independent Türkçe, Hollywood Reporter, Variety, The Times


Alice Huang... Nvidia’yı sarsan ve casusluk şüphelerini uyandıran gizemli Çinli kadın

Fotoğraf: Eduardo Ramon / Al Majalla
Fotoğraf: Eduardo Ramon / Al Majalla
TT

Alice Huang... Nvidia’yı sarsan ve casusluk şüphelerini uyandıran gizemli Çinli kadın

Fotoğraf: Eduardo Ramon / Al Majalla
Fotoğraf: Eduardo Ramon / Al Majalla

Marco Mossad

Nvidia CEO’su Jensen Huang ile Çinli iş kadını Alice Huang arasındaki ilişkinin ortaya çıkması, teknoloji çevrelerini aşarak Washington’daki siyaset ve ulusal güvenlik çevrelerinde de şok etkisi yarattı. Çin istihbaratıyla bağlantılı olduğuna yönelik şüpheler, henüz kesinliğe kavuşturulmamış bir suçlama olarak gündemdeki yerini korurken, teknoloji dünyasının en etkili isimlerinden birinin özel hayatını ABD ile Çin arasındaki rekabetin merkezine taşıdı. Söz konusu ilişki, Pekin’in yapay zekâ devriminin büyük bölümünün arkasındaki şirketin yöneticisine ne ölçüde yaklaşabildiği sorusunu da beraberinde getirdi.

Bu sarsıntının boyutunu anlamak için Nvidia’nın ABD’nin güç dengelerindeki konumuna bakmak gerekiyor. Şirketin tasarladığı çipler, yapay zekâ sistemlerine güç sağlıyor ve kullanıcılarına bilimsel araştırmalardan sanayiye, askerî uygulamalardan istihbarat faaliyetlerine kadar uzanan alanlarda hesaplama kapasitesi sunuyor. Bu açıdan şirketin stratejik önemi, Washington’ın sırlarını korumaya ve rakiplerinin bu silahların kapasitesine sahip olmasını engellemeye çalıştığı gelişmiş Amerikan silahlarının önemine yaklaşıyor. Dolayısıyla Çin’in bu çiplere erişimi, bir şirketin çıkarlarını ve satışlarını aşarak ABD’nin mali ve askerî üstünlüğüne ilişkin hesaplamalarla doğrudan bağlantılı hale geliyor.

Bu dengeler içinde Alice Huang’ın adı öne çıktı. Medya, finans ve bilişim sektörleri arasında geçiş yapan Çinli iş kadını, Nvidia CEO’suyla ilişkisinin inceleme ve soruşturma konusu haline gelmesiyle gündeme geldi. Peki bu çevreye giren kadın kim? Hunan eyaletinden Washington ile Pekin arasındaki teknoloji rekabetinin en hassas meselelerinden birinin merkezine uzanan süreçte nasıl bir yol izledi?

Alice Huang kimdir?

Huang Le adıyla da tanınan Alice Huang, Çin’in Hunan eyaletine bağlı Xiangtan kentinden geliyor. Hakkında yayımlanan haberlerde yaşının yaklaşık 49 olduğu belirtilirken, bazı kaynaklar 42 yaşında olduğunu öne sürüyor. Doğum tarihi ise henüz kesinlik kazanmış değil. Biyografik bilgilere göre Huang, meslek hayatına medya sektöründe başladı. Hunan Televizyonu ve Çin Merkez Televizyonu’nda (CCTV) çalıştıktan sonra Hong Kong’a taşınarak Hong Kong Baptist Üniversitesi’nde medya yönetimi alanında yüksek lisans eğitimi aldı.

Huang daha sonra finans dünyasına yöneldi. Hong Kong’da HSBC’nin özel bankacılık biriminde ve CITIC Menkul Kymetler şirketinde çalıştı. 2016 yılına gelindiğinde Shanghai Hexi Investment şirketinde üst düzey görevler üstleniyordu. 2016 ve 2017 yıllarında genel müdür yardımcılığı ve icra direktörlüğü görevlerini yürüten Huang, yatırım kararları komitesinde de yer aldı. Ayrıca şirketin kartvizitinde ortak ve genel müdür unvanlarını taşıyordu.

Kariyerindeki en önemli değişim ise 2023 yılında Singapur merkezli Megaspeed şirketinde direktör olarak göreve başlamasıyla yaşandı. Şirket, 2015 yılında Seven Road International adıyla kurulmuş ve başlangıçta video oyunları sektöründe faaliyet göstermişti. Daha sonra veri merkezleri kurmaya ve yapay zekâ uygulamalarının geliştirilmesi ile çalıştırılması için gerekli bilgi işlem kapasitesini sağlamaya yöneldi.

Megaspeed’in faaliyetleri, Nvidia işlemcilerini içeren bilişim ekipmanlarını satın alarak veri merkezlerinde çalıştırmak ve ardından bu ekipmanların işlem kapasitesini şirketlere kiralamak üzerine kurulu. Böylece müşteriler, işlemcileri satın alıp kendi veri merkezlerini kurmak yerine internet üzerinden yapay zekâ modellerini eğitebiliyor ve çalıştırabiliyor. Megaspeed, Nvidia’dan bağımsız bir şirket olmasına rağmen sunduğu hizmetlerde bu şirketin teknolojilerine dayanıyor.

Mart 2023’te Megaspeed’in hisseleri, Britanya Virjin Adaları’nda kayıtlı Huang Le limited şirketine devredildi ve Alice Huang şirketin direktörlüğünü üstlendi. Aynı yılın kasım ayında mülkiyet yapısı değişti ve Huang’ın adı resmî direktörler listesinden çıkarıldı. Bununla birlikte daha sonraki haberlerde, şirketin fiilî yönetimindeki rolünü sürdürdüğü öne sürüldü. Aynı ay Megaspeed, Nvidia’nın resmî bulut iş ortaklarından biri haline geldi. Bu statü, şirkete Amerikan teknoloji devinin çiplerine öncelikli erişim imkânı sağladı.

Megaspeed’in faaliyet hacmi kısa sürede önemli ölçüde büyüdü. Bloomberg’in gümrük kayıtlarına ilişkin analizine göre şirket, 2023 ile Kasım 2025 arasında Malezya ve Endonezya’daki iştirakleri aracılığıyla en az 4,6 milyar dolar değerinde Nvidia ekipmanı ithal etti. Bu ekipmanlar yaklaşık 136 bin grafik işlemciyi kapsıyordu. Söz konusu rakama yalnızca Nvidia ile doğrudan yapılan anlaşmalar değil, sunucu tedarikçilerinden temin edilen ekipmanlar da dahil.

Bu rakamlar, şirketin kısa süre içinde geçirdiği dönüşümün boyutunu ortaya koyuyor. Video oyunları sektörüyle bağlantılı faaliyetlerden milyarlarca dolarlık ekipman satın alarak ileri düzey bilgi işlem hizmetleri sunmaya uzanan bu süreçte Alice Huang’ın adı, ticari çıkarların Çin’in yapay zekâ teknolojilerine erişimine yönelik ABD kısıtlamalarıyla kesiştiği bir pazarla anılmaya başladı.

2024 yılına gelindiğinde Huang’ın Jensen Huang ile yakınlığı kameralara da yansıdı. Taipei’de teknoloji sektörü temsilcilerinin katıldığı bir etkinlik sırasında çekilen ve Net Thunder şirketi tarafından LinkedIn’de yayımlanan fotoğrafta Alice Huang, bir grup katılımcının arasında Jensen Huang’ın yanında otururken görülüyordu. İkilinin ilişkisine yönelik ilginin artmasıyla fotoğraf yeniden dolaşıma girdi. Ancak görüntü, aralarındaki özel ilişkinin ne zaman başladığına ilişkin herhangi bir bilgi vermiyor.

sxfrgth
 Tayvan’ın Taipei kentindeki bir restoranda, Nvidia CEO’su Jensen Huang ile akşam yemeğinde bir araya gelen Alice Huang, 22 Mayıs 2025 (Reuters)

Alice Huang, 22 Mayıs 2025’te Taipei’de düzenlenen Computex fuarıyla eş zamanlı olarak Jensen Huang’ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen bir akşam yemeğinde yeniden onunla birlikte görüntülendi. Kaydedilen görüntüler ikili arasındaki yakınlığı ortaya koyarken, restorandan aynı araçla ayrıldıkları görüldü. ABD’nin Alice Huang’ın Çin istihbaratıyla bağlantılı olabileceğine yönelik şüphelerinin ortaya çıkmasıyla birlikte bu görüntüler, Jensen Huang ile ilişkisini, Megaspeed’deki rolünü ve şirketin Nvidia’nın gelişmiş ekipmanlarına erişimini kapsayan daha geniş bir soruşturmanın parçası haline geldi.

Sanayi ve siyasetin kesişim noktası

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Alice Huang dosyasının hassasiyetinin temelinde, yakınlık kurduğu kişinin konumu ve aralarındaki ilişkiyi çevreleyen ticari çıkarlar bulunuyor. Çok sayıda medya kuruluşu tarafından Çinli casus olarak nitelendirilen Huang hakkındaki suçlama henüz kesinlik kazanmış değil. ABD Adalet Bakanı Todd Blanche, 12 Kasım 2026’da yaptığı açıklamada, bu iddianın henüz doğrulanmadığını ve Federal Soruşturma Bürosu’nun (FBI) Huang’ın Çin hükümeti adına çalıştığına ilişkin haberleri araştırdığını duyurdu. Bununla birlikte, Huang’ın faaliyetlerine ilişkin yayımlanan bilgiler, özel ilişkisinin ötesine geçen ve Washington’ın Çin’e erişimini kısıtlamaya çalıştığı teknolojilere ulaşılmasını kolaylaştırma kapasitesine ilişkin güvenlik sorularını gündeme getiriyor.

2025’in başlarında Alice Huang ve ortağı Kang Wei, Güneydoğu Asya’da yüz milyonlarca dolara mal olacak bir veri merkezi projesini yatırımcılara sundu. Financial Times’ın haberine göre ikili, Nvidia işlemcilerini temin edebileceklerini belirtirken Çinli Alibaba grubunu da projenin müşterisi olarak gösterdi. Alibaba, Megaspeed’in bölgede sunduğu bilgi işlem hizmetlerinin önde gelen müşterileri arasında yer alıyordu. Böylece işlemcileri temin edebilme kapasitesi, finansman ve ticari faaliyetleri çekmede temel unsurlardan biri haline geldi.

xcdfgthy
ABD Başkanı Donald Trump, 8 Ekim 2026 tarihinde ABD’nin başkenti Washington’da düzenlenen Altın Çağ İnovasyon Zirvesi sırasında kendisine Ulusal Bilim Madalyası takdim edilmesinin ardından, Nvidia CEO’su Jensen Huang ile birlikte (Reuters)

Bloomberg’in 13 Kasım’da yayımladığı bir araştırma ise teknolojinin Çin’e ulaşmasına ilişkin başka bir güzergâhı daha ortaya çıkardı. Ocak 2025’e ait finansman belgeleri, ABD tarafından ihracatı kısıtlanan Nvidia işlemcilerini içeren sunucuların Şanghay’daki bir veri merkezinde bulunduğunu gösterdi. Söz konusu ekipmanlar, Alice Huang’ın yıllar önce kurucu ortakları arasında yer aldığı Shanghai Longteng Intelligent Computing şirketinin iştiraklerinden birinin varlıkları arasında gösterildi.

Belgelerde, H800 işlemcilerle donatılmış 22 Dell sunucusu ile H100 veya H200 işlemcileri içeren 52 Super Micro sunucusu yer aldı. Dell, bu ekipmanların bir bölümünü Singapur merkezli Aperia Cloud Services şirketine satmış, sunucular ise daha sonra Şanghay’da ortaya çıkmıştı. Aperia bağımsız bir şirket olup Alice Huang’ın şirkette mülkiyet sahibi olduğunu kanıtlayan yayımlanmış herhangi bir delil bulunmuyor. Ayrıca finansman belgeleri, ekipmanların hangi yollarla el değiştirdiğini veya özellikle Huang’ın bunların satın alınmasındaki kişisel rolünü ortaya koymuyor. Nitekim Huang, 2017 yılında Longteng’deki hisselerini devretmişti.

Bu ayrıntılar, Alice Huang ile bağlantılı iş ağı üzerinden Amerikan teknolojisine erişim sağlanmasına yönelik iki farklı yolu ortaya koyuyor. İlk yol, Çinli şirketlere Çin dışındaki veri merkezleri aracılığıyla bilgi işlem kapasitesi sunulması. İkinci yol ise ihracatı kısıtlanan işlemcileri içeren sunucuların doğrudan Çin topraklarına ulaştırılması. Yurt dışındaki bilgi işlem kapasitesinin kiralanması tek başına kaçakçılık kanıtı oluşturmasa da ekipmanların Şanghay’a ulaşması, ihracat kısıtlamalarının nasıl aşıldığı, bu süreci hangi tarafların kolaylaştırdığı ve Alice Huang’ın bunda rol oynayıp oynamadığı sorularını gündeme getiriyor.

Bu gelişmelerle eş zamanlı olarak Jensen Huang, Çin pazarına satışların sürdürülmesi gerektiğini kamuoyu önünde savunuyordu. Mayıs 2025’te ABD’nin yapay zekâ çipleri ihracatına yönelik kısıtlamalarını başarısız olarak nitelendirdi. Huang’a göre Çin’in Amerikan ürünlerinden mahrum bırakılması, ülkenin yerli alternatifler geliştirme çabalarını hızlandırıyor ve Huawei gibi şirketlere daha geniş fırsatlar sunuyordu. Ona göre satışların sürdürülmesi, Çinli şirketlerin Amerikan teknolojisine bağlı kalmasını sağlarken pazardan çekilmek hem pazar kaybına hem de rakiplerin güçlenmesine yol açabilirdi.

Huang’ın bu tutumu, Donald Trump ile yakın ilişkisi nedeniyle daha da önem kazandı. Yapay zekâ ve çip ihracatı konularında yönetimin önde gelen muhataplarından biri haline gelen Huang, görüşlerini doğrudan başkana iletme imkânı buldu. Trump, Aralık 2025’te Amerikan hükümetinin satışlardan pay alması karşılığında H200 işlemcilerinin Çin’e ihracatına izin verileceğini duyurdu.

Alice Huang ile Jensen Huang arasındaki ilişkinin siyasi açıdan taşıdığı hassasiyet de bu noktada belirginleşiyor. Alice’in Jensen Huang’dan bilgi edinmeye veya onu etkilemeye çalıştığı yönündeki haberler doğruysa, büyük ölçekli sanayi kararlarını etkileyebilecek ve Çin’e ilişkin siyasi tartışmaların yönlendirilmesine katkıda bulunabilecek bir isme erişim sağlamış demektir. Bu yakınlık, ürün planları, müşteriler ve müzakereler hakkında bilgi edinilmesine ya da ekipmanlara erişimin kolaylaştırılmasına imkân verebilir.

Ancak aralarındaki ilişki tek başına Jensen Huang’ın Çin’e satışları destekleyen tutumunu Alice’in şekillendirdiğini kanıtlamıyor. Ayrıca Alice’in çiplerin tasarımı veya üretimine ilişkin sırlara eriştiğini gösteren kamuya açık herhangi bir delil de bulunmuyor. Olası risk, kişisel erişim, ticari çıkar ve siyasi nüfuzun aynı çevrede birleşmesinden kaynaklanıyor. Alice’in bu erişimi kullanıp kullanmadığı ve kullandıysa bunu nasıl gerçekleştirdiği ise soruşturmaların yanıtlaması gereken temel soru olarak öne çıkıyor.


SpaceX, Starship uzay aracını ilk kez fırlatma platformunda yakalamayı başardı

Starship uzay aracı, ABD’nin Teksas eyaletindeki Starbase tesisinde gerçekleştirilen 15’inci test uçuşunun ardından fırlatma platformunda yakalandı. (Reuters)
Starship uzay aracı, ABD’nin Teksas eyaletindeki Starbase tesisinde gerçekleştirilen 15’inci test uçuşunun ardından fırlatma platformunda yakalandı. (Reuters)
TT

SpaceX, Starship uzay aracını ilk kez fırlatma platformunda yakalamayı başardı

Starship uzay aracı, ABD’nin Teksas eyaletindeki Starbase tesisinde gerçekleştirilen 15’inci test uçuşunun ardından fırlatma platformunda yakalandı. (Reuters)
Starship uzay aracı, ABD’nin Teksas eyaletindeki Starbase tesisinde gerçekleştirilen 15’inci test uçuşunun ardından fırlatma platformunda yakalandı. (Reuters)

Elon Musk'ın sahibi olduğu SpaceX şirketi, dün Starship uzay aracının yörüngedeki bir günlük yolculuğunun ardından güvenli şekilde geri dönmesiyle, bir uzay aracını ilk kez fırlatma platformunda yakalamayı başardı.

Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre Starship, kıtayı aşan iniş yolculuğunun ardından bulutların arasından ortaya çıktı ve 2 numaralı fırlatma platformunun üzerindeki iki robotik kolun arasına sorunsuz bir şekilde yerleşti.

Bu uçuş, dünyanın en büyük ve en güçlü roket sisteminin 15'inci test uçuşu olma özelliğini taşıyor. Başlangıçta roketin “Super Heavy” adlı itici aşaması ile Starship uzay aracının eş zamanlı olarak yakalanması planlanıyordu. Ancak itici aşamayı geri yakalama girişimi cuma günü iptal edildi.

Starship'in başarıyla yakalanması, uzay sektörünün tamamen yeniden kullanılabilir roket sistemleri geliştirme çabalarında önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Bu teknolojinin uzay görevlerinin maliyetlerini önemli ölçüde düşürmesi ve fırlatmaların daha sık gerçekleştirilmesine imkân sağlaması bekleniyor.

Starship uzay aracı, 15'inci test uçuşunun ardından yörüngeden dönerken. (Reuters)
Starship uzay aracı, 15'inci test uçuşunun ardından yörüngeden dönerken. (Reuters)

Roket yakalanmadan önce Starship programı yetkililerinden Jessie Anderson, “Deneme başarılı olursa yörüngeye ulaşabilen bir uzay aracının tamamen fırlatma platformunda geri yakalanabileceğini kanıtlamış olacağız” ifadelerini kullandı.

Adını roket sisteminden alan uzay aracı, Dünya çevresinde 14 tur attı. 22 saat süren uçuş sırasında Musk'ın uydu internet ağı Starlink kapsamında 26 uyduyu yörüngeye bıraktı.

Starship'in yakalanması oldukça karmaşık bir operasyon olarak öne çıkıyor. Uzay aracı, daha önce SpaceX tarafından üç kez başarıyla geri yakalanan Super Heavy itici aşamasına kıyasla çok daha yüksek bir irtifadan ve çok daha yüksek bir hızla iniş gerçekleştirdi.

Super Heavy'de olduğu gibi Starship de kontrollü bir iniş yaparak fırlatma platformunun üzerindeki iki robotik kolun arasına dikey şekilde yerleşti.

Starship uzay aracının yörüngeden dönüşünün ardından fırlatma platformunda robotik kollar tarafından yakalandığı an. (AP)
Starship uzay aracının yörüngeden dönüşünün ardından fırlatma platformunda robotik kollar tarafından yakalandığı an. (AP)

Starship'in bazı modelleri, internet uydularını ve veri merkezlerini yörüngeye taşımak üzere tasarlanırken diğer modellerinin insanları Ay'a ve Mars'a götürmesi planlanıyor.

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), Artemis programı kapsamında Starship'i Ay yüzeyine iniş aracı olarak kullanmayı hedefliyor.

NASA Başkanı Jared Isaacman, cuma günü SpaceX'i “bir başka muhteşem fırlatma” gerçekleştirmesi dolayısıyla tebrik etti. Ancak AFP'nin aktardığına göre Isaacman, Super Heavy itici aşamasının geri yakalanamamasına değinmedi.

Dünyanın en zengin insanı olan Elon Musk, kısmen yeniden kullanılabilir Falcon roketleriyle uzay sektöründe önemli bir dönüşüme öncülük etti. Bu roketler, düzenli olarak uydu fırlatmalarında ve Uluslararası Uzay İstasyonu'na astronot taşınmasında kullanılıyor.

Bununla birlikte Starship projesi çeşitli gecikmelerle karşı karşıya. Şirket, uzay aracına yörüngedeyken yakıt aktarılması gibi yeni mühendislik sorunlarını çözmeye çalışıyor. Henüz çözüme kavuşturulamayan bu işlem, Ay'a veya Mars'a gerçekleştirilecek yolculuklar açısından kritik önem taşıyor.

Super Heavy itici aşamasının da geliştirilmesi gerekiyor. Cuma günkü iniş sırasında meydana gelen teknik arıza nedeniyle şirket, roketin rotasını fırlatma sahasının açıklarında bulunan Meksika Körfezi'ne çevirmek zorunda kaldı. İtici aşama, denize çarpmadan önce kendini imha ederek büyük bir alev topu hâlinde patladı.

Starship'in cuma günkü test uçuşunda yakalama girişiminin iptal edilmesinin ardından dev roketin Super Heavy itici aşamasının patlaması. (AP)
Starship'in cuma günkü test uçuşunda yakalama girişiminin iptal edilmesinin ardından dev roketin Super Heavy itici aşamasının patlaması. (AP)

SpaceX, haziran ayında gerçekleştirdiği halka arzda yaklaşık 85,7 milyar dolar toplamasının ardından üretim ve fırlatma kapasitesini artırmak için büyük yatırımlar yapıyor.

Şirketin cuma günü Starbase'de bulunan 93 bin metrekarelik fabrikasında düzenlenen gezide SpaceX yetkilileri gazetecilere, artık iki haftada bir uzay aracı, dört haftada bir ise roket itici aşaması üretebilecek kapasiteye ulaştıklarını söyledi.