Bazı bitkilerin "zeki" olduğu ortaya çıktı

"Asıl soru, sinir sistemi olmadan bunu nasıl başardıkları"

Araştırmacılar altınbaşağın değişen çevresel koşullarda hayatta kalma çabalarını zekaya bağlıyor (Wikimedia Commons)
Araştırmacılar altınbaşağın değişen çevresel koşullarda hayatta kalma çabalarını zekaya bağlıyor (Wikimedia Commons)
TT

Bazı bitkilerin "zeki" olduğu ortaya çıktı

Araştırmacılar altınbaşağın değişen çevresel koşullarda hayatta kalma çabalarını zekaya bağlıyor (Wikimedia Commons)
Araştırmacılar altınbaşağın değişen çevresel koşullarda hayatta kalma çabalarını zekaya bağlıyor (Wikimedia Commons)

Bilim insanları bazı bitkilerin problem çözebilecek kadar zeki olduğunu öne sürdü. 

Genel kabule göre zeka, merkezi bir sinir sistemi gerektiriyor. Bu sayede elektrik sinyalleri bilgiyi sinir hücreleri arasında taşıyarak işlenmesini sağlıyor. 

Böyle bir sistemden mahrum olan bitkilerdeyse su, mineral ve diğer besinleri taşıyan bir dolaşım sistemi yer alıyor. Bu nedenle bitkilerin zekaya sahip olmadığı kabul edilirken ABD'deki Cornell Üniversitesi'nden araştırmacılar bu tanımın güncellenebileceği görüşünde. 

Plant Signaling and Behavior adlı hakemli dergide yayımlanan araştırmada Kuzey Amerika'da bulunan bir altınbaşak türü olan Solidago altissima incelendi. 

Bu bitkiler böcekler tarafından yenmeye çalışıldığında uçucu organik bileşik denen bir kimyasal salgılayarak hasar gördüğü ve iyi bir besin kaynağı olmadığı sinyalini veriyor. Bitki aynı anda kırmızı ışığı yapraklarından yansıtma biçimini de değiştiriyor.

Çevredeki bitkilerin bu değişimi fark edebildiğini saptayan araştırmacılar, bu iki yolla bitkilerin komşularını tehlikeden haberdar ettiğini söylüyor. Diğer bitkinin böceklerin saldırısına uğradığını fark eden altınbaşaklar daha hızlı büyüyüp daha fazla uçucu organik bileşik salgılayarak kendilerini korumaya çalışıyor. 

Çalışmanın yazarlarından Andre Kessler "Bu bizim zeka tanımımıza uyuyor" diyor.

Bilim insanları tütün bitkisinde de benzer davranışlar gözlemlerken, bazı yabani domateslerin kırmızı ışığı yansıtmasındaki değişimin, çevredeki bitkilerin salgıladığı uçucu organik bileşik miktarını artırdığına değiniyor.

Araştırmacılar etrafta başka bitki olmadığında altınbaşakların yapraklarından yansıttığı ışığı değiştirmediğini söylüyor. Ayrıca bitkilerin, tehlike sinyali veren kimyasalı "koklayabildiği" tespit edilirken Kessler şu ifadeleri kullanıyor:

Gelecekteki bir durumu tahmin etmek için çevresel bir ipucu kullanarak buna göre hareket edebiliyorlar.

Daha önceki çalışmalarda çeşitli bitkilerin zarar görünce benzer şekilde iletişim kurduğu bulunmuştu. Fakat yakın zamanda çıkan araştırmayı yürüten ekip altınbaşakların mevcut çevresel duruma göre tepki verdiğini öne sürüyor.

Kessler "Çevreden aldığı bilgiye bağlı olarak bitki standart davranışını değiştiriyor" diyor. 

Zeka tanımının problem çözme becerisini de içerdiğini belirten araştırmacılar, altınbaşakların bu özelliğini dayanak göstererek makalede şöyle yazıyor:

Bu tanım ve toplanan kanıtlar göz önüne alındığında, asıl soru bitkilerin zeki davranışlar sergileyip sergilemediği değil, sinir sistemi olmadan bunu nasıl başardıkları ve bu davranışların ekolojik sonuçlarının ne olduğu.

Öte yandan bazı bilim insanları bu tip özellik veya becerileri açıklamak için zeka kelimesinin kullanılmasına şüpheyle yaklaşıyor. 

Bu tür soru işaretlerinin giderilmesi için, bitkilerin kendilerine has iletişim, algılama ve öğrenme süreçlerine dair daha fazla araştırma gerekiyor.

Independent Türkçe, Science Alert, Daily Mail, Plant Signaling and Behavior



Güneş sıradaki döngüsünün ilk işaretini yıllar önceden gösterdi

5 Mayıs 2024'te meydana gelen büyük Güneş lekesi (NASA/SDO/HMI)
5 Mayıs 2024'te meydana gelen büyük Güneş lekesi (NASA/SDO/HMI)
TT

Güneş sıradaki döngüsünün ilk işaretini yıllar önceden gösterdi

5 Mayıs 2024'te meydana gelen büyük Güneş lekesi (NASA/SDO/HMI)
5 Mayıs 2024'te meydana gelen büyük Güneş lekesi (NASA/SDO/HMI)

Vishwam Sankaran Bilim ve Teknoloji Muhabiri 

Güneş'in, mevcut döngüsünün henüz yarısında olmasına rağmen bir sonraki faaliyet döngüsüne başladığının ilk işaretlerini tespit eden bilim insanlarının keşfi, Güneş fırtınalarının daha iyi modellenmesini sağlayabilir.

11 yıllık döngüler sırasında Güneş, leke sayısının ve aktivite yoğunluğunun artarak zirveye ulaşmasıyla yoğun Güneş fırtınaları ihtimalinin en yüksek seviyeye taşındığı dönemlerden geçiyor.

Güneş halihazırda 25. döngüsünün en yüksek aktivitesine, yani  "solar maksimuma" yaklaşıyor. Bu döngü, Güneş aktivitesinin kapsamlı bir şekilde kaydedilmeye başlandığı 1755'ten bu yana gerçekleşen 25. döngü olması nedeniyle bu şekilde adlandırılıyor.

Bu döngünün 6 yıl daha devam etmesi beklenirken, Birmingham Üniversitesi'nden bilim insanları bir sonraki Güneş döngüsünün ilk işaretlerini keşfetti.

Solar maksimum sırasında Güneş, manyetik alanını çevirerek kutuplarının yerini değiştiriyor ve bu da yıldızın yüzeyindeki aktiviteyi etkileyerek Dünya'ya daha fazla Güneş patlaması gönderiyor.

Güneş'in aktivitesinin tavan yaptığı dönemdeki güçlü Güneş fırtınaları, düşük irtifalarda bile parlak auroralara yol açabiliyor.

Ayrıca yörüngedeki uydulara, elektrik şebekelerine ve telekomünikasyon sistemlerine de zarar verebiliyorlar.

Araştırmacılar Güneş döngüsünü, yıldızın içindeki ses dalgalarını ölçüp bunların nasıl döndüğünü izleyerek takip ediyor.

Bunlar, 11 yıllık döngü boyunca Güneş'in ekvatoruna ve kutuplarına doğru dönen ve göç eden, Güneş burulma salınımı adlı hızlı hareket eden şeritlerden oluşan bir örüntü gibi görülebilir.

Bilim insanları daha hızlı dönen şeritlerin bir sonraki Güneş döngüsü başlamadan önce ortaya çıktığını biliyor.

Araştırmacılar, bu şekilde dönen şeritleri gösteren yeni verilere dayanarak bir sonraki Güneş döngüsünün başladığına dair zayıf işaretler buldu.

Birmingham Üniversitesi'nden Rachel Howe "Plan üzerinde bir Güneş döngüsü, yani 11 yıl geriye gidince, 2017'de gördüğümüz şekille birleşiyor gibi görünen benzer bir şey görülüyor. Bu şekil, mevcut Güneş döngüsü 25. Döngü'nün bir özelliği haline geldi" diyor.

2030'a kadar resmen başlamayacak 26. Döngü'nün muhtemelen ilk izlerini görüyoruz.

Bilim insanları daha fazla veriyle, Güneş'in faaliyet döngüsünü yönlendiren plazma ve manyetik alanların karmaşık dansında bu akışların oynadığı rolü daha iyi anlamayı umuyor.

Dr. Howe, "Yaklaşık 6 yıl sonra başlayacak 26. Döngü'de bu örüntünün tekrarlanacağına dair ilk ipucunu görmek heyecan verici" diyor.