İnternetin insanların hayatına girmesinin üzerinden 25 yıl geçse de yüzde 96,1'i için halen erişilebilir değil. Elektronik ekran okuyucular tarafından içerik aramak için en çok kullanılan mekanizma çerçevesinde yetersiz kalan düşük kontrastlı metinden alternatif metin içermeyen resimlere ve eksik başlıklara kadar dünya genelinde milyonlarca internet sitesi, öğrenme güçlüğü çeken ya da görme ve işitme bozukluğu olan kişiler tarafından kolay erişilemiyor.
Kolay erişilebilir bir internet sitesi nasıl tasarlanır?
Yukarıda bahsedilen erişim güçlüklerinin nedeni kaynak eksikliği değil. Çünkü internette site tasarımcılarının ve geliştiricilerinin sitelerini erişilebilir kılmaları için yararlanabilecekleri yığınla uygulama, eklenti, platform ve yönerge bulunuyor.
Bu yüzden tüm bu uygulamaları, eklentileri, platformları ve yönergeleri tek bir yerde toplamaya ve kullanıcı dostu bir internet sitesi tasarlamak için en iyi rehber haline getirmeye karar verdik.
Onlarca internet sitesi tasarımcısı, erişilebilirlik savunucusu ve Perkins Körler Okulu'nun dijital erişilebilirlik grubu Perkins Access ve dijital navigasyon kolaylığını teşvik etme projesi The A11Y Project gibi bazı kuruluşların yanı sıra kitap önerileri, erişilebilirlik kursları, konferanslar, bloglar ve geliştirme araçları gibi çeşitli kaynaklar aşağıdaki listenin geliştirilmesine katkıda bulundu.
Renkler ve kontrast
Renkler ve kontrast (parlaklık) nasıl kontrol edilebilir?
1- Contrast Grid (Kontrast Izgarası): İnternet İçeriğine Erişilebilirlik Yönergeleri (Web Content Accessibility Guidelines/WCAG) olarak bilinen en popüler dijital erişilebilirlik yönergeleri tarafından onaylanan minimum parlaklık gereksinimleriyle renklerinizi uyumlu hale getirmeniz ve ön planlar ve arka planlar için çeşitli renk kombinasyonları denemenize yardımcı olur.
2- Color Safe: Tasarımcıların WCAG yönergeleriyle uyumlu, gezinmesi kolay bir renkler seçmesine yardımcı olur. Color Safe platformu biraz karmaşık bir yapıda olsa da yazı tipi boyutunu ve tipini seçmenize olanak tanıyor.
3- Figma: Eğer Figma platformunu kullanmaya karar verirseniz veri görselleştirme stüdyosu Algo'nun kurucusu Luca Gonelli, Figma'nın renk körleri için özel eklentisinin kullanılmasını öneriyor. Çünkü firmasının renk yelpazesini seçerken, tasarımlarının yeterli kontrasta ve gezinme kolaylığına sahip olmasını sağlamak için başvurduğu kaynaklardan biri bu eklentiydi.
4- Tüm bu araçlar, belirli görevler için yeterli olsa da daha fazlasını ve daha iyisini isterseniz, Adobe’un eski tasarımcısı Nate Baldwin tarafından oluşturulan Color & Contrast platformu renk ve kontrast ayarlarının herhangi bir dijital ortam deneyimi üzerindeki etkisine dair daha kapsamlı bir anlayış sunuyor. Platform, bilimsel, teorik ve pratik bilgileri interaktif grafiklerle birleştirip, yazılı materyali daha inandırıcı biçimlerde sunmayı başarıyor.
Resimler için alternatif metinler
Erişilebilir resimler için alternatif metinler nasıl yazılır?
Gezinmesi kolay bir internet sitesi, özellikle görsellerin yoğun olduğu bir internet sitesi, yararlı alternatif metinler olmadan tamamlanmış sayılmaz. Perkins Access, tasarımcıların yardımcı teknoloji araçlarını kullanarak ziyaretçiler için erişilebilir bir internet sitesi hazırlamalarında Cooper Hewitt Görüntü Açıklamaları Yönergelerine (Cooper Hewitt Guidelines for Image Descriptions) uymalarını öneriyor. Bu yönergelerde sitenin uzunluğu, kullanılan dil, insanları nasıl sınıflandırdığı, renklerden nasıl bahsedeceğiniz ve daha zengin ve daha ilgili açıklamaların nasıl oluşturulacağı gibi konularda öneriler yer alıyor.
Perkins Access'in ayrıca tasarım danışmanları ve stratejistler de dahil olmak üzere dijital erişilebilirlik uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından geliştirilen Inclusive Design Guide (Kapsamlı Tasarım Rehberi) adlı kendisine ait bir rehber de internet sitesi tasarımcılarının ve geliştiricilerinin kullanıma sunuldu. Rehber, baştan itibaren gezinme kolaylığının benimsenmesi, çeşitli kanallardan değerlendirmeler alınması ve çift taraflı vaka çalışması gibi evrensel tasarımın 7 temel maddesini listeliyor.
Gezinme kolaylığı
İnternet sitenizin genel erişilebilirliğini nasıl değerlendirirsiniz?
1- Startup yazılım şirketi Stark tarafından geliştirilen eklenti: Şirket, internet sitesi tasarımcılarının, geliştiricilerinin ve ürün yöneticilerinin internet sitelerini WCAG yönergeleriyle uyumluluğu açısından derecelendirmelerine olanak tanıyan basit bir tarayıcı eklentisi hazırladı. Bu eklenti tüm tarayıcılarla çalışıyor. Hatta eklentiyi Adobe ve Figma gibi program ve platformlarda da kullanıma sundu. Eklenti, internet sitesindeki öğelerin tam listesinin yer aldığı ücretsiz bir inceleme, benzer internet sitesi içeriklerinin kullanılabilirlik yönergelerine bağlantılar ve yazı tipi boyutunu değiştirmek ya da daha iyi bir renk uyumu için kontrast oranını ayarlamak gibi hata ayıklama önerileri sunuyor.
2- Wave Erişilebilirlik Değerlendirme Aracı (Wave Wave Accessibility Evaluation): Araç internet sitesi tasarımcılarının site içeriğinin kullanılabilirliği yönergelerindeki hataları belirlemesine ve düzeltmesine yardımcı oluyor. Çevrimiçi araç olduğu için dilerseniz URL adresini girerek dilerseniz Chrome, Firefox ve Microsoft Edge gibi tarayıcılara özel geliştirilen eklentisini kurarak kullanabilirsiniz.
3- Google Lighthouse: Google tarafından sunulan ücretsiz ve açık kaynaklı olan araç, internet sitesi performansı, gezinme kolaylığı ve diğer işlevler hakkında ayrıntılı bir rapor oluşturmaya yarıyor. Chrome geliştirici aracına entegre edilen Google Lighthouse, Chrome tarayıcısında eklenti olarak kullanılabilir.
Yapay zeka
Yapay zeka destekli bir araç olan AccessiBe, internet sitesini değerlendirmek ve gezinmeyi kolaylaştırmak için makine öğrenimini kullanıyor. Kurulumdan sonra 7 günlük bir deneme süresi veren aracı aylık 49 dolar gibi bir ücretle abone olarak kullanabilirsiniz. Araç, başta Wordpress, Squarespace, Shopify, Webflow ve Wix olmak üzere birçok internet sitesi oluşturucu ile uyumludur. AccessiBe, sitenize ve marka görünümünüze uyan özelleştirilebilir bir yazılım yerleştirmenize ve kullanıcıların siteyi tasarlarken parlaklığı, kontrastı ve yazı tipini ayarlamasına imkan sağlar.
*Fast Company (Bir Tribune Media hizmetidir)
